We weten steeds meer over PFAS en wat dit betekent voor uw gezondheid. Maar hoeveel PFAS zit er in uw (moes)tuin? Hoeveel komt er terecht in de door u geteelde groenten en fruit? Kan ik (blijven) eten uit mijn eigen tuin? En hoe kan ik mijn tuin het beste water geven?

PFAS-Onderzoek in Moestuinen

In 2021 en 2022 hebben de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden een onderzoek laten uitvoeren in verschillende moestuinen rondom Chemours. Er zijn 1500 monsters van groenten en fruit uit 20 moestuinen genomen in de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden.

28 soorten groenten en fruit uit moestuinen zijn met de nieuwste technieken onderzocht op PFOA, GenX en andere PFAS-stoffen. Uit dezelfde moestuinen zijn monsters genomen van grond, grondwater, water uit de sloot en regentonnen. Deze zijn door adviesbureau Arcadis ook onderzocht op PFAS. Arcadis is een adviesbureau met veel kennis over PFAS. Ze hebben monsters genomen van grond, grondwater, water uit de sloot en regentonnen. Deze zijn onderzocht op de hoeveelheid PFAS. Daardoor kunnen we zien of er een relatie is tussen de PFAS in groenten en fruit en PFAS in de grond en het water.

Het laboratorium van de Wageningen Food Safety and Research (WFSR) heeft de hoeveelheid PFOA, GenX, en 15 andere PFAS-stoffen gemeten in de monsters. Het RIVM heeft de metingen van WFSR omgerekend naar de hoeveelheid PFAS die mensen binnen kunnen krijgen als zij het hele jaar groenten en fruit uit de moestuin eten. Het RIVM gebruikt daarvoor onder andere de voedselconsumptiepeiling.

De twee tuinen in de Hoeksche Waard liggen ver van de fabriek en niet in de windrichting. Daarom zijn deze tuinen als vergelijking gebruikt. Ook wel referentietuin genoemd. De tuinen in de vier andere gemeenten zijn zo uitgekozen, omdat zij op verschillende afstanden liggen van de fabriek. Zo meten we of de afstand vanaf de fabriek invloed heeft op de PFOA en GenX in het gewas.

Resultaten van het Onderzoek

De resultaten daarvan zijn bekend. De meeste moestuineneigenaren kunnen groenten en fruit blijven eten, zoals ze gewend zijn. De gehalten aan PFAS zijn in de meeste tuinen laag, waardoor er maar weinig in het groenten en fruit terecht komt. Helaas is dit niet overal het geval.

Bij enkele moestuinen in gemeente Sliedrecht bevatten de tuinen veel PFAS. Het RIVM adviseert daar om helemaal geen groenten en fruit uit de tuin te eten. Tenzij er bakken met nieuwe grond worden gebruikt. In een gebied eromheen zijn de gehalten PFAS ook hoger, maar blijft de door het RIVM berekende inname wel onder de gezondheidskundige grenswaarde (de norm van het RIVM). Dit betekent dat u gewassen uit de tuin kunt blijven eten. Wel is het advies om dit niet hele jaar door te doen.

Op de kaart staan de gebieden waar onderzoek is gedaan. Binnen het rode gebied is het advies om niet uit de tuin te eten. Binnen het oranje gebied is het advies om af te wisselen. Buiten het oranje gebied geldt geen advies en kunnen inwoners en moestuinders onbeperkt groenten en fruit uit de tuin eten. Twijfelt u in welk gebied u woont? Daar is geen absolute grens voor.

Wilt u zeker zijn? Dan raden we aan om uw groenten of fruit in bakken te telen met grond uit de winkel. Daar is geen absolute grens voor. Als u de helft van uw groenten en fruit uit eigen moestuin eet en de helft uit de winkel, verlaagt u de blootstelling via moestuingewassen al met een factor twee. Het regelmatig eten uit een (moes)tuin dichtbij de fabriek - nu en in het verleden - betekent niet dat er direct gezondheidsproblemen te verwachten zijn.

Adviezen voor Moestuineigenaren

  • Eet geen groenten en fruit uit de volle grond in de tuin. Dit geldt ook voor de kas. Gebruik het liefst bakken met nieuwe grond.
  • Bij bakken met nieuwe grond kan regen- en kraanwater gebruikt worden voor het water geven van groenten, fruit en planten.
  • Wissel groenten en fruit uit de tuin af met groenten en fruit uit de winkel.
  • De moestuinen van cluster B in Papendrecht (zie het oranje met bruin gestreepte vlak bij de letters B-P op het kaartje) kunnen regen- en kraanwater gebruiken. Gebruik niet te vaak slootwater.
  • Eet gerust groenten en fruit uit de tuin.

Water geven van de (moes)tuin

Alle moestuineigenaren kunnen regen- en kraanwater gebruiken voor het water geven van de (moes)tuin. Ook kunnen veel moestuineigenaren slootwater gebruiken. Maar helaas geldt dit niet voor iedereen.

Bij enkele moestuinen in Sliedrecht wordt daarom het gebruik van slootwater afgeraden. In een paar moestuinen in Papendrecht zit minder PFAS in het slootwater, maar is toch het advies om het gebruik van slootwater te beperken en dit af te wisselen met regenwater.

PFAS: Wat is het?

PFAS is een afkorting en staat voor poly- en perfluoralkylstoffen: een groep van duizenden chemische stoffen. Bekende voorbeelden zijn PFOS, PFOA en GenX. PFAS worden door de mens gemaakt en komen niet van nature voor in het milieu. We weten nog weinig over wat er gebeurt als PFAS in het milieu terecht komen.

PFAS zitten in veel producten. Ze zijn water-, vet- en vuilafstotend. Dat zijn handige eigenschappen, bijvoorbeeld voor regen- en sportkleding, antiaanbakpannen, pizzadozen, smeermiddelen en brandblusmiddelen. Fabrikanten zijn niet verplicht om op een product te vermelden of er PFAS in zitten. En soms zitten de stoffen niet in het product zelf, maar gebruikt de fabrikant PFAS als hulpstof bij het maken ervan. Het is dus lastig om als klant te weten welke producten ‘PFAS-vrij’ zijn. Op Waarzitwatin? vind je meer informatie over producten met PFAS.

PFAS zitten in kleine hoeveelheden in veel producten die we allemaal dagelijks nodig hebben, zoals voedsel, drinkwater en kleding. Het kan ook in veel andere producten zitten. Het is daarom bijna niet mogelijk om helemaal te voorkomen dat u in aanraking komt met PFAS. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de blootstelling aan PFAS.

PFAS in de Omgeving

In Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden is veel PFAS terecht gekomen in de bodem. Dit komt doordat de fabrieken van DuPont en Chemours in Dordrecht lange tijd PFOA en GenX hebben uitgestoten. Ook in de andere gemeenten van Zuid-Holland Zuid is PFAS in de bodem terecht gekomen, maar in veel mindere mate. Dit komt door de windrichting, de wind vanuit Dordrecht waait vaker richting de genoemde gemeenten. In 2025 moet de totale uitstoot van PFAS naar de lucht met 99% zijn teruggebracht.

Gezondheidseffecten

Het regelmatig eten uit een (moes)tuin dichtbij de fabriek - nu en in het verleden - betekent niet dat er direct gezondheidsproblemen te verwachten zijn. PFAS kunnen effecten op de gezondheid geven als je deze stoffen langdurig veel binnenkrijgt. Mensen kunnen PFAS op verschillende manieren binnen krijgen, bijvoorbeeld via moestuingewassen maar ook via groenten uit de winkel als daar PFAS in zitten. Of gezondheidseffecten daadwerkelijk optreden, is afhankelijk van veel verschillende factoren.

In het algemeen worden PFAS in verband gebracht met verschillende gezondheidseffecten. Heeft u daarnaast vragen over PFOA, GenX en gezondheid? Heeft u klachten of zorgen over uw eigen gezondheid?

Het nieuwe moestuinonderzoek was nodig, omdat de hoeveelheid PFAS die iemand binnen mag krijgen om gezond te blijven fors is verlaagd. Met dit nieuwe onderzoek konden ook hele lage gehalten PFAS gemeten worden. PFOA (tot 2012) en GenX (sinds 2012) zijn uitgestoten door Chemours/DuPont en in de omgeving terecht gekomen. En dus ook in moestuinen. PFOA en GenX behoren tot de groep PFAS.

Uit nieuwe inzichten blijken PFAS al bij lagere concentraties schadelijke effecten te kunnen hebben. Dat heeft ook geleid tot een aangescherpt advies voor eten uit (moes)tuinen in de omgeving van Chemours/DuPont. In juni 2021 adviseerde het RIVM om binnen 1 kilometer van de fabrieksschoorstenen van Chemours niet uit eigen moestuin te eten. Voor moestuinen verder weg kon het RIVM op basis van de beschikbare gegevens nog geen nieuw advies geven. Daarvoor is nieuw onderzoek nodig.

PFAS in Drinkwater

Ja, je kunt water uit de kraan blijven drinken. De hoeveelheid PFAS die mensen binnen krijgen vanuit kraanwater is in het algemeen beperkt. Het RIVM vindt het daarom verantwoord om kraanwater te blijven drinken. Het onderzoek laat echter wel zien dat gemiddeld genomen, vooral drinkwater gemaakt van oppervlaktewater meer PFAS bevat dan flessenwater. Het hangt af van waar je woont of dit ook bij jou het geval is. Met flessenwater ben je 150 tot 500 keer duurder uit.

PFAS komen in het milieu terecht bijvoorbeeld door uitstoot uit fabrieken of door het gebruik van PFAS-houdende producten, zoals blusschuim. PFAS komen daarbij meestal als eerste in de lucht en het oppervlaktewater terecht. Van daaruit kunnen PFAS zich verder verspreiden naar de bodem en ook naar het grondwater. De waterstroom door de bodem is heel traag zodat het een tijd kan duren voordat stoffen in grondwater terecht komen. Daarom zijn er lage PFAS concentraties in grondwater.

Aanbevelingen van het RIVM

Het RIVM adviseert ook om de hoeveelheid PFAS in kraanwater waar mogelijk te verlagen. Hiervoor is het zinvol om na te gaan welke maatregelen effectief en proportioneel zijn om de totale inname aan PFAS te verlagen. Omdat PFAS wijdverbreid aanwezig is in de leefomgeving, komt PFAS in bijna alle voedselproducten voor, zoals koffie, thee, graanproducten, melkproducten, vlees, eieren, vis, groente en fruit. De hoogste hoeveelheden zitten in vis.

PFAS kunnen effecten op de gezondheid geven als je deze stoffen langdurig binnenkrijgt. Mensen kunnen PFAS op verschillende manieren binnen krijgen, bijvoorbeeld via moestuingewassen als daar PFAS in zitten. Voor vragen over je gezondheid en PFAS kun je contact opnemen met de afdeling Milieu en Gezondheid van de GGD in jouw regio. Zoek met postcode of plaats de GGD gegevens op via www.ggd.nl. Indien je gezondheidsklachten hebt, neem dan contact op met je huisarts.

PFAS-pesticiden op Groenten en Fruit

PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) is een verzamelnaam voor zo’n 6.000 chemische stoffen die gebruikt worden om producten water-, vuil-, stof- of vetafstotend te maken. Minder bekend is dat er ook PFAS-stoffen zijn die als pesticiden op groenten en fruit worden gespoten en daarmee ons voedsel kunnen besmetten, met als gevolg een rechtstreekse blootstelling van de consument aan PFAS-stoffen.

Het gebruik van PFAS-stoffen als pesticiden draagt rechtstreeks bij aan de vervuiling van de bodem, het oppervlaktewater en de voedselketen. Veel boeren weten echter niet dat zij PFAS-stoffen als pesticiden gebruiken, omdat op de etiketten van die middelen niet hoeft te staan dat het om PFAS-stoffen gaat.

Uit onderzoek van PAN-Europe over de periode 2011-2021 blijkt nu dat we in Europa in toenemende mate aan cocktails van PFAS-pesticiden in fruit en groenten worden blootgesteld. Dit is zorgelijk, want PFAS-stoffen zijn schadelijk voor onze gezondheid, niet afbreekbaar en hopen zich op in ons lichaam. Verder leidt het gebruik van PFAS-pesticiden tot een steeds verdere verspreiding van PFAS-stoffen in milieu.

Uit het onderzoek van Pesticide Action Network Europe in Nederland, waarbij in totaal 12.228 groente- en fruitmonsters zijn onderzocht, blijkt het volgende:

  • In 2021 is op 26 procent van alle in Nederland geteelde fruitmonsters residuen van PFAS-pesticiden aangetroffen. Aardbeien (70 procent), appels (11 procent) en peren (9 procent) waren het meest besmette Nederlandse fruit.
  • In 2021 is op 30 procent van alle in Nederland geteelde groentemonsters residuen van PFAS-pesticiden aangetroffen. Andijvie (70 procent), komkommer (60 procent) en paprika (52 procent) waren de meest besmette groenten.

Het onderzoek keek naar poly- en perfluoralkalystoffen, oftewel PFAS. Dit zijn door mensen gemaakte chemische stoffen met een verbinding tussen de elementen koolstof en fluor. De stoffen zijn niet tot heel slecht afbreekbaar en worden daarom ook wel de ‘forever chemicals’ genoemd.

PAN Netherlands, toxicoloog Jacob de Boer en Wieke van der Vossen van het Voedingscentrum adviseren om altijd je groente en fruit te wassen voordat je het gaat eten. Daarmee spoel je namelijk veel van de pesticiden van het gewas. Maar bij de pfasvarianten werkt dat slechter aangezien deze stoffen water- en vetafstotend zijn.

Conclusie

PFAS zijn stoffen die in veel verschillende toepassingen worden gebruikt omdat ze handige eigenschappen hebben. Zo zijn ze water-, vet- en vuilafstotend. Helaas zijn er de afgelopen jaren PFAS in het milieu terechtgekomen, waardoor mensen en dieren het hebben binnen gekregen.

Nederland wil samen met andere Europese lidstaten het gebruik van PFAS aan banden leggen om de risico’s van de stoffen voor mens en milieu te beperken, zogenoemd bronbeleid. Het is lastig om zelf je PFAS-blootstelling te verminderen. Wel kun je letten op de gebruiksartikelen die je koopt. Door producten te kopen die geen PFAS bevatten draag je bij aan minder verspreiding van PFAS. Voor meer informatie over PFAS in producten kun je kijken op Waarzitwatin.nl. Daarnaast is het belangrijk om gevarieerd te eten.

labels:

Zie ook: