De zoete aardappel wordt elk jaar populairder in Nederland. Dat komt omdat ze een aantal gezonde eigenschappen heeft: ze bevat veel vitaminen en andere gezonde stoffen (zoals vitamine B, E, jodium, zink, etc.), maar wellicht het belangrijkste is dat ze slechts een geringe stijging van de bloedsuikerspiegel geeft. En daardoor is ze zeer interessant voor onder andere diabetes-patiënten en mensen die af willen vallen. Daarnaast is ze ook gewoon erg leuk om te telen, en door nieuwe methodes en rassen is de kans op succes steeds groter.

De zoete aardappel (Ipomoea batatas) is makkelijk zelf te kweken en zijn er in vele kleuren. Er bestaat bijvoorbeeld een prachtige paarse variant die lange stengels heeft met dieppaarse eetbare bladeren en mooie licht-paarse/roze bloemen.

Voorbereiding en Planning

Bij de teelt van gewone aardappelen kun je kiezen uit vroege, middelvroege en late rassen. De eerste 3 jaar dat ik zoete aardappelen teelde gebruikte ik stekken van knollen die ik in de supermarkt en/of toko kocht. En dat gaf nogal wisselende resultaten. De oranje zoete aardappelen deden het in ieder geval zonder uitzondering allemaal beter dan de paarse. En ik wist natuurlijk niet waar ‘mijn winkel-bataten’ vandaan kwamen, misschien wel uit Zuid-Amerika, en het waren wellicht rassen die dus vooral voor dat tropische continent geschikt waren.

Ik heb zelf knollen gekocht bij Ecohoeve Den Oude Kastanje in België, vooralsnog en voor zover ik weet in België/Nederland de enige aanbieder van een flink aantal rassen (zowel knollen als stekken). Je kunt er helaas geen knollen kopen.

Zaaien of Stekken?

Over het algemeen loont het zelden de moeite om zoete aardappelen te zaaien. Slechts enkele zaden ontkiemen en de kweektijd is zeer lang. Daarom worden zoete aardappels ofwel uit de knol geteeld ofwel rechtstreeks aangeplant.

Zoete aardappelen kunnen het beste gekweekt worden uit jonge planten en stekjes, ‘slippen’ genaamd, die je online kunt bestellen. Je kunt ook je eigen stekjes kweken uit knollen die je in de winkel hebt gekocht.

Mijn ervaring is dat een (biologische) zoete aardappel die bedoeld en geschikt is voor de teelt is veel meer stekken oplevert dan een zoete aardappel die ik in supermarkt/toko kocht. Dat kan toeval zijn. Of wellicht zijn die zoete aardappelen met iets behandeld geweest, of ze zijn anders verzorgd/bewaard/etc., of het komt door het ras. Ach, het maakt verder waarschijnlijk niet veel uit, tenzij je heel veel zoete aardappelen wilt zetten.

Zoete Aardappelen Voorkiemen

Zoals eerder genoemd heeft een zoete aardappel veel warmte en een lang teeltseizoen nodig in koel Nederland. En daarom beginnen we al vroeg in het jaar, meestal tussen half januari en half februari (maar maart kan ook nog hoor). In huis kun je beginnen met het laten spruiten van de zoete aardappelen.

Eerst even over het laten spruiten zoals ik dat in de de eerste 3 jaren deed. De aardappelen liet ik bij kamertemperatuur in een glas water voorkiemen. De onderkant van de knol moet net in of boven het water hangen. Meestal is de slanke kant de onderkant en de bolle kant de bovenkant (in tegenstelling tot wat ik zelf zou gokken als ik er één in mijn handen zou hebben).

Het jaar erop bedacht ik dat het toch misschien gezonder was om ze niet in de prikken maar om ze in hyacintenglaasjes te hangen. En dat was op de moment al een prettigere manier van uit laten lopen/stekken, het duurt een paar weken voor de zoete aardappelen worteltjes krijgen, het water moest uiteraard wel regelmatig ververst en aangevuld worden. Bij deze methode zie je soms wat witte pluis of een witte waas onderaan de aardappel (op het gedeelte dat in het water hangt).

Uiteindelijk zie je dat de zoete aardappelen steeds meer wortels krijgen en op meerdere plaatsen (maar wel vooral bovenaan) stengels en blad gaan vormen.

Maar dan….. ik kreeg de tip om de zoete aardappel niet verticaal te stekken maar horizontaal, in een bakje met vochtig zand of potgrond (ik koos potgrond). Het voordeel is dat je niet hoeft te bedenken wat de boven- of onderkant is. Maar ik kreeg er ook de tip bij om de temperatuur drastisch te verhogen, naar 25 tot wel 27 graden. En dat was hier mogelijk in een elektrische propagator. Maar hetzelfde kun je bijvoorbeeld bereiken door het bakje met liggende zoete aardappel op een warmtematje, modem of router te zetten (of een ander apparaat dat 24 uur per dag genoeg verwarmd).

Voorwaarde bij deze hoge temperatuur is dat het niet te nat en afgesloten mag zijn want dan is er kans dat er schimmelvorming optreedt en dan kan in het ergste geval de hele knol gaan rotten. Maak de grond dus goed vochtig maar niet kletsnat en dek af met een kap of plastic zak maar houd ergens een kleine opening.

Daar kan ik kort over zijn; zoete aardappelen zijn net onkruid 🙂 . Je kunt ze aan de moederaardappel laten en daar de eerste worteltjes laten ontwikkelen, maar je kunt ze, als ze groot genoeg zijn ook gewoon van de moederknol snijden of breken en in water laten wortelen. Ook dat gaat weer sneller bij 25 graden dan bij kamertemperatuur, het is maar wat je wilt en kunt bieden (wanneer je met stekken begint en hoeveel plaats je hebt waar het warm genoeg is).

Ik haal de stekken met een scherp mesje van de moederknol zodat die moederknol verder kan gaan met het produceren van nieuwe stekken. De stek zonder worteltjes gaat direct in een glas water, en die zet ik bij kamertemperatuur in een raamkozijn (dat kan ook in een propagator maar pas dan op voor een te hoge luchtvochtigheid, want dat zorgt uiteindelijk voor rottende blaadjes). Dit is een mooi moment om de stek op te potten, in een potje met potgrond waar je wat grof zand en/of perliet/vermiculiet door mengt (voor de luchtigheid). Daarin kunnen de stekken de komende 6 tot 8 weken groeien.

Mijn ervaring is dat de opbrengst van 1 uitgeplante zoete aardappel niet heel veel groter was ten opzichte van het planten van stekken.

Het Optimale Tijdstip

Zoete aardappels zijn afkomstig uit Midden-Amerika en werden door de Spanjaarden in de 15e eeuw naar Europa gebracht. Ze houden daarom van warmte en zijn gevoelig voor koude in onze breedtegraden. Buiten planten is pas aan te raden na het laatste vorstgevaar rond half mei. In milde wijnbouwgebieden kunnen ze al in april worden uitgeplant.

Zodra de kans op nachtvorst voorbij is - rond eind mei/juni - kun je jouw nu hopelijk weelderige zoete aardappelplanten overzetten in vochthoudende, luchtdoorlatende grond.

Opletten bij Vorst

Als de weersvoorspellingen na het planten nog een vorstperiode voorspellen, is het raadzaam de pas geplante planten af te dekken met een beschermhoes of vliesdoek. Zoete aardappels in kuipen moeten voor de zekerheid weer in de beschutte kweekplaats (woning, kas) worden gezet.

De Ideale Standplaats

Zoete aardappelen houden van een warme beschutte plaats en een vruchtbare grond. Gewoonlijk duurt de teelt één seizoen, zodat de teelt van zoete aardappelen in een zonnige verhoogde kweekbak de moeite waard is.

Zoete aardappelen houden van het warmste en meest beschutte plekje in de tuin. Dat hoeft trouwens niet het meest zonnige plekje te zijn. Zoete aardappelen houden van een losse, humusrijke luchtige grond. Omdat het grote planten zijn hebben zoete aardappelen vrij veel voeding nodig, maar zeker niet teveel stikstof (want dat zorgt voor veel blad en weinig/kleine knollen).

In de Volle Grond, Kas of Pot?

Je kunt zoete aardappelen dus onder glas telen (in de kas laten klimmen of in een platte bak laten kruipen). Of buiten in de volle grond telen (mits het juiste ras en een goede/warme/beschutte standplaats). Zelf vind ik het ook fijn om zoete aardappelen in een (grote!) pot te telen, omdat ik zo wat meer controle heb over vocht en voeding en een pot is altijd wat warmer dan de volle grond, en je kunt in een pot zelf de grond samenstellen.

Ik teelde tot nu toe 3 zoete aardappelen in 1 grote speciekuip (60 liter) en dat ging best goed. Ik mengde potgrond met wat grof zand voor luchtigheid en wat vermiculiet voor het vochtvasthoudend vermogen. In 2020 ga ik ook wat planten in zakken potgrond telen, ik wil die overeind tegen een hek zetten en in elke zak 1 zoete aardappel planten.

Uiteraard zijn voldoende vocht en voeding belangrijk, zeker bij de teelt in potten. Daarnaast kan het handig (en mooi) zijn om een klimrek bij de planten te zetten zodat ze daarin kunnen klimmen.

Zoete Aardappelen in een Verhoogde Kweekbak Planten

Door de verhoogde positie in de verhoogde kweekbak warmt de grond sneller op en door het te vullen met voedzame compost is ook de toevoer van voedingsstoffen gewaarborgd. Bovendien wordt overbewatering van de bodem vermeden omdat het water naar beneden kan wegvloeien.

De knollen worden op een afstand van ongeveer 40 cm op een handbreedte van elkaar in de grond geplaatst. Hetzelfde geldt voor potplanten, maar die moeten zo diep worden geplant dat de kluit gelijk ligt met het grondoppervlak. Geef de zoete aardappels na het planten water en zorg ervoor dat de grond gedurende de hele teeltperiode gelijkmatig vochtig blijft. Maandelijks bemesten met hoornspaanders tot de oogst in de herfst. Wanneer de bladeren geel worden, zijn de zoete aardappels klaar om geoogst te worden.

Zoete Aardappelen in een Pot Planten

Stadstuinders kunnen zoete aardappels op het balkon in potten of bakken kweken. Grotere potten, emmers of bakken met een waterafvoer in de bodem zijn geschikt voor de teelt. Als substraat wordt voedingsrijke moestuingrond gebruikt. Regelmatig water geven en maandelijks bemesten zijn de begeleidende verzorgingsmaatregelen gedurende de zomer.

Verzorging en Onderhoud

Zoete aardappelen hebben regelmatig water nodig, vooral tijdens warme periodes. Houd het onkruid weg en overweeg mulch om vocht vast te houden. Extra voeding met biologische mest kan de groei bevorderen en een grotere oogst opleveren.

Je kan de potgrond wat mengen met rijnzand om het mengsel luchtig te houden. Neem stekken van 20 tot 30 cm lang met zoveel mogelijk knooppunten.

Als de planten goed zijn aangeslagen, kan je ze aanaarden net als bij gewone aardappelen. Dit bevordert de knolvorming. De plant maakt een fijn netwerk van wortels ondergronds waarbij sommige wortels verdikken tot een knol.

Zoete aardappelplanten hebben rgelmatig vocht nodig tijdens de groei omdat ze veel water verdampen via de bladeren in een warm klimaat. Wacht niet met water geven tot de bladeren zichtbaar slap hangen. Zoete aardappel is een plant die veel warmte en water nodig heeft maar tegelijkertijd geen natte voeten wil hebben.

Om bloemen te krijgen aan zoete aardappelplanten, moet de temperatuur gemiddeld steeds meer dan 25°C; dat is in onze contreien niet vaak het geval.

Zoete aardappel is gevoelig voor koude en te natte grond. Wateroverlast zorgt ervoor dat de wortels afsterven. Te natte voeten leidt tot gele bladeren en afname van de knolvorming.

Oogsten en Bewaren

Omdat zoete aardappelen tropisch zijn en een lang seizoen nodig hebben oogst je ze zo laat mogelijk. Oogst de zoete aardappelen voorzichtig, want als ze beschadigd zijn door bijvoorbeeld een riek zijn ze uiteraard niet lang bewaarbaar. En bedenk dat de knollen soms een stuk verder van de moederplant zitten (veel meer dan bij ‘gewone aardappelen’), het is niet vreemd om een halve meter van de plant nog een flinke knol te vinden (dat worden vaak ‘satellietknollen’ genoemd.

Het duurt ongeveer vier tot vijf maanden voordat knollen van zoete aardappelplanten volgroeid zijn. Voordat het tijd is om ze te oogsten, kun je regelmatig de bladeren plukken en gebruiken zoals je dat met spinazie doet.

Na vier tot vijf maanden, wanneer de bladeren beginnen te vergelen, zijn de zoete aardappelen klaar om geoogst te worden. Meestal is dit net voor de eerste vorst, in oktober of november. Graaf ze voorzichtig op en laat ze een paar dagen drogen om de smaak te verbeteren.

Afhankelijk van de temperatuur van het moment, oogst je half of eind oktober. De bodemtemperatuur mag niet zakken onder de 11 °C voor het rooien. De knol wordt dan bitter en gaat mogelijks rotten. De zoete aardappels kunnen redelijk ver van de moederplant groeien. Oogst dus zeer voorzichtig zodat je ze niet beschadigd.

Vervolgens kon ik de de knollen makkelijk met mijn handen oogsten. En dit was de uiteindelijke opbrengst van 3 planten in 1 speciekuip. Je ziet dat de paarse knollen lang en dun en veruit in de minderheid waren.

Zoete aardappelen kun je lang bewaren. Ik kreeg van Yu de tip om de zoete aardappelen eerst warm op te slaan. Ik heb zelf de zoete aardappelen naast elkaar in kratjes op een plekje waar geen zon kwam in een warme kamer gezet (rond de 20 graden). Na 4 weken heb ik de kratjes op een slaapkamer gezet waar de temperatuur in de winter rond de 15 graden ligt.

Zorg bij de bewaring in ieder geval dus altijd dat de aardappelen niet teveel op elkaar liggen maar in een dun laagje of naast elkaar. En bewaar ze ook liever niet in een donkere klamme, koude schuur zoals ik de eerste keer deed.

De zoete aardappel moet in eerste instantie 7 tot 14 dagen warm en donker bewaard worden, liefst bij 28°C. Na 14 dagen kunnen de zoete aardappelen naar hun definitieve overwinteringsplaats, idealiter een donkere, droge plaats bij 15°C met een goede ventilatie.

Het is goed om de zoete aardappelen eerst een tijd op te slaan vooraleer je ze consumeert. Daardoor worden ze zoeter.

Tip! Bewaar de geoogste aardappelen een paar weken op een warme plek, zodat de suikers zich verder ontwikkelen.

Gebruik in de Keuken

Voor het oogsten, kun je regelmatig de bladeren plukken en gebruiken zoals je dat met spinazie doet. Er zijn talloze recepten met zoete aardappel. Je kunt de zoete aardappel in zowel hartige als zoete gerechten gebruiken. Ze zijn ook prima geschikt als aardappelvervanger.

Tot slot van deze pagina: kijk voor leuke en lekkere recepten met zoete aardappelen of andere groenten ook nog even via het menu op de receptenpagina.

Tip! Niet alleen de knollen zijn eetbaar, ook de jonge blaadjes kunnen als spinazie worden bereid. Pluk hier en daar wat blaadjes om bij spinazie te serveren of maak er deze heerlijke salade van!

Je kunt de knollen met een dunschiller schillen, in fijne stukjes snijden en dan in elke groenteschotel verwerken. Wanneer je ze 5 tot 10 minuten meekookt behoud je niet alleen de mooie zoete smaak, maar ook de fijne zachte structuur.

labels: #Aardappel

Zie ook: