De zoete erwt, met haar vrolijke en fragiele uitstraling en eindeloze kleurkeuze, is een geliefde bloem bij velen. De zachte pasteltinten of gemêleerde kleuren zijn prachtig, met opties zoals rood, oranjerood, lila, mauve, wit of roomwit. Er zijn zelfs een paar tweekleurige varianten beschikbaar. De bloemen pronken alleen of in trossen op hun lange stengels.

De romantische uitstraling en de betoverende geur van de bloem maken haar geliefd op bruiloften. De betoverende geur van deze chique bloem maakt het leven een stuk mooier. Ze staat dan ook voor zachtaardigheid. Het lijkt of deze tedere pronk- of siererwt een zoete doorvertaling is van de prinses op de erwt. Bij veel koningshuizen valt ze namelijk erg in de smaak en bij prinses Juliana stond ze met stip op één. Zij verzamelde de meest bijzondere rassen en kruiste ze tot nog mooiere exemplaren.

Verzorgingstips voor Zoete Erwten in de Vaas

Met deze tips geniet je extra lang van deze geurige verwennerij:

  • Zorg voor een schone, glazen vaas.
  • De stengels hebben licht nodig.
  • Snij een stukje schuin van de bloemsteel af met een scherp mes.
  • Verwijder de bladeren zodat ze niet in het water hangen.
  • Zet ze in een laagje water van ongeveer 3 cm, zodat de stengels nog kunnen ademen.
  • Voeg snijbloemenvoeding toe.
  • Ververs het water om de vijf dagen en vul het regelmatig bij.
  • Zet je bloemen niet in de volle zon, bij de verwarming, in de buurt van een fruitschaal of op de tocht.

Herkomst en Naamgeving

Deze van oorsprong Siciliaanse bloeier was er vroeger alleen in paarsblauw tot karmozijnpaars. Eind 17e eeuw werd ze ontdekt. Ze behoort tot de vlinderbloemfamilie, die van nature uit Europa, Azië, Noord- en Zuid-Amerika en de gematigde streken komt. De naam Lathyrus is afgeleid van het Griekse lathuros, wat peulgewas betekent.

De naam pronkerwt in het Nederlands is een logische naam: erwten die je niet kan eten, maar voor de pronk/sier zijn. Nog mooier is de Engelse benaming: sweet pea (zoete erwt), lieflijk en verrukkelijk zoet geurend.

Kijkje bij de Kweker

Benieuwd hoe de Lathyrus gekweekt wordt? Neem eens een kleurrijk kijkje in de kas van Lathyrus.nl: 's werelds grootste lathyruskweker.

Teelt van Lathyrus: Tips en Trucs

Groei en Bloei organiseerde een lezing Lathyrus kweken. De zaal zat vol, dus zo gemakkelijk kan het niet zijn. Twee jaar geleden deed ik mijn eerste poging: het zaad direct in de grond. Er kwam moeizaam iets omhoog. Maar te weinig, gezien de hoeveelheid erwtjes die ik in de grond had gestopt.

Voorzaaien in Huis

Voorzaaien in huis is met Lathyrus absoluut aan te raden. Het begint al met de hardheid van de zaden. De schil is soms de oorzaak van het niet willen uitlopen. Voorweken in (regen) water, zo’n twaalf uur minimaal en dan direct zaaien om opnieuw indrogen te voorkomen. Als je dat doet, is duidelijk te zien of het zaadje zwelt. Degene die dat niet doen, kun je een handje helpen door ze een klein beetje te kneuzen tussen een tangetje. Als je vervolgens de zaden in een rijtje op dezelfde afstand uitzaait, weet je direct of er een zaadje achterblijft en kun je deze opnieuw opvissen en een beetje knarsen om het schilletje te laten barsten.

Timing en Uitplanten

Februari is de maand om te beginnen. De bedoeling is om voor 30 april de plantjes in je tuin te kunnen uitplanten. Lathyrus wil bloeien rondom de langste dag, en doet dat als er later gezaaid is met kortere stelen. Om ’lange benen’ te hebben, moet je dus op tijd beginnen. Lathyrus kan best tegen een nachtvorstje als je de overgang van binnen naar buiten begeleidt door de plantjes te laten afharden.

Zaaien en Verpotten

Een andere veel gemaakte fout is te diep zaaien. Net zoveel aarde op het zaadje als het zaadje groot is, betekent in de praktijk dat de grootte van het zaadje wordt overschat. Dun dus. De aarde moet luchtig zijn. Nadat de zaadjes bevochtigd zijn, plaats je ze in een afgesloten plastic zak of kweekbak. Als de zaadjes gekiemd zijn, maak je de zak open. Als er zo’n drie blaadjes zijn is het tijd om te verpotten naar luchtige potgrond.

De kunst van het verpotten is: de lange wortel niet kneuzen en niet dicht drukken. Dus niet aarde er in, gat erin duwen, wortel er in en een beetje aan duwen… Maar het potje half vullen, schuin houden (aarde aan één kant, plantje er in leggen en aanvullen met aarde en heel voorzichtig een beetje aan duwen.

Groei en Steunmateriaal

Lathyrus klimt zo hoog als je wil. Met andere woorden de hoogte van het steunmateriaal dat je je neerzet gaat bepalen hoe hoog de plant gaat doorklimmen. Het advies was om de steun niet te hoog te maken een hoogte van 2 m of minder is wel voldoende. Er zijn ook lagere soorten, die maar 30-60 cm hoog worden. Dit maakt ze uitermate geschikt voor een toepassing in potten. Gebruik je gaas, zorg dan voor een tussenruimte van max. zo’n 12 cm. Je kunt natuurlijk ook de traditionele piramidevorm gebruiken.

Grondscheuten en Planten

Hoeveel grondscheuten laat je omhoog groeien? Wil je veel bloemen? Of bloemen met lange stelen? Voor het eerste laat je twee/drie grondscheuten staan, voor de laatste situatie kies je voor slechts een of twee grondscheuten. De overbodige uitlopers snij je diep weg. Plant de planten twee aan twee op zo’n 10 cm van elkaar, maak voor het uitplanten een grootvormige geul. Hierin kun je later water geven en zo komen de planten op voldoende diepte te staan. De potkluit moet met twee à drie cm grond bedekt zijn na het planten. Zorg dat de grond van goede kwaliteit is en vooraf bemest.

Locatie en Verzorging

Lathyrus mag op dezelfde plaats gezet worden als het jaar ervoor maar als je het zekere voor het onzekere wil nemen kies je voor een nieuwe plek en zorg je net als in de moestuin voor wisselteelt. Lathyrus houdt niet van te natte grond.

Tijdens de groei naar boven moet je ervoor zorgen dat je om de twee à vier dagen de planten vastbindt. Vervolgens is het zorgen voor voldoende voeding: een goede samenstelling is N. P.K. 20 - 20 - 20, fuchsia mest of groene kamerplantenmest heeft ook deze samenstelling.

Plukken en Oogsten

Voor stevige bloemen moeten de bladranken weggenomen en de scheuten regelmatig aangebonden worden en alle uitlopers uit de bladoksels weggehaald. Alle groeikracht concentreert zich dan op de top van de scheut en er worden lange stengels met grote bloemen gevormd. Eerst verschijnen er bloemstengels met twee à drie bloemknoppen.

Wacht met plukken tot alle vier de bloemknoppen tot en met de laatste bloem aan de stengel geopend en volgroeid zijn. Zet de bloem op water met snijbloemenvoedsel, dan gaan ze vijf tot zes dagen mee. De stengels mogen slechts 3 à 4 cm diep in het water staan. Een doorzichtige vaas heeft de voorkeur, dan kan het licht nog bij de stengels komen.

Vanaf dat moment is het eindelijk plukken geblazen, alle bloemen moeten gesneden worden. Wanneer een bloem niet geplukt wordt, gaat deze zaad vormen. De bloemproductie houdt dan op. Dus blijf alle rijpe bloemen snijden, ook tijdens je vakantie… Een Lathyrusoppas heb je dus nodig. Als beloning voor het leeg houden van je brievenbus iedere dag een bosje bloemen, geen gekke ruil toch? De bloei gaat dan door tot diep in het najaar. Van een meter Lathyrussen kunnen wel 200 à 400 bloemen gesneden worden!

Alternatieven

Mocht het ondanks alle tips en lessen niet lukken om zelf Lathyrussen te kweken, geen nood, ook bloemenwinkels en pluktuinen kunnen je voorzien.

De Kollumer Zoete Grauwe Erwt

Naast de bloem is er ook de Kollumer Zoete Grauwe Erwt, een oud streekgewas uit de provincie Friesland. De plant bloeit met lila bloemen, de verse erwten zijn lichtgroen tot geel met een gemarmerd patroon. De erwten zijn vrij hoekig en een beetje gedeukt. Tijdens het drogen verandert de kleur van de erwten in een donkerdere, bruinachtige tint. De kleur van de erwt is ook vers donkerder bruin wanneer deze op kleigrond wordt gekweekt en lichter bruin wanneer hij op zanderige gronden wordt gekweekt.

De Kollumer Zoete Grauwe Erwt wordt sterk beïnvloed door weersomstandigheden zoals regen en is daarom relatief moeilijk te telen. De erwten worden rond februari tot mei in de volle grond gezaaid met een zaaiafstand van drie centimeter in de rijen en ongeveer zestig centimeter tussen de rijen. De planten worden ongeveer een meter hoog. Ze kunnen worden geteeld met behulp van een niet te grof gaas om tegenop te klimmen. Aanbevolen wordt om de erwten afwisselend te zaaien met Camelina sativa (huttentut of dederzaad), een plant uit de kruisbloemenfamilie. Deze geeft ze natuurlijke ondersteuning.

Als de omstandigheden goed zijn groeit elke plant van de Kollumer Zoete Grauwe Erwt als het ware in vier verdiepingen. Elke verdieping heeft aan beide zijden een bloem en elke bloem wordt een peul met vier of vijf erwten. Na het oogsten kun je de hele plant ondersteboven hangend onder een afdak laten drogen. De erwten worden vervolgens mechanisch uit de peul gehaald.

Culinaire Toepassingen

Omdat peulvruchten vroeger over het algemeen werden gegeten door mensen die zware fysieke arbeid verrichten, werden ze calorierijk bereid, bijvoorbeeld met gebakken spek. De zoete erwten werden ook gebruikt om een traditionele erwtensoep met spek en worst te maken. Maar je kunt ook denken aan een captain’s dinner met Kollumer Zoete Grauwe Erwt in plaats van kapucijners. De erwten kunnen vervolgens in zo’n anderhalf tot twee uur in schoon water gaar worden gekookt.

De Kollumer Zoete Erwt Gered van Uitsterven

De kooktradities veranderden nadat fysiek zware arbeid afnam, en zoals zoveel andere bonen en erwten, raakte ook deze erwt uit de mode. De teelt van deze variëteit werd bijna gestaakt, omdat ze werd vervangen door andere erwtenvariëteiten zoals de Marrofat en de Admiraal, die makkelijker te telen zijn en een hogere opbrengst hebben. Dit leidde bijna tot het uitsterven van de grijze erwt, totdat Jan van der Velde uit Kollum toevallig op de erwten stuitte. In samenwerking met het Kenniscentrum voor Friese Gewassen kon hij het ras redden en ontdekte hij nieuwe mogelijkheden voor het gebruik ervan. Oorspronkelijk werden slechts zes erwten gered. Deze vormen de basis van de zeer beperkte productie die nu in Friesland bestaat.

Ondanks hun huidige succesverhaal is de productie van de erwten nog steeds zeer beperkt.

Andere Erwtensoorten

Er zijn diverse andere erwtensoorten, elk met hun eigen kenmerken en toepassingen. Enkele voorbeelden zijn:

  • Amsterdamse Zoete kapucijner
  • Alderman
  • Blauwschokkers
  • Dik Trom
  • Extra Early Pedigree
  • Ne Plus Ultra

Deze soorten variëren in hoogte, smaak, kleur en teeltgemak, waardoor er voor elke tuinier en kok een geschikte erwt te vinden is.

labels:

Zie ook: