Bijna elke Brabander kent het liedje "Dat gaat naar Den Bosch toe, Zoete Lieve Gerritje." Ze is een bekende Brabander te noemen: ze heeft haar eigen standbeeld en er is een kleuterschool, kinderdagverblijf en gay sportclub naar haar vernoemd. Maar is Zoete Lieve Gerritje wel een zij?
De Melodie en Vroege Versies
De hedendaagse versie van "Dat gaat naar Den Bosch toe" heeft dezelfde melodie als het lied "Contre les chagrins de la vie" uit de Franse opera "Le petit matelot" (in het Nederlands: De kleine matroos). Deze opera is in 1796 gecomponeerd door Pierre Gaveaux (1761-1825). In 1819 werd de liedbundel "De Vrolyke Trompetter" uitgebracht. Waarschijnlijk gaat het om een voorloper van "Dat gaat naar Den Bosch toe".
De herkomst van "Dat gaat naar Den Bosch toe" ligt in het drinklied of matrozenlied. In de negentiende eeuw werden deze liederen al oud genoemd. De liedjes hebben grotendeels dezelfde melodie als "Dat gaat naar Den Bosch toe" maar een andere tekst en een wisselend refrein. Ook komen deze versies lang niet allemaal uit Den Bosch, Brabant of Nederland.
Theorieën over de Identiteit van Zoete Lieve Gerritje
Er zijn verschillende theorieën over wie zoete lieve Gerritje is. Zo beweerde hoogleraar Anton van Duinkerken (1903-1968) dat Gerritje niet alleen een man is, maar ook een crimineel. Zijn theorie werd in 1948 gepubliceerd in de brochure "100 jaar wijn- en likeurhandel J.A. Verbunt".
Volgens Van Duinkerken is Gerritje "een beruchte baanrover, brandstichter of moordenaar" die naar Den Bosch wordt gebracht om terechtgesteld te worden voor zijn misdaden. Dit gebeurt op kosten van de belastingbetaler: de eerste boer de beste. Gerritje krijgt een glaasje brandewijn met suiker bij zijn galgenmaal ter bemoediging en verdoving.
In de Encyclopedie van Noord-Brabant staat dat Gerrit een bakker zou zijn geweest die suikerbrood verkocht op verschillende markten. Hij werd geroemd om zijn suikerbroodjes die "zoete Gerritjes" werden genoemd. Gerrit zou uit Nistelrode afkomstig zijn. Schrijver Atte Jongstra denkt weer dat Zoete lieve Gerritje een koe is. Ze zou met haar eigenaar onderweg zijn naar de markt in Den Bosch waar ze verkocht gaat worden.
Toch blijft er iets voor te zeggen dat Zoete lieve Gerritje van het vrouwelijke geslacht is. In de voorlopers van het volksliedje "Dat gaat naar Den Bosch toe" zingt men over "Lieve lekkere Gerritje", dit maakt het minder voor de hand liggend dat Gerritje een man zou zijn. De meeste mensen denken dat Gerritje een meisje of vrouw is.
Zoete Lieve Gerritje als Symbool van Den Bosch
Het VVV van 's-Hertogenbosch moest er niet aan denken dat Zoete Lieve Gerritje een crimineel zou zijn. Directeur Jan Bruens (1923-2013) zag haar als een Meierijse boerin die met haar haan naar de Bossche markt ging om plezier te maken. Hij gebruikte Gerritje ter promotie van de stad.
Vanaf 1953 was Gerritje samen met haar Ursten Boer d’n Beste een graag geziene gast bij Bossche festiviteiten. Zo legde ze het laatste steentje aan de markt, nam ze de gemeentelijke politici op de hak bij de nieuwjaarsreceptie en heette ze prinses Magriet en mr. Pieter van Vollenhoven welkom.
Het VVV kwam met het idee om een standbeeld van haar op te richten. Dankzij een inzameling onder de burgerij was het in 1958 zo ver: het standbeeld van Zoete lieve Gerritje werd onthuld. Het beeld van Leo Geurtjens (1924) is nog steeds te bewonderen in de Korenbrugstraat. Dit is echter niet het enige beeld dat geïnspireerd was door het liedje "Dat gaat naar Den Bosch toe".
Het Einde van een Traditie
Gerritje en haar boer werden in 1996 door het college van burgemeester en wethouders uit hun functie ontheven. Er zijn dus verschillende theorieën over wie of wat zoete lieve Gerritje is. Waarschijnlijk zullen we nooit een eenduidig antwoord krijgen. Maar dat is ook de kracht van het liedje: het spreekt tot de verbeelding.
Standbeeld
Het hard stenen beeld van Zoete Lieve Gerritje, vervaardigd door de beeldhouwer Peter Leonardus (Leo) Geurtjens, staat op de hoek Lepelstraat en de Korenbrugstraat in de Uilenburg. Vanaf 1958 siert het beeld van Zoete Lieve Gerritje de Bossche binnenstad.
| Aspect | Details |
|---|---|
| Liednaam | Dat gaat naar Den Bosch toe, Zoete Lieve Gerritje |
| Oorsprong melodie | Franse opera "Le petit matelot" (1796) |
| Theorieën identiteit | Meierijse boerin, crimineel, bakker, koe |
| Symbool van | Den Bosch (promotie door VVV) |
| Standbeeld | Hoek Lepelstraat en Korenbrugstraat |
labels:
