Wie kent het gedichtje van Zoete Lieve Gerritje niet? Het gedichtje is ook bekend onder de naam: "Dat gaat naar Den Bosch toe". Het is de eerste zin van een oud liedje, dat vooral als kinderliedje bekend staat.

Discussies en Interpretaties

Vele discussies zijn er al geweest over dit gedichtje. Of het haar oorsprong vindt in een achttiende eeuws Frans operetteliedje over Le petit matelot (de kleine matroos) of Zoete Lieve Gerritje een koe was of misschien wel een beruchte struikrover is geweest die zich verkleedde als een onschuldige vrouw om zo zijn slag te slaan of dat Zoete Lieve Gerritje haar lichaam verkocht aan een voorbij rijdende boer. Maar misschien is Zoete Lieve Gerritje wel gewoon een vrolijke Meierijse boerin onderweg naar de markt.

Tevens zijn er vele varianten zowel in Algemeen Beschaafd Nederlands als Bosch dialect.

Bekende Nederlanders en Zoete Lieve Gerritje

Ook de bekende Nederlanders hebben zich bezig gehouden met het gedichtje. Zo maakte de caberetier Toon Hermans in zijn conference Dollen met volksliedjes in 1980 "Dat gaat naar Den Bosch toe. Zoete Lieve Gerritje" belachelijk. En is in Boudewijn de Groot's lied "Mensen om me Heen" uit 1968 "Dat gaat naar Den Bosch toe.

Het Standbeeld van Zoete Lieve Gerritje

Het hard stenen beeld van Zoete Lieve Gerritje, vervaardigd door de beeldhouwer Peter Leonardus (Leo) Geurtjens, staat op de hoek Lepelstraat en de Korenbrugstraat in de Uilenburg. Vanaf 1958 siert het beeld van Zoete Lieve Gerritje de Bossche binnenstad.

Het VVV kwam met het idee om een standbeeld van haar op te richten. Dankzij een inzameling onder de burgerij was het in 1958 zo ver: het standbeeld van Zoete Lieve Gerritje werd onthuld. Het beeld van Leo Geurtjens (1924) is nog steeds te bewonderen in de Korenbrugstraat.

Dit is echter niet het enige beeld dat geïnspireerd was door het liedje Dat gaat naar Den Bosch toe. 'Dat gaat naar Den Bosch toe', een standbeeld uit 1985 gemaakt door Ed van Rosmalen. Het beeld staat in Lombardje, in de binnenstad van ‘s-Hertogenbosch.

Zoete Lieve Gerritje: Meer dan een Liedje

Zoete lieve Gerritje is de hoofdpersoon van het volksliedje Dat gaat naar Den Bosch toe, ook wel bekend als Zoete lieve Gerritje. Ze is een bekende Brabander te noemen: ze heeft haar eigen standbeeld en er is een kleuterschool, kinderdagverblijf en gay sportclub naar haar vernoemd.

Maar is Zoete Lieve Gerritje wel een zij?

De Muzikale Herkomst

De hedendaagse versie van Dat gaat naar Den Bosch toe heeft dezelfde melodie als het lied Contre les chagrins de la vie uit de Franse opera Le petit matelot (in het Nederlands: De kleine matroos). Deze opera is in 1796 gecomponeerd door Pierre Gaveaux (1761-1825).

In 1819 werd de liedbundel De Vrolyke Trompetter uitgebracht. Waarschijnlijk gaat het om een voorloper van Dat gaat naar Den Bosch toe.

De herkomst van Dat gaat naar Den Bosch toe ligt in het drinklied of matrozenlied. In de negentiende eeuw werden deze liederen al oud genoemd.

De liedjes hebben grotendeels dezelfde melodie als Dat gaat naar Den Bosch toe maar een andere tekst en een wisselend refrein. Ook komen deze versies lang niet allemaal uit Den Bosch, Brabant of Nederland.

Volgens taalgeleerde Prof. Dr. Jos Schrijnen (1869-1938) is Dat gaat naar Den Bosch toe een lied dat in Noord-Brabant gezongen werd tijdens het verhuizen. In Nederlandsche volkskunde vertelt hij dat het onderdeel was van de vaste gebruiken bij een verhuizing.

Theorieën over de Identiteit

Er zijn verschillende theorieën over wie zoete lieve Gerritje is. Zo beweerde hoogleraar Anton van Duinkerken (1903-1968) dat Gerritje niet alleen een man is, maar ook een crimineel. Zijn theorie werd in 1948 gepubliceerd in de brochure 100 jaar wijn- en likeurhandel J.A. Verbunt.

Volgens Van Duinkerken is Gerritje "een beruchte baanrover, brandstichter of moordenaar" die naar Den Bosch wordt gebracht om terechtgesteld te worden voor zijn misdaden. Dit gebeurt op kosten van de belastingbetaler: de eerste boer de beste.

Gerritje krijgt een glaasje brandewijn met suiker bij zijn galgenmaal ter bemoediging en verdoving.

In de Encyclopedie van Noord-Brabant staat dat Gerrit een bakker zou zijn geweest die suikerbrood verkocht op verschillende markten. Hij werd geroemd om zijn suikerbroodjes die "zoete Gerritjes" werden genoemd. Gerrit zou uit Nistelrode afkomstig zijn.

Schrijver Atte Jongstra denkt weer dat Zoete lieve Gerritje een koe is. Ze zou met haar eigenaar onderweg zijn naar de markt in Den Bosch waar ze verkocht gaat worden.

Toch blijft er iets voor te zeggen dat Zoete lieve Gerritje van het vrouwelijke geslacht is. In de voorlopers van het volksliedje Dat gaat naar Den Bosch toe zingt men over "Lieve lekkere Gerritje", dit maakt het minder voor de hand liggend dat Gerritje een man zou zijn.

De meeste mensen denken dat Gerritje een meisje of vrouw is.

Zoete Lieve Gerritje als Promotie van Den Bosch

Het VVV van 's-Hertogenbosch moest er niet aan denken. Directeur Jan Bruens (1923-2013) zag haar als een Meierijse boerin die met haar haan naar de Bossche markt ging om plezier te maken. Hij gebruikte Gerritje ter promotie van de stad.

In een interview met het Reformatorisch Dagblad uit 2007 lichtte hij zijn keuze toe: "'s-Hertogenbosch is een mooie stad, maar was in die tijd erg saai. Er werd niets georganiseerd voor inwoners of toeristen."

Vanaf 1953 was Gerritje samen met haar Ursten Boer d’n Beste een graag geziene gast bij Bossche festiviteiten. Zo legde ze het laatste steentje aan de markt, nam ze de gemeentelijke politici op de hak bij de nieuwjaarsreceptie en heette ze prinses Magriet en mr. Pieter van Vollenhoven welkom.

Zoete lieve Gerritje legt op 14 november 1953 de laatste steen aan de nieuwe bestrating van de Markt in 's-Hertogenbosch.

In 1976 bezoeken Prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven het promconcert in 's-Hertogenbosch. Hier ontmoeten ze Zoete Lieve Gerritje en Ursten Boer d’n Beste.

Het Einde van een Traditie

Na het vertrek van Jan Bruens bij de VVV was het uit met de pret. Gerritje en haar boer werden in 1996 door het college van burgemeester en wethouders uit hun functie ontheven. Of Bruens dat erg vond?

Uit een interview met het Reformatorisch Dagblad blijkt van niet: "Niets blijft altijd bestaan. Bovendien is er is nu genoeg in de stad te doen, dus zo'n extra evenement lijkt me niet meer nodig.

Conclusie

Er zijn dus verschillende theorieën over wie of wat zoete lieve Gerritje is. Waarschijnlijk zullen we nooit een eenduidig antwoord krijgen. Maar dat is ook de kracht van het liedje: het spreekt tot de verbeelding.

labels:

Zie ook: