Bijna alle Nederlanders eten meer zout dan de dagelijkse hoeveelheid die nog gezond is voor je nieren. Gemiddeld eten we meer dan een kilo zout per persoon per jaar te veel. Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid.

Waarom is minder zout eten belangrijk?

Een verlaging van de zoutconsumptie van 9 gram zout per dag tot maximaal 6 gram per dag kan naar schatting bijna 150.000 gevallen van chronische nierschade voorkomen over een periode van 10 jaar. Daarnaast voorkomt het bij 250 mensen nierfalen, waarbij dialyse of transplantatie nodig is.

Waar komt het meeste zout vandaan?

Maar liefst 84% van het zout dat mensen binnenkrijgen komt uit bewerkte voedingsmiddelen en gerechten. Slechts 16% komt uit het zoutvaatje. Dagelijkse zoute boosdoeners zijn kazen, vleeswaren, bewerkt vlees en kant-en-klare vleesvervangers.

Feiten en Fabels over Zout

Er bestaan veel misverstanden over zout. Kun jij de feiten over zout onderscheiden van de fabels?

  • Fabel: Als ik een lage bloeddruk heb, dan is zout eten juist goed.

    • Een lage bloeddruk heeft vaak geen duidelijke oorzaak. Bovendien heeft bijna iedereen een zoutoverschot doordat we (te) veel zout eten. Val je (vaak) flauw door een lage bloeddruk of ervaar je andere klachten? Ga dan naar je huisarts. De huisarts beoordeelt of er onderzoek nodig is naar een onderliggende oorzaak en stelt eventueel een behandelplan op.

  • Fabel: Na zweten moet je zoutverlies compenseren.

    • In zweet zit zout. Als je flink zweet, verlies je zout. Maar het is niet nodig om dit te compenseren. Doordat we allemaal (te) veel zout eten, heeft bijna iedereen een overschot. Flink zweten vermindert dat nauwelijks. Belangrijk is wel om het vocht dat je verliest aan te vullen, door voldoende te drinken. Een tekort aan zout komt alleen in extreme situaties voor. Bijvoorbeeld bij mensen die in (extreme) zomerhitte de Nijmeegse Vierdaagse lopen.

  • Feit: Minderen met zout helpt nierschade te voorkomen.

    • Te veel zout is een gevaar voor de gezondheid. Zout verhoogt de bloeddruk en vergroot hiermee het risico op hart- en vaatziekten. De te hoge bloeddruk beschadigt de kleine bloedvaatjes in de nieren. En als je al nierschade hebt, ben je extra gevoelig voor te veel zout: je nierfunctie gaat daardoor sneller achteruit.

  • Fabel: Gezond zout is niet schadelijk.

    • Sommige zoutproducten lijken gezonder, maar zijn het niet. Het gaat om producten zoals zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. Zulke zouten bevatten wel een beetje mineralen en spoorelementen, zoals jodium, magnesium en calcium. Maar dit is zo weinig, dat ze niet bijdragen aan het behalen van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van deze elementen. Het belangrijkste ingrediënt van deze producten is natriumchloride (NaCl), dat is keukenzout. Voor het effect op je gezondheid maakt het niet uit waar het zout vandaan komt of hoe het is bewerkt. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere.

  • Feit: Zout verergert bestaande nierschade.

    • Heb je al nierschade? Of loop je extra risico (door hoge bloeddruk of diabetes)? Dan is minderen met zout nog belangrijker. Want beschadigde nieren zijn extra gevoelig voor zout: te veel zout zorgt dat de nierfunctie sneller verslechtert.

  • Fabel: Als ik het zoutvaatje laat staan, gebruik ik niet meer dan 6 gram per dag.

    • Zelf geen zout meer toevoegen tijdens het koken of aan tafel is een stap in de goede richting! Maar het is waarschijnlijk niet genoeg om je zoutconsumptie te verlagen naar 6 gram zout per dag (de aanbevolen dagelijkse maximum hoeveelheid) of minder. Dat komt doordat 80% van het zout komt van bewerkte voedingsmiddelen. Het is daaraan toegevoegd als smaakmaker of conserveermiddel.

  • Feit: Medicatie werkt slechter door zout.

    • Ook als je medicijnen slikt tegen hoge bloeddruk, of om verergering van nierschade tegen te gaan, is minderen met zout belangrijk. Minder zout nuttigen levert al snel resultaat op. Bij ongeveer driekwart van de mensen met een dieet dat weinig zout bevat, daalde de bloeddruk binnen 1 week significant.

Onderzoek naar zoutinname en bloeddruk

Amerikaans onderzoek bij 200 volwassenen in de leeftijd van 50 tot 75 jaar onderzocht de effecten van de variatie in zoutinname via de voeding (hogere en lagere zoutinname) in relatie tot veranderingen in de bloeddruk. Bijzonder aan dit onderzoek was dat er ook mensen deelnamen die al antihypertensiva gebruikten. Ook waren er mensen bij met diabetes type 1 en 2.

Uit de resultaten volgde onder meer dat de systolische bloeddruk significant met 7 tot 8 mmHg verlaagd werd bij de deelnemers die het zoutarme dieet volgden in vergelijking met deelnemers die een dieet met veel zout nuttigden. Vergeleken met deelnemers die hun gebruikelijke dieet volgden, was er sprake van een bloeddrukverlaging van 6 mmHg.

Mensen die veel zout kunnen eten zonder een hoge bloeddruk te krijgen, hebben een anders samengestelde beschermlaag rondom hun cellen dan andere mensen. Dat blijkt uit een internationaal onderzoek dat werduitgevoerd onder leiding van het Amsterdam UMC. Mensen die geen hoge bloeddruk hebben, maar wel een hoge keukenzoutconsumptie, bleken varianten te hebben in het NDST3-gen.

Het onderzoek is een belangrijke stap in het raadsel van de relatie tussen hoge keukenzoutconsumptie en hoge bloeddruk, schrijft het Amsterdam UMC. Het internationale onderzoek onder leiding van Amsterdam UMC richtte zich op de rol van genen in de opbouw van de gel die rond elke lichaamscel ligt. Als er in de omgeving van de cellen bijvoorbeeld heel veel zout terechtkomt, vormt de gel een buffer zodat de cellen niet uitdrogen.

In alle 3 de studies bleken mensen die varianten in het NDST3-gen hadden, geen hoge bloeddruk te hebben bij hoge keukenzoutconsumptie. Ook hadden zij een andere samenstelling van de gel rond hun lichaamscellen. Dit onderzoek is een belangrijke stap in het raadsel van de relatie tussen hoge keukenzoutconsumptie en hoge bloeddruk.

Zout en Natrium: Wat is het Verschil?

Zout (natrium) hebben we nodig voor het regelen van de bloeddruk en vochtbalans in ons lichaam. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten. Het advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium. 1. Dit is het gewone zout dat je in de keuken of aan tafel gebruikt. 2. gebruikt in brood en broodvervangers. 3. Deze en andere speciale zoutsoorten bestaan net als keukenzout vooral uit natriumchloride.

Hoeveel Zout hebben we Nodig?

Van nature zit er niet veel zout in ons eten. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten. houdbaarheid (vleesproducten, vis, zuurkool) of structuur (brood, kaas). De andere 20% voegen we zelf toe aan ons eten. In Nederland krijgen we vooral zout binnen via brood, vleesproducten en kaas.

Hoeveel zout je precies nodig hebt, is moeilijk te zeggen. In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout. Dit is de hoeveelheid die nodig is om het zout dat je onder normale omstandigheden verliest je bijvoorbeeld je urine en zweet weer aan te vullen.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Dit staat gelijk aan 2,4 gram natrium. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een advies op maat. Voor baby's en kinderen ligt het advies voor de maximale hoeveelheid zout en natrium lager. Als kinderen te veel zout binnenkrijgen, kunnen ze op latere leeftijd last krijgen van hun nieren. Het advies is daarom om geen zout toe te voegen aan het eten van je baby of kind.

Zoutinname in Nederland

Mannen eten gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag). Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout.

Gevolgen van te veel zout

Als je te veel zout binnenkrijgt, kan dat negatieve effecten hebben op je gezondheid.

  • Verhoogde bloeddruk: Te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt. Hierdoor zit er meer vocht in je bloedvaten, wat de druk op je bloedvaten verhoogt. Je hart moet harder werken om het bloed rond te pompen. Minder zout eten helpt om je bloeddruk te verlagen. Als je 4,5 gram zout (1,8 gram natrium) per dag minder eet, daalt de bovendruk gemiddeld met 2 mmHg.
  • Nierziekten: Te veel zout kan leiden tot nierziekten. Je nieren regelen de hoeveelheid zout in je lichaam. Wanneer je veel zout binnenkrijgt, moeten je nieren extra hard werken om dit via de urine uit je lichaam te verwijderen.
  • Maagkanker
  • Botontkalking: Bij te veel zout plas je het teveel aan zout samen met calcium uit. Calcium is nodig voor de opbouw en het onderhoud van je botten en gebit.

Van zout kom je niet aan in gewicht. Wel kun je door het eten van te veel zout vocht vasthouden. In ernstige gevallen wordt dit oedeem genoemd. Je lichaam gebruikt dit voor het prikkelen van zenuwen, het samentrekken van spieren en het goed opnemen en afvoeren van vocht.

Tips om minder zout te eten

Minder zout eten is even wennen. Door creatief te zijn zet je toch al snel smaakvolle gerechten op tafel. Laat niet meteen al het zout weg. Wen stap voor stap aan een minder zoute smaak.Ontdek hoe je zout vervangt met kruiden. Zout met minder natrium is een goede vervanger van normaal zout. Dit heet dieetzout.

De discussie over zoutbeperking

Jarenlang hebben gezondheidsvoorlichters het publiek voorgehouden dat te veel keukenzout ongezond is. De laatste jaren begint deze universele waarheid echter barstjes te vertonen. Plots verschijnen er artikelen in de algemene pers die beweren dat zout misschien toch niet zo slecht is.

Epidemiologen van de Wageningse Landbouwuniversiteit schatten in 1998 het dagelijkse zoutgebruik van de gemiddelde Nederlander op negen gram. Volgens de Belgische Cardiologische Liga ligt het dagelijkse zoutgebruik van de Belg tussen de acht en de vijftien gram. De aanbevolen reductie tot zes gram is in beide gevallen dus niet mis. Het voornaamste doel is de bloeddruk te verlagen.

Al jaar en dag woedt daar een hevige strijd tussen voor- en tegenstanders van zoutbeperking. Diegenen die zoutbeperking in vraag stellen, zijn echter ook niet van de minsten. Onder hen de voormalige voorzitter van de Amerikaanse Society of Hypertension, Michael Alderman. Ook de voorzitter van de Europese Hypertensie Vereniging, Guiseppe Mancia, vindt dat je het voordeel van zoutarme diëten niet te sterk moet benadrukken.

Het aantal wetenschappelijke publicaties over zoutreductie is immens. Voor- en tegenstanders gebruiken vaak dezelfde studies om hun gelijk te bewijzen. Tegenstanders houden vol dat er te weinig gegevens zijn om een algemene aanbeveling te rechtvaardigen.

Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem

Een verminderde zoutopname zou ook de hoeveelheid renine in het lichaam verhogen. Renine is een enzym dat zorgt voor de productie van het vaatvernauwend hormoon angiotensine II, dus voor de verhoging van de bloeddruk. Angiotensine II zorgt op zijn beurt ook voor de productie van aldosteron, een hormoon dat de nieren meer zout en water laat vasthouden. Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem zou dus het evenwicht van het lichaam herstellen en het effect van de zoutreductie uitvlakken.

Het is algemeen aanvaard dat deze ionen zeker minder bloeddrukverhogend werken dan natrium. Volgens sommigen heeft kalium zelfs een verlagend effect op de bloeddruk.

Een aantal wetenschappelijke publicaties stelt dat er zoiets bestaat als zoutgevoeligheid voor bloeddruk. Bij sommige mensen is het verband tussen hoog zoutgebruik en hoge bloeddruk duidelijk, anderen zijn minder of zelfs ongevoelig voor zout.

Alternatieve visies op zoutinname

Volgens DiNicolantonio heeft overmatig zoutgebruik weinig tot niets te maken met het feit dat grote delen van de westerse bevolking lijden aan een te hoge bloeddruk. Sterker nog: De op grote schaal ingevoerde zoutbeperking heeft juist geleid tot een toename van onder andere hart- en vaatziekten en obesitas, volgens DiNicolantonio!

In onze moderne voeding zit onnatuurlijk veel suiker en andere snel verteerbare koolhydraten. Het gevolg: hoge bloedspiegels van glucose en insuline. Modern onderzoek laat zien dat dit komt omdat door hoge glucose- en insulinespiegels je nieren minder goed functioneren en daardoor te veel zout en water vasthouden.

Conclusie

De relatie tussen zoutinname en bloeddruk blijft een complex en veelbesproken onderwerp. Hoewel de algemene aanbeveling is om zoutinname te beperken, zijn er diverse factoren en individuele verschillen die een rol spelen. Het is belangrijk om een gebalanceerd dieet te volgen en rekening te houden met je eigen gezondheidstoestand en eventuele aandoeningen.

Relatie tussen zoutinname en atherosclerose

Inname van veel zout kan de bloeddruk verhogen en daarmee het cardiovasculaire risico verhogen, zo is bekend. Opvallend was wel dat de relatie bleef bestaan bij mensen met een normale bloeddruk, wat suggereert dat een hoge zoutinname ook via andere mechanismen schade aan de vaten veroorzaakt.

labels:

Zie ook: