Op slechts anderhalf uur vliegen van Nederland bevinden zich de roze zoutvlaktes van La Baleine, zo groot als de gemeente Parijs. Hier vliegen de flamingo's je om de oren en halen sterke mannen de puurste Fleur de Sel uit de grond.
De Roze Zoutvlaktes van La Baleine
Zodra je de vestingpoort in Aigues-Mortes achter je laat, zie je het weidse uitzicht over de roze zoutvlaktes van La Baleine. Roze zoutvelden zover het oog reikt. Een ongelofelijke 700.000 ton zout wordt hier jaarlijks uit het water gewonnen. Het zoutmoeras is 8.000 hectare groot en is een beschermd natuurgebied.
Een enorme hoeveelheid van 5 ton water stroomt vanuit de Middellandse Zee het moerasgebied binnen en gaat langs een bijzonder waterwerk door duizenden bedden. Per bed wordt het zoutgehalte zo hoog, dat het kristalliseert.
Fleur de Sel: Het Witte Goud van Frankrijk
Een van de bedden is extra bijzonder, daar werkt jaarlijks een tiental werknemers van het Franse bedrijf De Groupe Salins om niet het huis-tuin-en-keukenzout uit het water te winnen, maar Fleur de Sel. Waar voorheen voornamelijk Italiaanse seizoenarbeiders werkzaam waren op de zoutvlaktes, zijn het nu familie en vrienden van de werknemers in de fabrieken die uit de omgeving komen.
Luc is een van hen. 40 jaar lang heeft hij in Aigues-Mortes zout uit de grond gewonnen. Nu doet hij het alleen nog als zijn 'familie' hem vraagt voor een gunst, bijvoorbeeld om toeristen rond te leiden. 'Hard en zwaar werk, maar het mooiste dat ik ooit heb gedaan.
‘Het Fleur de Sel “groeit” hier’, legt hij uit. ‘Door de harde wind, die altijd een andere kant op staat, gaat het naar de zijkant en kunnen we het er met een speciale schep uit scheppen. De schep heeft blokken aan de onderkant waardoor het normale zout op de bodem blijft liggen, maar de Fleur de Sel eruit gehaald wordt.
Wijn en Zout: Een Perfecte Combinatie
Het is een kleine stap tijdens een diner: van zout naar wijn. Niet zo gek dat het 150 jaar oude familiebedrijf dan ook twee jaar geleden van start is gegaan met het produceren van een eigen wijn. Onder de naam Les Salins Du Midi zijn ze sinds kort van start gegaan met het produceren van natuurlijke wijn, waarvoor ze een wijnmaker uit een ander gebied in Frankrijk hebben later overkomen.
Een kleinschalige wijnboerderij is het nu, zonder gebruik van chemicaliën. Sinds augustus is het mogelijk een privé wijnproeverij te boeken, in combinatie met een tocht over de roze zoutvlaktes.
‘Twee jaar geleden zijn we van start gegaan met beslissen welke planten we wel en niet wilden planten’, vertelt de wijnmaker van het bedrijf er zelf over vanuit de fabriek. ‘We oogsten de druiven en bottelen de flessen in december of januari. Ons doel is niet de grootste te worden, we willen gewoon de beste zijn.
Al het zout in het gebied heeft niet alleen een positieve invloed op de wijnranken, maar ook de velen vogels in het gebied. Maar liefst 230 verschillende soorten vogels en 280 verschillende soorten planten.
Vanaf dit najaar verschijnen er een aantal villa’s op het zoutmoeras, waardoor je niet meer in het vestingstadje, maar op het beschermde natuurgebied middenin de roze zoutvlaktes kunt overnachten.
De Zoutwinning in Camargue
In de wereld van zoutwinning is Camargue een bekende plek. Al jarenlang wordt hier vakkundig zout gewonnen uit de Middellandse Zee. Deze zoutvlaktes in het zuiden van Frankrijk vormen een adembenemend en super uniek natuurgebied.
De geschiedenis van de zoutwinning in Camargue gaat terug tot de Romeinse tijd. Toen men al besefte hoe waardevol het zout uit deze regio was. Door de eeuwen heen is de techniek verbeterd, maar de basisprincipes zijn hetzelfde gebleven.
Zout was ooit zo kostbaar dat het als betaalmiddel werd gebruikt. In Camargue, wat overigens ten grootte is van Parijs, wordt jaarlijks een enorme hoeveelheid zout gewonnen. Met als resultaat een product dat wereldwijd wordt verkocht. Grote kans dat het zout in jouw keuken afkomstig is uit Zuid-Frankrijk.
Het bekende zoutmerk La Baleine oogst hier namelijk het grove zeezout, dat uiteindelijk in onze winkels belandt. Ook de potjes Fleur de Sel worden hier geoogst. Dit jaar viert La Baleine haar 90-jarig bestaan en is daarmee een belangrijke pionier in de wereld van zout.
Het proces van zoutwinning in Camargue begint met het binnenlaten van zeewater in grote, ondiepe zoutpannen. Dankzij een kanaal dat de pannen direct met de zee verbindt, zorgt de zieder (de werknemer) er in het vroege voorjaar voor dat deze worden gevuld. Onder invloed van de zon en de wind verdampt het water langzaam, waardoor de zoutconcentratie toeneemt. Van april tot september worden de zoutpannen door de natuurlijke verdamping, de zon en de wind, omgetoverd tot een "gâteau de sel" (zouttaart) van ongeveer 9 centimeter dik.
De jaarlijkse oogst vindt plaats in september, net voor het regenseizoen. Gedurende een maand worden alle handen uit de mouwen gestoken om de "zouttaart" voorzichtig van de grond te halen.
De roze kleur van het water, die je op veel foto's ziet, is te danken aan de algensoort 'Dunaliella salina'. Deze alg leeft in het zoute water en produceert een prachtig roze pigment. Door de hoeveelheid bèta-caroteen dat dit kleine beestje bevat kleurt het water roze, maar worden ook de garnaaltjes in dit water deze kleur.
Flamingo's, die in grote aantallen in de zoutvlaktes van Camargue voorkomen, eten op hun beurt deze garnalen, wat ook hen de karakteristieke roze kleur geeft!
Het zout uit Camargue, zoals dat van het merk La Baleine, staat bekend om zijn hoge kwaliteit. Het wordt wereldwijd gewaardeerd door chef-koks en thuiskoks vanwege zijn pure smaak en krokante textuur.
Geheel volgens traditie wordt de Fleur de Sel de Camargue nog steeds met de hand geoogst door de zieders.
De zoutwinning in Camargue is niet alleen goed voor de economie in Zuid-Frankrijk, maar ook een traditie die diep verweven is met de cultuur en identiteit van de regio. In dit beschermde natuurgebied groeien veel belangrijke flora en fauna.
Guérande: Een Middeleeuwse Stad Omringd Door Zoutmoerassen
Het prachtige Middeleeuwse stadje Guérande is omringd door zoutmoerassen, waar het beroemde zout van Guérande gewonnen wordt. Guérande ligt in de provincie Loire Atlantique, vlakbij de monding van de Loire en de Atlantische Oceaan. En dus NIET in Bretagne, wat vaak gedacht wordt. Maar de geschiedenis van deze plek is wel sterk verweven met die van het iets Noordelijker gelegen Bretagne.
Het zout van Guérande is dus ook geen Bretons zout. Eerder Keltisch zeezout, omdat de Kelten ooit met de winning hiervan begonnen. Het is bijzonder leuk om te kijken hoe die zoutwinning in zijn werk gaat. Guérande ligt op een voormalig schiereiland, tussen wat nu het natuurgebied Brière is, en wat nu de zoutmoerassen zijn.
De Kelten, die zich ook in Bretagne vestigden, waren hier de eerste bewoners. De plaats Guérande werd later pas gesticht door de Galliërs in de Romeinse tijd. In de Middeleeuwen groeide het uit tot een belangrijke plaats.
Het grappige is nu, dat de grote stadsmuur van Guérande gebouwd is voor bescherming tegen de vijand. En dat zijn dus de Fransen. Hoe dan ook, de muur is mooi bewaard gebleven, bijzonder mooi, en levert de stad de titel "Het Carcassonne van West-Frankrijk" op.
Maar de Middeleeuwse stad is wel bijzonder mooi en leuk. Lekker struinen door de straatjes met leuke winkeltjes. Bekijk de mooie kerken en geniet van de terrasjes.
De andere grote bezienswaardigheid van Guérande bevindt zich dus buiten de stad. Het is heerlijk om over de smalle weggetjes door de zoutvelden te rijden. Je kijkt je ogen uit. Naar deze velden en de activiteit daarop natuurlijk. Maar ook naar de vogels en de vergezichten.
De zoutmoerassen bezoek je bij voorkeur op de fiets. Of met het leuke treintje dat vanuit de badplaats La Turballe vertrekt. Ben je met de auto, doe het dan vooral rustig aan. En stop bij één van de twee bezoekerscentra: Terre de Sel of La Maison des Paludiers.
Zo leer je dat voor zoutwinning vier benodigdheden zijn. Zout zeewater natuurlijk. En de zon om het water te laten verwarmen. Maar ook wind om het verdampen te versnellen. En... ook de klei speelt een belangrijke rol.
Het water wordt langs de verschillende bassins geleid. Voor de verdamping, maar ook voor het filteren door de kleigrond. Het is heel leuk om te zien hoe het zout gewonnen wordt. Dat gebeurt vooral in de zomer, als de zon goed zijn best doet. Het zout wordt dan in de productievelden met een soort platte hark op bergjes geschept.
Maar niet voordat het fijne zout, dat op het water drijft, eraf is geschept. Dat fijne zout heet Fleur de Sel. En dat is naar verluid het beste zout ter wereld, door de zachte smaak.
Het grovere zout heet Sel Gris, omdat het er iets grijzer uitziet. Het is ook van prima kwaliteit, maar wat minder verfijnd. In de bezoekerscentra kan je zien welke producten er wereldwijd met dit zout gemaakt wordt. Zo gebruikt een Nederlandse fabrikant het bijvoorbeeld voor hele goede sojasaus. In een winkeltje in Guérande kan je het zout ook kopen, vermengd met diverse soorten kruiden.
Saline Royale: Een Utopische Zoutfabriek
De koninklijke zoutfabriek van Arc-et-Senans bij Besançon werd gebouwd door Claude Nicolas Ledoux. Het was de eerste grote prestatie van industriële architectuur waarin het vooruitgangsideaal van de Verlichting werd weerspiegeld.
Het grote, halfronde complex werd ontworpen om een rationele en hiërarchische organisatie van werk mogelijk te maken en had gevolgd moeten worden door de bouw van een ideale stad, die nooit gerealiseerd is.
De zoutziederij van Arc-et-Senans is een leuk uitje voor het hele gezin, waar je meer komt te weten over de geschiedenis van zout en architectuur. Als je tuinliefhebber bent, mag je ook de omliggende tuinen niet missen.
De belangrijkste reden was het nabijgelegen bos van Chaux en het feit dat er in Salins-les-Bains pekelwater werd opgepompt. Uit dit pekelwater werd door verhitting zout gewonnen, waarvoor veel stookhout nodig was.
Zout werd in die tijd bijvoorbeeld veel gebruikt voor de conservering van levensmiddelen en was daarom een populaire en onmisbare grondstof. Met de belasting op zout (gabelle) werd bovendien veel geld verdiend.
Hij gaf de fabriek vorm aan de hand van utopische denkbeelden over de ordening van de maatschappij. De gebouwen van het complex staan in een halve cirkel, met in het midden pontificaal de ambtswoning van de directeur. Die laatste voorzien van pompeuze pilaren, waardoor het gebouw een keizerlijke uitstraling uit de oudheid kreeg. Aan weerszijden staan de twee grote fabriekshallen en daaromheen diverse andere gebouwen, waaronder de onderkomens van de arbeiders.
Rondom het hele terrein was ruimte voor tuinen, waar de arbeiders een extra bron van inkomsten uit konden halen. In de negentiende eeuw moest de fabriek in de Jura het onderspit delven door achterstallig onderhoud en het feit dat zout uit zeewater mede dankzij het opkomende treinnetwerk goedkoper over het land verspreid kon worden.
De gebouwen werden in de twintigste eeuw onder meer gebruikt voor huisvesting van vluchtelingen en in de tweede helft van de eeuw opengesteld voor publiek. Sinds 1982 staat het op de werelderfgoedlijst van Unesco.
Tegenwoordig vind je in de gebouwen diverse exposities en er is zelfs een klein hotel ingericht. Met een toegangskaartje kun je in de meeste gebouwen een kijkje nemen. In het hoofdgebouw, de vroegere directeurswoning, vind je een tentoonstelling over de geschiedenis van zoutwinning in de streek en wereldwijd.
In het grote gebouw links van de ingang is het Musée Ledoux ingericht. Hier krijg je een fascinerende blik op het leven en werk van deze architect. Je ziet bijvoorbeeld tientallen maquettes van gebouwen die nooit gerealiseerd zijn, en ook de maquette van zijn ideale stad, die nabij de zoutziederij gevestigd had moeten worden, is indrukwekkend.
Bij de ingang kun je een tablet met audio meenemen (in diverse talen waaronder Nederlands) die je op een interactieve manier door de gebouwen leidt.
Zoutwinning in Salins-les-Bains
De grote zoutfabriek van Salins-les-Bains was gedurende 1.200 jaar actief. De activiteiten in deze zoutmijn stopten in 1962. In een 13e-eeuwse ondergrondse galerij staat een werkende 19e-eeuwse hydraulische pomp en het ketelhuis toont hoe moeilijk het verzamelen van het ‘witte goud’ was.
Activiteiten in Aigues-Mortes
Kom en ontdek van maart tot november (en tijdens de kerstperiode) de grootste zoutpannen van de Middellandse Zee: lopend, in een 4x4, op de fiets of aan boord van ons treintje.
Kom aan boord van ons treintje voor een rit van ruim een uur in het hart van de zoutpannen van Aigues-Mortes. Ontdek de zouttafels, het fantastische Camargue-zout en het roze water die de plek zo magisch en uniek maken.
Ontdek ook onze expositieruimte en beklim onze "camelle" voor een schitterend uitzicht over de grootste zoutpannen van de Middellandse Zee en de stad Aigues-Mortes.
Samen met onze gids, fiets je over de paadjes die onze zoutwerkers ook nemen. Zo ontdek je hoe de zoutpannen functioneren terwijl je geniet van de schitterende flora en fauna. Onze gids zal je iets meer onthullen over deze wilde en beschermde plek.
Laat je maar liefst 3u30 lang betoveren door de magie van de zoutpannen van Aigues-Mortes. Ontdek de verbazingwekkende plekjes en geniet van een flora en fauna die je nergens anders zult zien. Er leven er meer dan 10 000 op de zoutpannen, het is het grootste reservaat van Europa.
Flora en Fauna in de Zoutpannen van Aigues-Mortes
- 278 planten waaronder 20 beschermde soorten
- 200 vogelsoorten waaronder 157 beschermde soorten
- Duizenden flamingo's
labels:
