Zweten is een normale lichaamsfunctie. Zo wordt overmatige warmte aan het lichaam onttrokken. Door verdamping van het zweet wordt de huid afgekoeld. Het zweten neemt toe bij lichamelijke inspanning, emoties of bij het eten van sterk gekruid voedsel.

Wat is Hyperhidrosis?

Hyperhidrosis is overmatig zweten of transpireren. Bij sommige mensen is de zweetproductie zo hoog dat het hindert in het dagelijks leven. Het kan zelfs belemmerend werken bij sociale contacten, bijvoorbeeld omdat men geen hand durft te geven. Het overmatig zweten kan over het gehele lichaam optreden, maar meestal blijft het beperkt tot bepaalde lichaamsdelen. De gebieden waar hyperhidrosis het meest voorkomt zijn de oksels, het gezicht, de handpalmen en de voetzolen.

Hoe ontstaat hyperhidrosis?

De oorzaak van hyperhidrosis is meestal niet bekend. Men spreekt dan van idiopathische hyperhidrosis. Waarschijnlijk ontstaat de prikkel om te gaan zweten in de hersenen. Er is een erfelijk component: bij 30-50% van de mensen met hyperhidrosis komt het in de familie voor. Wanneer alle zweetklieren van het hele lichaam overmatig actief zijn, ligt de oorzaak meestal bij een onderliggend probleem.

Dat kan overgewicht zijn, de menopauze, een (chronische) infectie zoals tuberculose, hormonale ziekten zoals een overmatige werking van de schildklier, kanker of het gebruik van bepaalde geneesmiddelen. Hyperhidrosis kan ontstaan door psychische factoren. Meestal ontstaat het in de puberteit en blijven de klachten enkele tientallen jaren bestaan.

Zweetklieren en hun Functie

Zweetklieren zijn buisvormige, kronkelende klieren in de huid, die alleen bij zoogdieren voorkomen. Het menselijk lichaam bevat 3-5 miljoen zweetklieren, verspreid over het hele lichaamsoppervlak. Transpireren is gezond en vormt een van de belangrijkste manieren om afvalstoffen te lozen. Bovendien stopt het lichaam met transpireren bij de juiste temperatuur (warmteregulatie). De zweetproductie kan oplopen van gemiddeld 1 liter per dag tot 1,5 liter per uur (!) bij zware inspanning in een droge/warme omgeving. Zweet bestaat voornamelijk uit water en zout.

Twee Soorten Zweetklieren

De mens heeft twee soorten zweetklieren: eccriene en apocriene.

  • Apocriene klieren zitten in de oksels, rond de tepels en in de genitale zones. Deze klieren zijn vooral actief bij emoties zoals angst en stress. Door bacteriën ontstaat het bekende ‘zweetluchtje’. Veel deodorants bevatten daarom antibacteriële stoffen. Apocriene klieren gaan pas functioneren in de puberteit. Daarom hebben kinderen geen last van transpiratieluchtjes.
  • Eccriene klieren zijn kleiner en worden vooral gevonden in het onderhuids weefsel van het voorhoofd, de handpalmen, romp en voetzolen. De eccriene klieren hebben als functie verlaging van de lichaamstemperatuur. Eccrien zweet is reukloos en bestaat naast water (99%) uit afvalstoffen zoals keukenzout, melkzuur, ammoniak en urinezuur.

Primaire en Secundaire Hyperhidrosis

Bij hyperhidrosis (H.H.) wordt onderscheid gemaakt tussen: primaire en secundaire H.H. Secundaire H.H. komt voor als onderdeel van een groot aantal afwijkingen zoals een te sterk werkende schildklier (hyperthyreoïdie), suikerziekte, overgewicht en stoornissen van het centrale zenuwstelsel zoals de ziekte van Parkinson.

Primaire Hyperhidrosis (P.H.H.)

De oorzaak van primaire, ook wel essentiële hyperhidrosis genoemd, is onbekend. P.H.H., vooral voorkomend bij vrouwen, begint vaak al op jonge leeftijd. Bijna 50% van de patiënten heeft een of meer familieleden met dezelfde klachten. P.H.H. is een uiterst hinderlijke aandoening en kan tot gevolg hebben, dat men zich belemmerd voelt in z'n dagelijks werk en sociale contacten gaat vermijden of veranderen. Handen schudden, een ogenschijnlijk normale zaak, kan door P.H.H. een obsessie worden.

Behandelingsmogelijkheden

  1. Uitwendig: Bij lichte vormen van P.H.H. kunnen lokaal op de huid aangebrachte middelen een beetje verbetering geven. Stoffen, die hierbij gebruikt worden zijn o.a. glutaraldehyde, aluminiumzouten, zinkolie en talkpoeder.
  2. Medicamenteus: Medicijnen, die de zweetklierproductie kunnen remmen (anticholinergica), hebben een kortdurend en gering effect en geven allerlei bijwerkingen (droge mond, oogklachten en een trage stoelgang). Daarom worden deze medicijnen vrijwel niet meer voorgeschreven.
  3. Chirurgisch (sympathectomie): Bij een zeer beperkt aantal patiënten met P.H.H. van de handen kan een operatie (uitschakelen van bepaalde zenuwen) de klachten verminderen of laten verdwijnen.
  4. Lontoforese: Men veronderstelt, dat bij lontoforese de overdracht van prikkels naar de zweetklier wordt afgeremd, waardoor de zweetproductie afneemt.
  5. Botuline injecties: Sinds kort is het mogelijk overmatig okselzweten te behandelen met kleine onderhuidse injecties met botuline-toxine. Hierbij wordt de productie van zweet voor lange tijd geblokkeerd (3-7 maanden). Daarna moet de behandeling in principe worden herhaald. Voor de handpalmen is dezelfde behandeling ook mogelijk. Voor beide behandelingen geldt dat dit als pijnlijk kan worden ervaren.

Wat kunt u zelf doen?

  • Draag bij hyperhidrosis van de oksels en liezen zoveel mogelijk luchtige, koele katoenen kleding. Draag open schoenen bij hyperhidrosis aan de voeten.
  • Gebruik deodorant of andere anti-zweetmiddelen.
  • Houd de omgevingstemperatuur koel en zorg voor goede ventilatie.
  • Vermijd voeding die transpiratie veroorzaakt, zoals sterk gekruide gerechten.
  • Vermijd stress en doe zo nodig ontspanningsoefeningen.

Extra zout mensen met CF

Bij kinderen en volwassenen met CF is het zoutgehalte van het zweet hoger dan bij mensen die geen CF hebben. De diagnose CF kan worden vastgesteld door het zoutgehalte te meten met de zogeheten zweettest. Er wordt dan wat zweet opgevangen om de hoeveelheid zout te bepalen. Als het zoutgehalte boven een bepaald getal uitkomt dan heeft iemand meestal CF.

Meer vocht- en zoutverlies bij warm weer als je CF hebt

Wanneer het erg warm weer is verliezen kinderen en volwassenen met CF meer zout en vocht via hun zweetklieren dan mensen die geen CF hebben. Oudere kinderen en volwassenen kunnen dit over het algemeen gemakkelijk opvangen door meer te drinken en meer zout in hun eten te gebruiken tijdens deze warme periodes. Jonge kinderen met CF zijn extra kwetsbaar en kunnen gemakkelijker uitdrogen.

Feiten en Fabels over Zout

Bijna alle Nederlanders eten meer zout dan de dagelijkse hoeveelheid die nog gezond is voor je nieren. Gemiddeld eten we meer dan een kilo zout per persoon per jaar te veel. Een verlaging van de zoutconsumptie van 9 gram zout per dag tot maximaal 6 gram per dag kan naar schatting bijna 150.000 gevallen van chronische nierschade voorkomen over een periode van 10 jaar. Daarnaast voorkomt het bij 250 mensen nierfalen, waarbij dialyse of transplantatie nodig is.

Maar liefst 84% van het zout dat mensen binnenkrijgen komt uit bewerkte voedingsmiddelen en gerechten. Slechts 16% komt uit het zoutvaatje. Dagelijkse zoute boosdoeners zijn kazen, vleeswaren, bewerkt vlees en kant-en-klare vleesvervangers. Er bestaan veel misverstanden over zout.

Fabels en feiten over zout

  • Fabel: Als ik een lage bloeddruk heb, dan is zout eten juist goed.
  • Feit: Minderen met zout helpt nierschade te voorkomen.
  • Fabel: Gezond zout is niet schadelijk.
  • Feit: Zout verergert bestaande nierschade.
  • Fabel: Als ik het zoutvaatje laat staan, gebruik ik niet meer dan 6 gram per dag.
  • Feit: Medicatie werkt slechter door zout.
  • Fabel: Na zweten moet je zoutverlies compenseren

Overmatig Zweten door Kanker of Andere Oorzaken

Door kanker of andere oorzaken kun je veel zweten. Soms kun je een behandeling krijgen waardoor het zweten minder wordt. Overmatig zweten is: méér zweten dan nodig is. Dan verlies je een paar liter of meer per dag. Zonder dat je je inspant en zonder dat het erg warm is. Bij vrouwen kan overmatig zweten komen door de overgang (opvliegers). Als je veel last hebt van zweten, bespreek dit dan met je arts of verpleegkundige. De arts stelt je vragen en onderzoekt je. Is er een medische oorzaak voor het zweten? Soms kun je ook medicijnen krijgen die ervoor zorgen dat je minder zweet.

Tips om zweten te verminderen

  • Gebruik een ventilator in je kamer.
  • Gebruik beddengoed van katoen.
  • Draag luchtige katoenen kleding.

Zweet kan dan makkelijker verdampen. Zorg ervoor dat je huid niet kapot gaat. Gebruik bijvoorbeeld een barrièrecrème of -spray. Trek elke dag schone kleding aan. Was regelmatig je kleding. Het is belangrijk dat je (huis)arts, je verzorgers en je naasten weten wat je voelt. Denk niet: ach, het is maar zweet. Overmatig zweten kan heel vervelend zijn en voor andere klachten zorgen, zoals uitdroging. Zeg gerust waar je last van hebt.

Zout Zweet bij Cystic Fibrosis (CF)

Als je CF hebt wordt het CFTR eiwit (chloridekanaal) niet of nauwelijks wordt aangemaakt. Als gevolg hiervan is het zweet zouter dan normaal. Zweet wordt afgescheiden door de zweetklieren. Zweetklieren, traanklieren en speekselklieren scheiden geen slijmerig maar waterig vocht af. Het zweet van CF-patiënten is zouter dan normaal. Omdat zout water aantrekt wordt er meer zweet aangemaakt dan de bedoeling is. De vraag is alleen: wat betekent het als je zweet extreem zout is?

Wat betekent het wanneer je zweet extreem zout is?

Allereerst moeten we duidelijk maken dat ieder mens op een andere manier zweet. 'Genetica, training, acclimatisatie, voeding, kleding en omgeving dragen allemaal bij aan hoe een individu zweet', vertelt Michael DiBiasi diëtist en inspanningsfysioloog aan Well & Good. Zweten an sich is iets positiefs.

Maar als je extreem zout zweet, kan dit een aantal vervelende situaties opleveren. Je zweet is zout door de elektrolyten die je verliest. Elektrolyten is niet anders dan een verzamelnaam voor een aantal zouten die jij dagelijks nodig hebt om je lichaam te laten functioneren en om vocht vast te houden. Verlies je veel van deze zouten, zoals bijvoorbeeld magnesium, dan kan je sneller last krijgen van kramp. Wanneer je lichaam veel elektrolyten verliest, kan er een tekort aan vocht ontstaan in de spieren. Volgens Japanse onderzoekers maakt deze uitdroging de spieren gevoeliger voor krampen, omdat het zoutgehalte in de spieren is gedaald.

Hoe kun je je lichaam extra hydrateren?

Een bak met zweet verliezen, het kan heerlijk zijn en ook nog eens goed voor je lichaam. Maar als je ook flink wat zout verliest, dan is het raadzaam om hier wat mee te doen. Je wil immers niet uitdrogen. Gelukkig is je lichaam een goede raadgever. Ben jij een extreem zoute zweter, dan zou het zomaar kunnen dat jij erg veel trek krijgt in zout voedsel na een training. Betekent dat, dat je meteen naar de snackbar moet rennen voor een zout frietje? Natuurlijk niet. Je kunt de zoutvoorraad van je lijf makkelijk aanvullen door gewoon een goede gezonde maaltijd te nuttigen (eventueel met een extra snufje keukenzout).

Daarnaast kun jij je als zoute zweten ook beter voorbereiden op het extreme vocht- en zoutverlies. Vooral wanneer je intensief traint is dit aan te raden. Houd van tevoren al rekening met je hydratatie- én elektrolytrenplan. Drink voldoende water en eet een goede maaltijd met groenten en/of fruit, zodat je voorbereid op pad gaat. Eventueel drink je voor of tijdens je training een shake met elektrolyten om kramp te voorkomen. Ook tijdens én na je training kan het aanvullen van je elektrolyten verstandig zijn. Heb je geen goede maaltijd voorhanden, dan doe je dit met sportdrankjes of elektrolyten in de vorm van poeder.

Controleren of je hydratatie op peil is? Check de kleur van je urine.

labels:

Zie ook: