Natrium is een essentieel mineraal dat van nature in het menselijk lichaam voorkomt en een belangrijke rol speelt bij het reguleren van de waterhuishouding. De chemische naam voor zout is natriumchloride (NaCl), waarbij 1 gram zout 400 milligram natrium bevat. Het lichaam heeft dagelijks 1 tot 3 gram zout nodig, maar in Nederland consumeren we gemiddeld 9 gram, wat veel meer is dan noodzakelijk. Een teveel aan natrium kan leiden tot gezondheidsproblemen zoals een hoge bloeddruk en het vasthouden van vocht, wat het hart kan overbelasten.

Om deze redenen kan het nodig zijn om minder natrium te gebruiken. Alle voedingsmiddelen bevatten van nature kleine hoeveelheden natrium. Daarnaast zit natrium in het zout dat vrijwel iedereen gebruikt om voedsel op smaak te brengen. Ook voedselproducenten voegen zout (en daarmee dus ook natrium) toe aan producten, om de smaak te verbeteren of om voedingsmiddelen langer houdbaar te maken. In plaats van zout wordt soms bouillonpoeder gebruikt.

Om lichamelijke klachten zoals een hoge bloeddruk of vocht vasthouden te voorkomen of te verminderen, is het nodig dat u minder natrium gaat gebruiken. Het is belangrijk gezond en gevarieerd te eten, ook al heeft u een natriumbeperkt dieet. De diëtist bespreekt met u uw individuele dieet. Wanneer dat afwijkt van de richtlijnen in deze brochure, moet u altijd de adviezen van de diëtist opvolgen.

Hoe Minder Natrium Gebruiken?

Uw arts of diëtist heeft u geadviseerd om een ‘zoutbeperkt dieet’ te volgen. Dit wordt ook wel een ‘natriumbeperkt dieet’ genoemd. Een zoutbeperkt dieet betekent dus eigenlijk dat u minder natrium moet innemen. Op etiketten wordt wisselend het zout- of natriumgehalte weergegeven. Van natrium naar zout: … mg Na / 400 = .. Van zout naar natrium: .. g zout x 400 = .. Normaal gesproken scheiden de nieren een teveel aan zout uit via de urine.

Wanneer zout onvoldoende wordt uitgescheiden, houdt het lichaam meer vocht vast. Dit verhoogt de bloeddruk. Door minder zout in de voeding te gebruiken zal het lichaam minder vocht vasthouden en kan de bloeddruk dalen. Daarnaast verlaagt een zoutbeperking het risico op een beroerte, hartaanval en chronische nierschade.

Het menselijk lichaam heeft slechts 1 tot 3 gram zout per dag nodig. In Nederland consumeren we gemiddeld 7.5-10 gram zout per dag, waarvan 80% al door de fabrikant is verwerkt in alledaagse (of bewerkte) producten.

Etiketten Lezen en Producten Vergelijken

Op het etiket van voorverpakte producten staat hoeveel natrium (Na) erin zit. Door etiketten te vergelijken, kunt u het product kiezen met een laag natriumgehalte. Als op het etiket staat dat het product zoutloos is, dan zit er ook werkelijk geen zout in. Dit is in Nederland wettelijk vastgelegd. Als op het etiket staat ‘laag natriumgehalte’ of ‘laag zoutgehalte’, dan bevat het product minder dan veertig milligram natrium per honderd gram of per honderd milliliter. Er kunnen dan echter nog wel andere ingrediënten in het product zitten die zout bevatten, zoals bijvoorbeeld bouillonpoeder. In dat geval is het product niet geschikt voor het natriumbeperkte dieet.

Op het etiket van voorverpakte producten wordt het zoutgehalte vermeld en wordt er niet meer gesproken over natrium. Het product is zonder toegevoegd zout bereid als er ‘zoutloos’, ‘geen zout toegevoegd’, ‘ongezouten’, ‘bereid zonder zout’, ‘gefabriceerd zonder zout’, ‘zonder toegevoegd zout’ of ‘zonder toevoeging van zout’ op staat. Door etiketten te lezen en met elkaar te vergelijken, kunt u het product kiezen met de laagste hoeveelheid zout. Er kunnen behoorlijke verschillen zitten in dezelfde producten; bijvoorbeeld in kaas of pastasaus.

Tip: Vergelijk bij het kopen van bijvoorbeeld kaas, broodsalade of kipfilet verschillende merken met elkaar en kies voor het product met het laagste zoutgehalte per 100 gram.

Verse en Onbewerkte Voedingsmiddelen

Verse, onbewerkte voedingsmiddelen bevatten maar weinig zout. Onbewerkte groente, fruit, aardappelen, rijst, pasta, vlees, kip, kalkoen en vis kunt u prima gebruiken in uw dieet. Ook brood, melk en melkproducten zoals yoghurt en kwark kunt u blijven gebruiken.

Verse groenten bevatten van nature weinig zout. De smaak van groente blijft beter behouden wanneer u deze kort kookt in weinig water of in de wokpan roerbakt. Rauwkost heeft een sterker uitkomende smaak dan gekookte groente. Aan groente in blik of pot is vaak zout toegevoegd. Deze zijn dus minder geschikt om te gebruiken. Er zijn ook blik- en potgroenten te koop zonder zout, zoals van Hak of AH eigen merk.

Vlees, vis of kip, bereid in aluminiumfolie of een braadzak in de oven, behoudt de smaak zonder dat vet en zout worden toegevoegd. Grillen is een goed alternatief voor het bakken van vlees, vis of kip. Vlees, vis, kip of plantaardige alternatieven kunt u op smaak brengen door deze te kruiden, te marineren of verse of gedroogde kruiden of specerijen toe te voegen.

Kruiden en Specerijen als Smaakmakers

Kruiden en specerijen geven kleur, geur en smaak aan het eten. Dat wordt extra belangrijk als er geen zout gebruikt wordt. De meeste kant-en-klare kruidenmixen bevatten zout en zijn daarom niet geschikt voor het natriumbeperkte dieet. Er zijn ook kruidenmengsels zonder zout te koop. Op de verpakking staat dan vermeld: ‘natriumarm’ of ‘zonder toegevoegd zout’. Voorbeelden zijn de natriumarme kruidenmengsels van de firma Verstegen. Zij hebben een blauw deksel en een blauw opschrift ‘zonder toegevoegd zout’.

In het algemeen zijn smaakmakers, zoals vleeskruiden en juspoeder, erg zout. Er zijn inmiddels ook heel veel zoutarme soorten te koop. Op deze producten staat vaak genoteerd dat er geen of weinig zout of natrium in zit.

Alternatieven voor Zout

U kunt het beste de smaak van zout afwennen. Als u af en toe toch zout wilt gebruiken, neem dan zoutsoorten die minder natrium bevatten, zoals halvazout en dieetzout (bijvoorbeeld JoZoVitaal en Losalt). Het natrium in deze zouten is gedeeltelijk of helemaal vervangen door kalium. Deze zouten bevatten vijftig tot negentig procent minder natrium. Toch kunt u ook deze zouten het beste zo min mogelijk gebruiken.

Het natriumzout kan geruild zijn voor kaliumzout, zoals in LoSalt® of Jozo Bewust®. Deze producten zijn niet voor iedereen geschikt, zoals voor mensen met chronische nierschade. Zeker in het geval van een verminderde nierfunctie wordt het afgeraden om deze producten zomaar te gebruiken vanwege gezondheidsrisico’s. U kunt dit beter niet gebruiken.

Zoutarme Voedingskeuzes

Kaas bevat veel zout, dit geldt zowel voor jonge, belegen als oude kaas. Kies daarom voor kaas met minder zout zoals Maaslander, Maasdammer, IJsselkaas, Emmentaler en Gruyère. Deze soorten bevatten 25 tot 35 procent minder zout dan ’gewone’ kaas. Wanneer u ook wilt afvallen kunt u beter kiezen voor een minder zoute én minder vette kaas, zoals 20+ of 30+ kaas met minder zout. Hoe ouder de kaas, des te meer zout deze bevat.

Sommige vleeswaren bevatten minder zout dan andere. Voorbeelden van minder zoute vleeswaren zijn filet americain, rosbief, licht gezouten rookvlees, fricandeau, kalkoenfilet en kipfilet.

Jam, appelstroop, suiker, honing, hummus zonder zout, (zelfgemaakte) groentespread, pindakaas 100% en hagelslag bevatten weinig of geen zout.

Vermijd Drop en Zoethout

Drop, zoethout en zoethoutthee bevatten zoethoutwortelextract (glycyrrizine). Deze stof verhoogt de bloeddruk en wordt daarom afgeraden in het natriumbeperkte dieet. Het komt voor in alle dropsoorten (zoete en zoute drop, Engelse drop) en in keelpastilles zoals Pottertjes en Wybertjes. Deze stof komt in alle soorten drop voor: zoute-, zoete-, laurier-, salmiak- en Engelse drop en ook in suikervrije drop. Deze stof zit ook vaak in keelpastilles, sommige kauwgomsoorten en hoestdranken.

Kooktips voor Minder Zout

  • Kook aardappelen en groente met weinig water. Zo blijft de smaak beter behouden.
  • Aardappels kookt bijna iedereen met zout. Zout is een echte smaakmakker. Wanneer je zoutloos koken wilt, ga je dit wel missen. Je kan dan beter een vervanger hebben of even kijken wat je dan lekker vindt. Je zal ervoor kunnen kiezen om laurierblaadjes bij in het koken te doen. Op die manier krijgen de aardappels wat meer smaak dan zonder iets. Je kookt dan alsnog zoutloos, maar je kan wel direct een smaak aan de aardappels proeven. Dat is veel fijner dan maar aardappels te hebben die eigenlijk helemaal nergens naar smaken.

Eten Buitenshuis

In een restaurant kunt u op de menukaart kijken wat binnen uw dieet past, maar u kunt ook vragen of de keuken gerechten zonder zout kan klaarmaken. Het kan handig zijn om van tevoren even te bellen, zodat het restaurant rekening kan houden met uw komst.

Kalium en Dieetzout

Zout met minder natrium is een goede vervanger van normaal zout. Dit heet dieetzout. Het kalium in dieetzout kan problemen geven bij nier- en leverziekten. Dat geldt ook voor mensen die kaliumbesparende medicijnen gebruiken. Geldt dit voor jou? Kalium verhoogt de bloeddruk niet. Het helpt zelfs om het teveel aan natrium uit het lichaam te verwijderen. Zo heeft kalium een positief effect op de bloeddruk. Er zit veel kalium in verse groente en fruit, aardappelen, vlees, brood en melk.

Natriumgehalte in Voedingsmiddelen

De volgende tabel geeft een overzicht van het natriumgehalte in enkele veelgebruikte voedingsmiddelen:

Product Natrium in mg
Voor een boterham
Gewone kaas 180
Kaas met 33% minder Natrium 120
Natriumarme kaas 10
Rookvlees 310
Gezouten vleeswaren 240
Lichtgezouten vleeswaren 35 tot 100
Warme maaltijd
Rookworst, 85 gram 700
Saucijs, braadworstje 540
Stukje zelfbereid, ongezouten vlees 140
Lekkerbekje 760
Stukje zelfbereide, ongezouten vis 100
Spinazie à la creme, 200 gram 800
Verse groenten, 200 gram 100
Aardappelkroketjes, 5 stuks 700
Zelfgemaakte puree, zonder zout , 3 bolletjes 30
Aardappels, zonder zout 0
Hartige hapjes
Frikandel 880
Pinda’s, eetlepel 50
Toastje met kwark en tuinkruiden 40
Japanse mix, eetlepel 5
Stukjes rauwkost zoals radijs, bleekselderij, wortel, kerstomaat 5
Ongezouten pinda’s, eetlepel 0

Aanvullende Tips

  • Laat niet meteen al het zout weg. Wen stap voor stap aan een minder zoute smaak.
  • Ontdek hoe je zout vervangt met kruiden.
  • Beperk het gebruik van alcohol. Alcohol heeft een bloeddruk verhogende werking. Drink daarom bij voorkeur niet.
  • Streef naar (behoud van) een goed lichaamsgewicht. Bij een te hoog gewicht, moet het hart harder werken om het bloed rond te pompen. De bloeddruk wordt hierdoor extra verhoogd. Elke kilo die u afvalt verlaagt direct de bloeddruk.
  • Om af te vallen is het van belang anders te gaan eten dan u tot nu toe gewend was. U zult minder moeten eten van producten die veel energie (uitgedrukt in kilocalorieën) leveren zoals vette voedingsmiddelen, hartige snacks, suiker, snoep, koek, gebak, frisdranken en alcoholische dranken.

Voor informatie over voeding kunt u terecht bij het Voedingscentrum in Den Haag. Dit centrum geeft onder andere de Eettabel uit. Daarin staat hoeveel natrium er in de gangbare voedingsmiddelen en gerechten zit. Met behulp van deze tabel kunt u de toegestane hoeveelheid natrium gemakkelijker over de dag verdelen.

labels: #Aardappel

Zie ook: