Recent onderzoek heeft aangetoond dat koffie een gunstig effect kan hebben op de gezondheid van de nieren. Het is een fabel dat een kop koffie het lichaam uitdroogt. Sterker nog, het telt gewoon mee in de hoeveelheid vocht die u dagelijks nodig heeft.

De voordelen van zwarte koffie

Van koffie is bewezen dat het, mits er niet te veel van wordt gedronken, gezondheidsvoordelen heeft. Wel gaat het daarbij om gefilterde zwarte koffie en dus niet om koffies met melk en suiker. Zwarte koffie bevat minder dan 1 kcal per 100 ml en staat in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

Gematigde consumptie

Over het algemeen wordt aangenomen dat het drinken van zo’n 400 mg cafeïne, oftewel 4 à 5 koppen koffie per dag, past in een gezond, gevarieerd voedingspatroon. Per koffiesoort verschilt het cafeïne- en het cafestol-gehalte (een stof die het LDL-cholesterol verhoogt). Gematigde koffieconsumptie wordt in verband gebracht met onder andere een lager risico op hartfalen, een beroerte en diabetes.

Nieuw onderzoek (oktober 2023)

In oktober 2023 is daarnaast bekend geworden dat het drinken van koffie een gunstig effect heeft op de gezondheid van de nieren. Bij 1 kop koffie is er al minder nierschade, maar nog meer bij 3 of 4 koppen. Dat geldt voor gezonde mensen, maar vooral voor mensen met diabetes. Dat is gebleken uit onderzoek van Universiteit Wageningen, onder bijna 80.000 proefpersonen.

Mensen die koffie drinken, hebben minder kans op nierschade dan koffie-onthouders. Dat ontdekte epidemioloog Anniek van Westing in epidemiologisch onderzoek onder bijna 80.000 Nederlanders. Uit het epidemiologisch onderzoek van Van Westing blijkt dat elke dagelijkse kop koffie extra samenhangt met minder nierschade, met een maximum van 4 koppen per dag. Vanaf 5 koppen koffie namen de gezondheidsvoordelen niet verder toe. Daarbij gaat het overigens wel om ongezoete koffie.

Waarom is koffie gunstig voor de nieren?

Volgens Kampman is het het beste om een zeef in te beelden als je aan dit orgaan denkt. Deze zeef filtert alle dingen die niet in je urine horen te zitten eruit. En op het moment dat je meer drinkt, werkt de zeef beter. Volgens Kampman kunnen die vier kopjes koffie eigenlijk wel onder het kader van ‘meer drinken’ vallen.

In koffie zitten duizenden verschillende stofjes, waar het precies aan ligt moet nog verder onderzocht worden. Cafeïnevrije koffie geeft hetzelfde effect, dus het ligt in ieder geval niet aan dat stofje.

Aanbevelingen en overwegingen

Voordat er officieel een advies kan worden gegeven om voortaan 4 koppen koffie te drinken om de niergezondheid te bevorderen, is er volgens onderzoeker Anniek van Westing wel eerst nog vervolgonderzoek nodig.

Volgens Van Westing en haar promotor prof. Marianne Geleijnse (hoogleraar voeding en hart- en vaatziekten) bevat het voedingsadvies voor gezonde nieren in de toekomst wellicht ook enkele koppen koffie per dag, maar is het nu nog te vroeg om dat als officieel advies te geven. ‘Het onderzoek geeft geen direct bewijs’, benadrukt Geleijnse. ‘Bij dit type onderzoek moeten we altijd rekening houden met andere verstorende factoren.’ Daarom vindt Van Westing dat andere onderzoekers de resultaten nog moeten bevestigen.

Belang van voldoende water

Ze vertelt dat weinig drinken op zichzelf erg ongezond is voor de nieren. Iedereen krijgt op den duur last van de nieren. En je hebt het niet altijd in de gaten. De symptomen kunnen namelijk van alles zijn: vermoeidheid, jeuk, het koud hebben. Hoe houd je je nieren gezond? Door voldoende water te drinken en niet te veel zout te eten, bijvoorbeeld. Mogelijk komt daar in de toekomst een nieuw advies bij: drink elke dag een paar koppen koffie.

Koffie en nierziekte: Wat te overwegen

Ondanks de positieve verhalen die je vaak over koffie hoort, zijn er ook genoeg positieve dingen te zeggen over 'het zwarte goud'. Het bevat veel antioxidanten en vermindert het risico op veel ziekten. Zo blijkt bijvoorbeeld dat van de mensen met nierproblemen koffiedrinkers langer leven dan de personen die weinig tot geen koffie drinken.

Koffieconsumptie en nierletsel

De onderzoekers merkten op dat de personen die koffie drinken 11 procent lager risico hadden op het ontwikkelen van acuut nierletsel in vergelijking met personen die helemaal geen koffie drinken. Ander onderzoek suggereert dat het consumeren van meer cafeïne het risico op overlijden voor nierziektepatiënten kan verlagen.

Deelnemers aan het onderzoek die veel cafeïne dronken, hadden 24 procent minder risico om te overlijden. Om tot deze resultaten te komen, vergeleken ze de hoeveelheid cafeïne die de deelnemers binnenkregen met de sterftecijfers. Bij de groep patiënten die meer cafeïnehoudende dranken dronk, was de kans op overlijden dus duidelijk een stuk lager dan in de groep die weinig tot geen cafeïne binnenkreeg.

Mogelijke oorzaken van het positieve effect

Mogelijk is het positieve effect van koffie toe te schrijven aan cafeïne en aan antioxidanten. Hoe dat precies zit met het beschermende effect van cafeïne is niet duidelijk. Om daar nog achter te komen, is meer onderzoek nodig. Wel denken de onderzoekers dat dit het resultaat is van bioactieve stoffen in koffie die de perfusie en het zuurstofgebruik in de nieren verbeteren.

Aanvullende informatie over cafeïne

Toch is mensen met cystenieren aan te raden de inname van hoge concentraties cafeine te vermijden en te streven naar een cafeïne-inname van maximaal 200 mg per dag. Cafeïne is vanwege de vaatverwijdende werking soms onderdeel van medicijnen, zoals pijnstillers en pillen tegen hoofdpijn. Cafeïne zit van nature ook in koffiebonen, theebladen, cacaobonen, guaranabessen, colanoten en yerba maté, een thee-achtig drankje dat vooral in Zuid-Amerika wordt gedronken.

Het cafeïnegehalte van een kop koffie en thee hangt af van de soort, hoe sterk hij is en de grootte van de kop. Cafeïnevrije koffie, kruidenthee en cafeïnevrije cola zijn goede vervangers. Toch is een kopje cafeïnevrije koffie niet helemaal cafeïnevrij. Het bevat nog altijd 2 tot 4 milligram cafeïne. Alleen in koffievervangers, zoals Bambu van A. Vogel, zit geen cafeïne.

Praktische tips voor mensen met cystenieren (ADPKD)

Mensen met ADPKD (cystenieren) plassen doorgaans meer dan gebruikelijk. Om uitdroging te voorkomen, moeten zij dus meer drinken. Er zijn bovendien aanwijzingen dat meer drinken de groei van cysten remt. Advies bij cystenieren is 3 tot 4 liter vocht per dag te drinken; zodat u ongeveer 3 liter per dag plast. Om perioden met relatieve uitdroging te voorkomen, is het belangrijk het vocht goed over de dag en nacht te verspreiden.

Andere dranken en voeding

Adviezen over gebruik van cafeïne en drinkvocht gelden voor alle mensen met cystenieren, ook voor degenen die (nog) geen nierfunctiestoornissen hebben. Daarbij moeten zij letten op hun zoutgebruik. Als er sprake is van een verminderde nierfunctie komen daar de adviezen bij die gelden bij chronische nierschade.

ADPKD is een risicofactor voor ondervoeding. De nieren (en lever) kunnen soms sterk vergroot zijn en drukken dan tegen de maag waardoor patiënten een vol gevoel kunnen ervaren. Als je dan maar 1 kopje koffie per dag mag, moet je oppassen met dranken waar calorieën in zitten. Aangezien mensen met cystenieren enorm gemotiveerd zijn en alles willen doen om dialyse te voorkomen of uit te stellen, lukt het hen vaak goed om het bij dat ene kopje te laten en daar dan uitgebreid van te genieten.

Tabel: Cafeïnegehalte in diverse dranken

Drank Cafeïnegehalte (mg)
Kop koffie Verschilt per soort en sterkte
Kop thee Verschilt per soort en sterkte
Cafeïnevrije koffie 2-4 mg
Koffievervangers (zoals Bambu) 0 mg

labels:

Zie ook: