We kennen het allemaal: je laat eten op de grond vallen, pakt het snel op en eet het op. Binnen 3 of 5 seconden zou je het eten immers nog prima kunnen eten. Bacteriën zouden namelijk langzaam zijn. Maar wat klopt er van deze volkswijsheid?

De Mythe van de 5-Seconden Regel

De “5-seconden regel” is een populaire overtuiging. Het idee is dat voedsel dat op de grond is gevallen en snel wordt opgeraapt veilig is, omdat bacteriën tijd nodig hebben om zich te verspreiden. Deze regel wordt vaak genoemd in tv series zoals The Simpsons, Osmosis Jones, Grey’s Anatomy, Bucket & Skinner’s Epic Adventures en Wizards of Waverly Place.

De 5-secondenregel gaat uit van de veronderstelling dat gevallen voedsel nog niet besmet zou zijn met bacteriën als het minder dan 5 seconden op de grond heeft gelegen. In de 1e luttele 5 seconden dat het voedsel na de val op de grond ligt zou het dus nog veilig zijn voor consumptie.

Waar komt de regel vandaan?

De zogenaamde regel stamt uit de jaren 60, waarin de bekende, Amerikaanse tv-kok Julia Child tijdens één van haar kookshows een aardappelpannenkoek op de grond laat vallen. Ze pakt de pannenkoek op live televisie snel op en legt hem weer in de pan.

Wat zegt de wetenschap?

Verschillende wetenschappers hebben onderzoek gedaan naar dit fenomeen en komen allemaal tot dezelfde conclusie: het maakt niet uit hoelang voedsel op een vieze ondergrond heeft gelegen, er zitten hoe dan ook bacteriën op. Bacteriën kunnen voedsel onmiddellijk besmetten, want soms kunnen bacteriën in minder dan een seconde overgaan.

Microbioloog Ronald Cutler van London University in het Verenigd Koninkrijk heeft dit bewezen aan de hand van een wetenschappelijk experiment. In dit experiment laat de wetenschapper een stuk pizza, een appel en een geroosterde boterham met boter op een vuile vloer vallen. Het voedsel wordt vervolgens opgeraapt na 0, 5 en 10 seconden waarna onderzocht wordt hoeveel bacteriën er aanwezig zijn.

Het verschil tussen 0, 5 en 10 seconden is niet zo groot, daarom hebben onderzoekers van Aston University in Birmingham een soortgelijk onderzoek gedaan. Alleen daar werd gekeken naar contact van voedsel met een vieze vloer na 3 tot 30 seconden. Ook wordt er in dit onderzoek gekeken naar de overdracht van bacteriën op verschillende soorten vloeren. En wat blijkt? Ook het type vloer waarop het eten valt is van invloed.

Eva en Tirsa van NOJ van het Klokhuis lieten een spekje en een stukje watermeloen 3 en 10 seconden op een tafel - waarop ze eerst gelopen hadden - vallen en zetten het op de kweek. Wat bleek? In beide kweekjes zaten bacteriën. Dus ook in de kweek die binnen 5 seconden weer was opgepakt en meteen op de kweek was gezet.

Het Jeugdjournaal stelde dezelfde vraag aan microbioloog Martine Reij. Klopt de 5-secondenregel wel? Ze antwoordt hierop dat de bacteriën wanneer je iets eetbaars laat vallen er al binnen de eerste seconde op zitten. “De 5-secondenregel klopt dus eigenlijk helemaal niet”, aldus Reij. Ze geeft aan dat het overigens helemaal niet zo’n probleem hoeft te zijn als je je eten op de grond laat vallen. “Van de meeste bacteriën word je helemaal niet ziek. En het maakt ook nogal uit op welke ondergrond je iets laat vallen. Op een schone en droge grond zitten er minder snel bacteriën op.”

Factoren die de besmetting beïnvloeden

Meerdere wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat er al besmetting voorkomt zodra het voedsel de grond raakt. Het raken van de vloer blijkt pas een significante factor te worden in de besmetting als het voedsel veel langer dan 5 seconden op de grond ligt.

Ook blijkt uit die onderzoeken dat het type ondergrond, het aantal bacteriën op die ondergrond en de vochtigheid van het voedsel een belangrijke en significante rol spelen.

  • Vochtigheid: Vocht blijkt de belangrijkste factor bij het overbrengen van bacteriën van oppervlakken op voedsel. Hoe natter het voedsel, hoe groter het risico dat bacteriën worden overgebracht.
  • Contacttijd: Langere contacttijden met voedsel kunnen ertoe leiden dat meer bacteriën van voedseloppervlakken op voedsel worden overgebracht.
  • Ondergrond: De overdrachtspercentages van tapijt zijn veel lager dan die van roestvrij staal en tegels, terwijl de overdracht van hout veranderlijker is. Het risico op besmetting is groter bij gladde vloeren zoals laminaat en tegels dan bij tapijt.

Rutgers University Studie

Wetenschappers van de Rutgers University-New Brunswick hebben dit eens nader bekeken in een studie onder leiding van Donald Schaffner, hoogleraar in voedingswetenschappen. De onderzoekers testten vier oppervlakken: keramische tegels, roestvrij staal, hout, tapijt, in combinatie met vier voedingsmiddelen: brood, watermeloen, brood met boter en kauwgomsnoepjes. Ook de contacttijden werden meegenomen in het onderzoek: 1, 5, 30 en 300 seconden.

Elk oppervlaktetype, voedseltype en contacttijd werden geëvalueerd in overdrachtsscenario’s. Oppervlakken werden van micro-organismen voorzien en volledig gedroogd voordat voedselmonsters werden gedropt. Daarna liet men de oppervlakken een bepaalde tijd rusten. Elk van de 128 scenario’s werd 20 keer herhaald, wat maar liefst 2.560 metingen opleverde.

Watermeloen was het meest verontreinigd, terwijl kauwgom snoepjes het minst. Dit komt doordat bacteriën met vocht mee komen. Hoe natter het voedsel, hoe groter het risico dat bacteriën worden overgebracht.

Ig Nobelprijs

In 2004 ontving Jillian Clarke de Ig Nobelprijs voor haar onderzoek naar de 5-secondenregel. Uit haar onderzoek aan de Universiteit van Illinois te Urbana-Champaign bleek dat 56 procent van de bevraagde mannen en 70 procent van de bevraagde vrouwen de 5-secondenregel kent. Velen bleken deze regel ook effectief te hanteren om hun gevallen voedsel alsnog naar binnen te werken.

Hetzelfde onderzoek toonde aan dat voedsel dat valt op een ondergrond die niet vrij is van bacteriën vrijwel onmiddellijk wordt besmet. Het onderzoek kon niet aantonen of vloeren in openbare ruimtes veel bacteriën bevatten.

MythBusters

Het populaire, wetenschappelijke programma MythBusters besteedde een hele aflevering aan de 5-secondenregel. De conclusie? Er was geen significant verschil in het besmettingsrisico bij voedsel dat 2 seconden of 6 seconden op de vloer gelegen had. Althans niet wanneer alleen de tijd als variabele werd gebruikt. Wel degelijk relevante factoren waren de vochtigheid van het voedsel en de graad van vervuiling van de ondergrond.

Wel of niet eten van de grond?

Als je ervoor kiest om de gok te wagen met de 5-seconden regel, kun je er in bepaalde situaties mee wegkomen, vooral als je een gezonde volwassene bent. Er zijn echter groepen die een groter risico lopen complicaties te krijgen door voedsel van de vloer te eten.

Maar dat er bacteriën op voedsel zitten wil niet direct zeggen dat u er ziek van zult worden. Daarnaast hangt het van veel verschillende zaken af of u ook daadwerkelijk een voedselinfectie krijgt van gevallen voedsel. Wat voor soort voedsel is gevallen? Een droge cracker zal bijvoorbeeld minder bacteriën opnemen dan een bord warme pasta met saus.

Je weet nu dat de bacteriën er sowieso op zitten, maar daar hoef je dus niet per se ziek van te worden. Is je eten op een droge vloer gevallen die toevallig net is schoongemaakt? Dan is er minder risico op ziek worden. Maar als je twijfelt, de vloer vies is óf het is gevallen op straat: gooi het dan weg.

Tips voor het omgaan met gevallen voedsel

  • Beoordeel de situatie: Kijk naar de vloer. Is het schoon of vies? Is het droog of vochtig?
  • Soort voedsel: Droog voedsel neemt minder snel bacteriën op dan vochtig voedsel.
  • Risicogroepen: Kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem moeten extra voorzichtig zijn.

Tabel: Factoren die de besmetting van gevallen voedsel beïnvloeden

Factor Invloed op besmetting
Contacttijd Hoe langer het contact, hoe meer bacteriën
Vochtigheid van het voedsel Vochtig voedsel trekt meer bacteriën aan
Type ondergrond Gladde oppervlakken (tegels, laminaat) geven meer besmetting dan tapijt
Schoonheid van de ondergrond Een vieze ondergrond bevat meer bacteriën

Wilt u toch het zekere voor het onzekere nemen, gooi eten dat op de grond is gevallen dan weg.

labels:

Zie ook: