Voor velen begint de dag met één of meerdere kopjes koffie. Gedurende de dag, zowel thuis als op kantoor is een ‘bakkie pleur’ mateloos populair. Tijdens een werkdag kan koffie een extra energiestootje geven. En het is een goed excuus om even bij te kletsen bij de koffieautomaat. Koffie is lekker en gezellig.

Vanaf de eettafel wordt het borrelende geluid van de moka op het fornuis geleidelijk harder. De geur van verse koffie verspreidt zich langzaam vanuit de keuken naar de woonkamer. Voor veel mensen is het eerste kopje koffie een onmisbare start van de dag - een genot dat volgens nieuw onderzoek onze kwetsbaarheid kan verminderen.

De effecten van koffie op het lichaam

Dat cafeïne ons brein stimuleert, is al langer bekend. Het maakt ons alerter, verbetert het concentratievermogen en zorgt ervoor dat we sneller reageren. Daarnaast verhoogt het de niveaus van stemmingsverbeterende neurotransmitters dopamine en serotonine, wat mogelijk verklaart waarom depressies minder vaak voorkomen bij mensen die regelmatig koffie of thee (zowel zwart als groen) drinken.

Toch merk ik in de praktijk dat de rekening soms hoog is. Gevoelens van opgejaagdheid en hartkloppingen zijn klachten waar veel mensen met angst en stress over praten. Als je last hebt van angst- en stressklachten dan is je hormoonhuishouding vaak uit balans. Angst en stress kosten je bergen energie. Het kan als gevolg daarvan verleidelijk zijn om vaker te snacken, snoepen of alcohol, koffie en energiedrankjes te drinken. Deze vormen van genot geven je even het gevoel van energie.

Angst en stress roven je accu leeg. Dit wil zeggen dat je geen reserve-energie meer op voorraad hebt. Als dit het geval is, kun je dat merken aan een opgejaagd gevoel of hartkloppingen na het drinken van een kopje koffie. Je kan sneller ‘teut’ zijn van een glaasje wijn of een ander alcoholisch drankje. Daarnaast is ‘de kater’ soms een bonkend hoofd.

Ondanks het onderzoek laat de praktijk dus vaak zien dat mensen met angst en stress zich beter gaan voelen als ze cafeïne laten staan. Als alternatief kun je voor ‘een granenkoffie’ kiezen. Deze heeft een koffieachtige smaak. Als ingrediënten bevat het granen, zoals gerst en rogge. En noten, zoals: cichorei en eikels. Het heeft ook een gebrand aroma. Kies je voor cafeïnevrije koffie kies dan biologisch! Dit scheelt je lichaam een hoop gifstoffen om af te breken.

Wil je toch graag ‘echte koffie’ drinken? Je doel is meer energie en je prettig voelen na het drinken van je drankje. Voel wat eten en drinken met je doet. Is het resultaat niet wat je wenst?

Koffie en pijn: Vermindering van kantoorklachten?

Mogelijk goed nieuws voor de fervente koffiedrinkers. Wetenschappers uit Oslo hebben ontdekt dat koffie typische kantoorklachten mogelijk kan verminderen. De wetenschappers van de Norway's National Institute of Occupational Health van de Oslo University kwamen tot deze conclusie door onderzoek te doen onder 48 vrijwilligers. Zij onderzochten op welke verschillende manieren mensen kantoortaken ervaren.

Deelnemers aan het onderzoek moesten 90 minuten lang een aantal nep computertaken uitvoeren. Taken die erom bekend staan dat ze pijn in de schouders, nek, pols en onderarmen veroorzaken. Deelnemers mochten voorafgaand aan het experiment zelf kiezen of ze eerst nog een kopje koffie dronken of niet.

Bij het analyseren van de resultaten bleek dat 19 van de 48 vrijwilligers minder pijntjes rapporteerden. En dit waren de 19 mensen die voor het experiment een kop koffie hadden gedronken. Voor schouder- en nekpijn gaven de groep koffiedrinkers een score van 41, op een schaal van 100. Niet-koffiedrinkers gaven dezelfde pijn een 55.

Er zijn wel wat vraagtekens te zetten bij deze conclusie. Want oorspronkelijk was dit onderzoek helemaal niet opgezet om de invloed van koffie op pijn te onderzoeken, waardoor de resultaten mogelijk vertekend zijn. Zo is bijvoorbeeld onduidelijk hoeveel kopjes koffie per proefpersoon werden gedronken voor de computertesten. Verder zijn niet alle eigenschappen van alle individuen onderzocht, waardoor het dus twijfelachtig is of de groep zo eenvoudig in koffiedrinkers of niet-koffiedrinkers kan worden ingedeeld.

Koffie en gezondheid: Meer dan alleen een oppepper

Ook blijkt uit meerdere onderzoeken dat koffie, dankzij de antioxidanten die cafeïne bevat, bijdraagt aan het verkleinen van het risico op diverse aandoeningen. Zo komt ouderdomsdiabetes, verschillende vormen van kanker, hart- en vaatziekten, en de ziekten van Parkinson en Alzheimer aanzienlijk minder vaak voor bij mensen die dagelijks drie tot vijf koppen koffie drinken.

Een nieuw onderzoek, uitgevoerd door wetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam en het Amsterdam UMC in samenwerking met de Longitudinal Aging Study Amsterdam, is het eerste onderzoek dat koffie koppelt aan de onderliggende componenten van kwetsbaarheid. De onderzoekers analyseerden gegevens van 1.161 volwassenen van 55 jaar en ouder over een periode van zeven jaar.

Kwetsbaarheid werd gemeten aan de hand van vijf symptomen, waaronder gewichtsverlies, verminderde spierkracht en trage loopsnelheid. Een hogere koffie-inname bleek samen te hangen met een lager risico op deze kenmerken. Volgens de onderzoekers zijn het opnieuw de heilzame antioxidanten in cafeïne die een gunstig effect hebben op kwetsbaarheid. Ze zouden helpen bij het verminderen van ontstekingen en spierverlies, en kunnen spierschade mogelijk voorkomen. Ook draagt koffie bij aan een betere insulinegevoeligheid en glucoseopname bij ouderen.

Naast het wetenschappelijk advies van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid dat 400 mg cafeïne (3-5 kopjes koffie) per dag een gematigde en veilige hoeveelheid is, wijzen de resultaten van dit onderzoek erop dat een hogere regelmatige koffieconsumptie geassocieerd is met een lager risico op kwetsbaarheid.

Uit hun studie, die vandaag verscheen, blijkt dat je alleen in de ochtend profijt hebt van een bakkie pleur. Wanneer drinken mensen koffie?In de studie werd de data van ruim veertigduizend Amerikaanse volwassenen gebruikt. Zij vulden tussen 1999 en 2018 jaarlijks een gezondheidsvragenlijst in. Hierin werd ook gevraagd of de mensen koffie dronken, wat de hoeveelheid was en op welk moment ze dat deden.

De onderzoekers zagen dat ochtenddrinkers een lager risico liepen op vroegtijdig overlijden, vergeleken met mensen die geen koffie drinken. Dit verband bleef overeind wanneer voor (ongezonde) factoren als slaapproblemen, een hoog cholesterol en roken gecorrigeerd werd.Vooral de kans om dood te gaan aan hart- en vaatziekten is een stuk lager bij mensen die in de ochtend een bakkie pleur drinken. Zo'n 31 procent, zeggen de onderzoekers. Er werd geen verband gevonden tussen koffie drinken in de ochtend en het risico op kanker.

Bij mensen die hun koffie-inname over de dag verspreiden en dus in de ochtend, middag en in de avond drinken, is geen lager risico op overlijden ontdekt. Waarom biedt koffie in de middag geen gezondheidsvoordelen? Meer onderzoek is nodig om erachter te komen waarom juist koffie in de ochtend de gezondheidsrisico's vermindert. Maar in de studie worden wel een paar ideeën geopperd. Een groot deel van de gezondheidsvoordelen van koffie heeft te maken met de ontstekingsremmende bestanddelen die erin zitten. En daar heb je het meeste aan in de ochtend, stellen de onderzoekers.

Veel stoffen in het bloed die ontstekingen bevorderen, volgen je biologische ritme. Dat betekent dat ze het hoogst zijn in de ochtend en daarna geleidelijk afnemen. Daarom zou het ontstekingsremmende effect van koffie die je 's ochtends drinkt sterker zijn dan wanneer je koffie verspreid over de dag drinkt. Een andere verklaring is dat koffie in de middag of avond kan zorgen voor een verminderde productie van melatonine in de nacht. Te weinig melatonine kan leiden tot slaapproblemen, meer stress in het lichaam, een hogere bloeddruk en een groter risico op hartziekten.

Het maakt niet uit of je matig (twee tot drie kopjes) of veel (meer dan drie kopjes) drinkt. Voor beide werd een grote link gevonden met een lager sterfterisico. Lichte drinkers (één kopje of minder) profiteren van iets kleinere verlaging. Plan je koffiepauze voortaan dus iets eerder in.

Koffie en de nieren: Een verrassende connectie

Volgens onderzoek van Anniek Westing voor de Universiteit van Wageningen, heeft koffiedrinken mogelijk enorme voordelen voor je niergezondheid. Het onderzoek, waaraan 80.000 Nederlanders deelnamen, suggereert dat elke kop koffie samenhangt met minder nierschade, tot een max van vier koppen. Dit verband was te zien bij gezonde mensen, maar vooral bij mensen met diabetes. Gaat hier overigens wel om zwarte koffie, zonder suiker of andere (ongezonde) toevoegingen.

Koffie zou wel eens de toevoeging kunnen zijn aan de lijst om nieren gezond te houden. Dat ontdekte Anniek van Westing tijdens haar promotieonderzoek bij Humane Voeding en Gezondheid. Eerdere studies toonden ook al dergelijk verband aan, maar enkele daarvan blijven volgens collega-onderzoekers controversieel. Het nieuwe onderzoek onder bijna 80 duizend Nederlandse proefpersonen lijkt toch te bevestigen dat koffie de nieren gezond houdt. Bij gezonde mensen, maar vooral bij mensen met diabetes.

Elke kop koffie extra hangt samen met minder nierschade, met een maximum van vier koppen. Twee koppen koffie lijken dus meer gezondheidsvoordelen te bieden dan één, en drie kopjes koffie bevorderen de niergezondheid nog verder. Bij vijf of meer koppen zagen de onderzoekers geen extra voordelen meer. Daarbij gaat het overigens wel om zwarte koffie zonder suiker of andere ongezonde toevoegingen.

Volgens de twee voedingswetenschappers is het nog te vroeg om dat als officieel advies te geven. Allereerst omdat de wetenschappers puur keken naar verbanden tussen koffiedrinkers en de gezondheid van hun nieren. “Het onderzoek geeft geen direct bewijs”, benadrukt Geleijnse. “Bij dit type onderzoek moeten we altijd rekening houden met andere verstorende factoren.” Daarom vindt Van Westing dat andere onderzoekers de onderzoeksresultaten nog moeten bevestigen. Omdat koffie vooral positief lijkt te werken bij mensen met diabetes denkt de promovendus dat zo’n vervolgonderzoek zich ook specifiek moet richten op diabetespatiënten in westerse landen.

Er is dus nog geen direct bewijs. Moeten we dan massaal (zwarte) koffie drinken om onze niergezondheid op peil te houden?

De keerzijde: Koffie en reuma

Er bestaan verschillende meningen over het effect van koffie op reuma. Sommige studies tonen negatieve effecten aan en andere niet. Voor ieder extra kopje koffie dat per dag werd gedronken nam de kans op reuma met 6 % toe. Voor cafeïnevrije koffie was dit hoger, namelijk 11 %. Het onderzoek gaat dus over het risico op het krijgen van reuma.

Het drinken van koffie veroorzaakt ontstekingen. Koffie is sterk zuur-vormend in het lichaam, vergelijkbaar met het eten van vlees. Koffie dehydrateert het lichaam wat vooral bij reuma een probleem is. Koffie bevat weliswaar polyfenolen en antioxidanten, die een positief effect hebben bij reuma, maar het is duidelijk dat de negatieve effecten het hier winnen. De studie laat tenslotte duidelijk zien dat hoe meer koffie er gedronken wordt, hoe meer risico er is op reuma. Bij reuma en artrose is het dus verstandig om geen koffie meer te drinken.

Zie het stoppen met koffie dan ook niet als een verlies. Drink bij voorkeur water of thee. Uit de studie bleek dat het drinken van thee geen invloed heeft op reuma. Goede opties zijn bijvoorbeeld groene thee, rooibosthee, gemberthee en andere kruidenthee.

Mogelijke gezondheidsvoordelen van koffie

  • Beschermt tegen leverziektes
  • Verkleint de kans op overlijden na een hartaanval
  • Vermindert het risico op jicht, de ziekte van Parkinson, nierstenen, mondkanker en diabetes type 2
  • Gunstig effect bij hart- en vaatziekten
  • Verlaagt het risico op het ontwikkelen van diabetes

Tabel: Overzicht van de effecten van koffieconsumptie op de gezondheid

Effect Omschrijving
Leverziekten Koffie beschermt tegen verschillende leveraandoeningen.
Hart- en vaatziekten Matige koffieconsumptie kan het risico op hart- en vaatziekten verminderen.
Diabetes Koffie kan helpen het risico op diabetes type 2 te verlagen.
Nieren Regelmatige koffieconsumptie is in verband gebracht met een verminderd risico op nierschade.
Reuma Overmatige koffieconsumptie kan het risico op reuma verhogen.

Conclusie

Koffiedrinkers lopen minder risico op diabetes, beroertes en andere hart- en vaatziekten. Opsteker voor koffieliefhebbers: een kopje koffie is in veel opzichten goed voor je gezondheid, blijkt uit steeds meer onderzoek. Een lekker kopje koffie geeft niet alleen een oppepper en extra energie, het is ook ­opvallend goed voor je gezondheid.

labels:

Zie ook: