Deze informatie is bedoeld voor mensen met een ileostoma. Een ileostoma is een niet-natuurlijke uitgang op het laatste deel van de dunne darm. De stoma is aangelegd omdat de dikke darm is verwijderd of (tijdelijk) niet kan worden gebruikt. In de dikke darm vindt, normaal gesproken, indikking van de ontlasting plaats en neemt het lichaam vocht en zout weer op. Om deze reden is de ontlasting die via de ileostoma het lichaam verlaat dun tot brijachtig.

Kenmerkend voor de ileostoma is dat u meer vocht en zout verliest door een grotere hoeveelheid ontlasting. Het is erg belangrijk om vocht en zout aan te vullen. Een deel van het water en zout wat u binnenkrijgt zal worden uitgescheiden met de ontlasting omdat uw dunne darm deze niet opneemt.

Wanneer de productie van een ileostoma (stoma op de dunne darm) langer dan drie dagen meer dan 1500 ml per dag is, dan spreken we van een te hoge stomaproductie. Bij een high output stoma verliest u meer vocht en zout. Het is belangrijk om de productie van de stoma terug te brengen tot maximaal 1 liter per 24 uur. Dit kan u doen door uw voeding en vochtinname aan te passen. Ook kan het nodig zijn om medicatie in te nemen.

Waarom Extra Zout?

Mensen met een ileostoma krijgen soms het advies extra zout te gebruiken. Omdat de dikke darm ontbreekt verliest u zout en vocht met de ontlasting.

Bij een ileostoma verlies je, doordat de dikke darm niet meer in gebruik is, naast vocht veel zout. Bij een colostoma met diarree verlies je ook veel zout.

Het verlies van zout kunt u aanvullen door extra zout te gebruiken. U kunt keukenzout over uw eten strooien. Ook andere producten kunnen u helpen het zouttekort te voorkomen.

Symptomen van Zoutgebrek

Zoutgebrek kan leiden tot bijvoorbeeld:

  • Dorst
  • Droge slijmvliezen/droge mond
  • Droge huid
  • Verminderde eetlust
  • Sufheid/lusteloosheid
  • Rusteloosheid
  • Verwardheid
  • Snel gewichtsverlies
  • Spierkramp

Goede Zoutleveranciers

Goede zoutleveranciers zijn bijvoorbeeld:

  • Keukenzout en smaakmakers zoals Aromat, ketjap (zout en zoet), Maggi, tomatenketchup en curry
  • Bouillon, heldere soep
  • Tomatensap/groentesap (evt. met nog toevoeging van een mespuntje zout)
  • Vleeswaren en (smeer)kaas
  • Chips, zoute stokjes en pretzels

Let op: Drop is geen goede zoutleverancier. In drop wordt namelijk geen gebruik gemaakt van keukenzout, maar van salmiakzout (ammoniumchloride).

Sommige zoute producten leveren veel calorieën (energie). Neemt uw gewicht snel toe, gebruik dan weinig van onderstaande producten:

  • Vleeswaren zoals: bacon, ontbijtspek, cervelaat, salami en rookworst
  • 48+ (smeer)kaas
  • Chips en zoutjes
  • Haring en andere gezouten vissoorten

Vochtinname en Dranken

Om uitdroging te voorkomen is het belangrijk dat de darm genoeg vocht en zout opneemt. Extra drinken helpt dan niet altijd. Door teveel of de verkeerde dranken te drinken kan de ontlasting toenemen en kunt u uitdrogen. Van uitdroging krijgt u dorst waardoor u vervolgens nog meer wilt drinken.

Welke dranken kunt u het beste drinken?

Drink bij voorkeur isotone dranken. Deze bevatten ongeveer dezelfde hoeveelheid suikers en/of zouten als het bloed en worden hierdoor snel door het lichaam opgenomen. Voorbeelden van isotone dranken zijn Oral Rehydration Salts (ORS), groente- en tomatensap waaraan u zelf een mespuntje extra zout toevoegt, isotone sportdranken met 6-8 gram koolhydraten per 100ml, bouillon, melk en karnemelk.

Dranken waar weinig suikers en/of zouten in zitten (hypotone dranken) of waar juist veel suikers en/of zouten in zitten (hypertone dranken) kunnen een toename van ontlasting veroorzaken en dus meer verlies van vocht en zout via het stoma.

Het advies is daarom de inname van hypotone en hypertone dranken te beperken.

Hypotone dranken

Voorbeelden van hypotone dranken zijn water, thee en koffie zonder suiker, light frisdranken, limonade met zoetstof en sportdranken met minder dan 6 gram koolhydraten per 100ml. Het advies is om deze dranken te beperken tot maximaal 500ml per dag, dus ongeveer 3 glazen.

Hypertone dranken

Voorbeelden van hypertone dranken zijn vruchtensappen, frisdranken, chocolademelk, thee en koffie met meer dan 2 klontjes suiker per kop, energy sportdranken met meer dan 8 gram koolhydraten per 100ml en medische drinkvoedingen. Het advies is om deze dranken te beperken tot maximaal 500ml per dag, dus ongeveer 3 glazen.

Zetmeelrijke Producten

Maak royaal gebruik van zetmeelrijke producten zoals brood, beschuit, aardappelen, pasta, soepstengels en rijst. Zoutjes (Tuc, zoute stokjes) zijn prima om tussendoor te gebruiken, deze bevatten naast zetmeel ook zout. Zetmeelrijke producten hebben een vochtbindend vermogen, waardoor de ontlasting kan indikken. Beperk het gebruik van koek, snoep, zoet beleg, honing, stroop en suiker. Deze producten kunnen laxerend werken.

Speciale Situaties

In sommige situaties kunt u extra veel zout en vocht verliezen. Dit gebeurt onder andere bij diarree, braken, hevige transpiratie, koorts of warm weer. Maar ook bij het sporten verliest u meer vocht en zout dan normaal. Het aanvullen van vocht en zout kan dan (in overleg met een diëtist of de stomaverpleegkundige) noodzakelijk zijn.

Naast uw gebruikelijke voeding kan Oral Rehydration Salts (ORS) opgelost in water een goede aanvulling zijn. De oplossing bestaat onder andere uit water, suiker en zout. Het is verkrijgbaar bij de apotheek en drogist.

Vochtbalans Bijhouden

Bij thuiskomst moet u elke dag een vochtbalans bijhouden. U noteert per dag wat u heeft gedronken en of dit hypotoon, isotoon of hypertoon is. Ook noteert u per dag hoeveel u geplast heeft en hoeveel ontlasting de stoma heeft geproduceerd.

Een stoma dat te veel ontlasting produceert kan ervoor zorgen dat u uitdroogt.

Overige Tips

Het is belangrijk om 2 tot 2,5 liter per dag te drinken. Dit komt overeen met 16 tot 20 kopjes per dag. Alle vloeibare producten tellen mee, ook soep, yoghurt en vla. Aan het einde van de dag kun je zelf nagaan of je voldoende vocht hebt gebruikt.

Tip: gebruik een waterkan, zodat je kunt meten hoeveel je al gedronken hebt.

Wanneer je weinig plast, jouw urine donker van kleur is of sterk ruikt, kan dit een teken zijn dat je te weinig hebt gedronken. Andere tekenen zijn: dorst, sufheid, vermoeidheid en verminderde eetlust.

Eet rustig, kauw het eten goed en geniet van je eten. Sommige voedingsmiddelen zijn draderig of verteren niet zo gemakkelijk. Zij kunnen tot verstopping van de stoma leiden als ze niet goed fijngesneden en goed gekauwd zijn.

Als je het eten en drinken goed verspreidt over de dag, zal de ontlasting beter indikken. Het eten van 4 of 5 kleine maaltijden (met drinken) is beter dan 1 grote en een paar kleine maaltijden. Eet niet te veel voordat je gaat slapen. Eet extra ‘droge’ zetmeelhoudende producten voor het slapen gaan, zoals brood of crackers.

De ontlasting is meestal brijig tot dun als je een ileostoma hebt. Om de ontlasting niet te dun te laten worden, kan het helpen om extra zetmeelrijke producten te eten, zoals beschuit, biscuit, cracker, aardappels, pasta of rijst.

De Feiten Over Zout

Zout is een natuurproduct, het wordt gewonnen uit de bodem en uit de zee (zeezout). De scheikundige naam van gewoon keukenzout is natriumchloride. In 1 gram zout (1000 mg) zitten 400 mg natrium en 600 mg chloor.

Zout is 2,5 keer zo zwaar als natrium. 1 gram natrium = 2,5 gram keukenzout. Als je op een etiket een natriumgehalte tegenkomt, moet je dit vermenigvuldigen met 2,5 om de hoeveelheid zout te krijgen. Ook bevat zout antiklontermiddel. Zeezout bevat daarnaast wat andere mineralen en ook sporenelementen.

Omdat het bijna niet meetbaar is hoeveel zout je gebruikt, wordt er in de laatste richtlijnen niet meer gesproken over een bepaalde hoeveelheid zout, maar meer over EXTRA zout bij een stomadrager. Het verschilt namelijk ook per persoon hoeveel zout je extra bovenop die 9 gram nodig hebt.

Kalium

Samen met vocht en zout (Natrium) verlies je met een ileostoma of diarree ook veel kalium, twee essentiële elektrolyten. De hoeveelheid kalium in het lichaam wordt beïnvloed door de hoeveelheid natrium, deze twee moeten met elkaar in evenwicht zijn. Samen spelen ze een rol bij de vochthuishouding in het lichaam, het doorgeven van prikkels in het zenuwstelsel en ze leveren een belangrijke bijdrage aan de regeling van de bloeddruk.

Bij een tekort aan kalium treden zenuw- en spierfunctie stoornissen op. Ook kun je last hebben van vochtophopingen (oedemen), oorsuizingen en slaapproblemen.

Tips zoute producten bij warm weer

Als stomadrager, en zeker bij een ileostoma, heb je normaliter al wat meer zout nodig dan iemand die al zijn darmen nog heeft. Maar met heet weer, waarbij we veel zweten, heb je nog meer nodig.

Wat zijn nu tips voor zoute voedingsmiddelen als tussendoortje die je kunt eten op zo'n hete dag?

Maak een sausje van yoghurt, mayonaise en zoete chilisaus en voeg hieraan zeezout, aromat, paprikapoeder en chilipoeder (deze niet toevoegen indien je niet tegen scherpe kruiden kunt) toe naar smaak. Dippen maar!

labels:

Zie ook: