Bij de productie van biologisch voedsel wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met het milieu en dierenwelzijn. In allerlei voorschriften en eisen is vastgelegd wat daaronder wordt verstaan. In Nederland moeten biologische producten aan de Europese Verordening voor biologische productie voldoen.

Wat is Biologische Landbouw?

Biologische landbouw wordt gezien als een natuurvriendelijke manier om voedsel te verbouwen. Boeren gebruiken geen genetische modificatie. Het gebruik van genetisch gemodificeerde ingrediënten, enzymen en diervoer is uitgesloten. Dit wordt in strijd geacht met het natuurlijke karakter van de biologische landbouw.

Veehouders gebruiken biologisch voer voor hun dieren. Veehouders hebben een diervriendelijke werkwijze: ze geven hun dieren meer ruimte dan in de gangbare veehouderij gebruikelijk is. Het aantal dieren dat wordt gehouden is in evenwicht met het grondoppervlak. De natuurlijke kringloop wordt in stand gehouden.

Gewassen worden uitsluitend geteeld op grond en bijvoorbeeld niet op water of op een kunstmatige ondergrond zoals steenwol. Mest wordt verspreid over het land en zorgt voor voedingsstoffen voor de gewassen. Zo kan er op het land voedsel voor de mensen groeien en voer voor het vee.

Kringlooplandbouw

Niet-gemengde bedrijven als akkerbouwbedrijven of varkenshouderijen werken met elkaar samen om een kringloop te vormen: de mest van het veebedrijf gaat naar het akkerbouwbedrijf en het akkerbouwbedrijf levert weer stro en voer aan het veebedrijf. Boeren wisselen verschillende soorten gewassen op een stuk land af: wisselteelt. Wanneer er een plaag is helpt het op deze manier om gewassen te planten die minder gevoelig zijn voor plagen.

Biologisch-dynamische Landbouw

Naast biologische landbouw bestaat er biologisch-dynamische landbouw. Deze kent een aantal aanvullende eisen.

Ingrediënten in Samengestelde Producten

Biologische producten met meerdere ingrediënten (samengestelde producten) mogen niet-biologische ingrediënten bevatten als de biologische niet goed beschikbaar zijn. Maximaal 5% van de ingrediënten mag niet-biologisch zijn.

Verwerking van Biologische Producten

Verwerkers gebruiken geen chemische kleur-, geur-, en smaakstoffen. De ingrediënten zijn zoveel mogelijk biologisch. Alleen technologisch onmisbare E-nummers van natuurlijke oorsprong zijn toegestaan. Welke dat precies zijn, kun je nalezen in bijlage V, deel A van de Europese Verordening.

Sommige stoffen in deze lijst worden als ingrediënten beschouwd. Bij de productie worden zo min mogelijk proceshulpstoffen gebruikt. Dit zijn stoffen die niet in het product zelf zitten, maar worden gebruikt bij de productie, bijvoorbeeld om de structuur van een product te veranderen. Bij de biologische productie zijn alleen hulpstoffen toegestaan die technologisch onmisbaar zijn.

Producten worden niet doorstraald om ze langer houdbaar te maken. Biologische kant-en-klare vlees- en zuivelvervangers mogen niet verrijkt worden met micronutriënten zoals calcium.

Voordelen van Biologisch Eten

Biologisch eten heeft zeker voordelen, maar het is belangrijk om een evenwichtig beeld te hebben en de nadelen niet te negeren. Biologische landbouw wordt gezien als een natuurvriendelijke manier om voedsel te verbouwen.

Door gewasrotatie en beperkt gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest, is de biodiversiteit van biologische producten hoger. Dieren op een biologische boerderij krijgen meer ruimte, gaan vaker naar buiten en krijgen de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen. Varkens mogen hun staart houden. Kippen leven langer voor ze geslacht worden. Er wordt alleen antibiotica gebruikt als dit hoogstnoodzakelijk is en het dier krijgt vervolgens tijd om te herstellen van de ziekte voor het wordt geslacht.

Biologische productie is beter voor de biodiversiteit op en om de boerderij. Zo is de bodemkwaliteit, waterregulatie en het voorkomen van plagen beter op de biologische boerderij. En er komen geen resten van chemische bestrijdingsmiddelen in het milieu. Akkers die biologisch beheerd worden hebben minder uitstroom van stikstof en pesticiden naar grond- en oppervlaktewater.

Gezondheidsvoordelen?

Onderzoek naar individuele producten laat zien dat biologische producten in het algemeen minder resten van bestrijdingsmiddelen bevatten en soms minder nitraat dan andere producten. In sommige biologische producten zijn hogere gehaltes gemeten aan vitamine C, mineralen en bioactieve stoffen. Ook kan de vetzuursamenstelling van biologische melk en vlees anders zijn. Het bevat meer meervoudig onverzadigde vetzuren (omega-3).

Er zijn studies die een relatie laten zien met het eten van biologisch voedsel en gezondheidsaspecten, zoals eczeem en overgewicht. Verder bepaalt niet één product, maar de samenstelling van het totale pakket eten en drinken dat je neemt, hoe gezond je eetpatroon is. Voor je gezondheid is het niet noodzakelijk om biologisch te eten.

Duurzaamheid

Het is lastig om één antwoord te geven op de vraag: is biologisch voedsel duurzamer? Hoe biologisch voedsel scoort hangt namelijk af van de factoren waarnaar je kijkt. Voor bijvoorbeeld dierenwelzijn, gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en biodiversiteit is een biologische keuze beter. Bij energieverbruik en de uitstoot van broeikasgassen varieert het tussen en binnen productgroepen. En het gebruik van land bij biologische productie is juist weer een stuk hoger.

De milieu-impact van een product kan op verschillende manieren worden gemeten. Je kunt kijken naar de impact per kilogram product, maar het is ook mogelijk om de impact te berekenen per hectare. Vergelijk je biologische met niet-biologische producten, dan zie je een verschil tussen deze twee. De milieu-impact per hectare is voor biologische producten lager. Dit komt doordat er geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt mogen worden en er meer aandacht is voor de bodem en biodiversiteit.

Wanneer je kijkt naar de impact per kilogram product is deze vaak hoger voor biologische producten. Dat komt doordat er een lagere opbrengst per hectare is. Het energieverbruik en de broeikasgasuitstoot verschilt erg tussen en binnen de verschillende productgroepen. In Nederland is het energieverbruik en de broeikasgasuitstoot voor landbouw hoger bij biologische productie. In het buitenland ligt het energieverbruik voor biologische productie lager dan bij niet-biologische producten.

Nadelen van Biologisch Eten

Hoewel biologisch vaak wordt geprezen om zijn voordelen voor gezondheid en milieu, zijn er ook enkele nadelen die het overwegen waard zijn.

Prijs

Een van de meest genoemde nadelen van biologisch eten is de prijs. Biologische voedingsmiddelen zijn vaak duurder dan hun niet-biologische tegenhangers. De hogere prijs van biologische producten kan worden toegeschreven aan de meer arbeidsintensieve methoden van de biologische landbouw, striktere regelgeving en lagere opbrengsten per hectare.

Beschikbaarheid

Biologische producten zijn niet altijd even gemakkelijk beschikbaar als conventionele producten. Hoewel het aanbod in supermarkten toeneemt, blijven sommige biologische items seizoensgebonden of moeilijk te vinden in bepaalde regio’s.

Milieu-impact

Hoewel biologische landbouw vaak minder afhankelijk is van chemische pesticiden en kunstmest, is het niet altijd milieuvriendelijker. Biologische methoden kunnen leiden tot hogere uitstoot van broeikasgassen per producteenheid en meer landgebruik omdat de opbrengsten vaak lager zijn dan die van conventionele methoden.

Veiligheid

Over het algemeen zijn biologische producten en niet-biologische producten even veilig. Biologisch gehouden dieren kunnen naar buiten. Dat is natuurlijk goed, maar daardoor kunnen er bijvoorbeeld in biologische eieren meer verontreinigingen zitten (bijvoorbeeld dioxines) dan in gangbare. Dat komt dan omdat biologisch gehouden kippen in de grond kunnen pikken. Ook komen biologisch gehouden dieren buiten meer in contact met dieren in de omgeving, waardoor ze in theorie meer kans hebben besmet te worden met bijvoorbeeld een parasiet, zoals toxoplasma.

Misvattingen over Biologisch Eten

Er bestaan veel misvattingen over de gezondheidsvoordelen van biologisch eten. Hoewel biologische voeding vaak minder pesticiden bevat, betekent dit niet automatisch dat deze voedingsmiddelen voedzamer zijn. Wetenschappelijke studies hebben gemengde resultaten opgeleverd over de vraag of biologische producten daadwerkelijk meer voedingsstoffen bevatten dan niet-biologische producten.

Conclusie

Het is van belang dat duurzamere productiesystemen altijd samengaan met duurzamere consumptie. We moeten anders gaan produceren, minder verspillen en anders gaan eten. Als we minder dierlijk en meer plantaardig gaan eten, kan de landbouwgrond die wordt gebruikt voor productie van vee(voer) ingezet worden voor productie van biologische producten. Op die manier ontstaat er meer ruimte voor biologische productie, zonder dat er natuur wordt omgezet in landbouwgrond.

Ook het verminderen van voedselverspilling in de keten en thuis zorgt ervoor dat er minder eten geproduceerd hoeft te worden. De landbouwgrond die daar nu voor wordt gebruikt, kan dan worden ingezet voor biologische producten. Er zijn dus verschillende manieren om ons voedingspatroon te verduurzamen. Biologisch eten kan hier een van zijn, maar vormt op zichzelf niet de oplossing. (Biologisch) gehakt heeft nog steeds een hogere milieu-impact dan peulvruchten (biologisch of niet).

labels:

Zie ook: