Hans van Manen, een icoon in de danswereld, staat bekend om zijn vermogen om diepe menselijke emoties en ervaringen over te brengen via beweging. Zijn benadering van choreografie gaat verder dan louter het uitvoeren van passen; hij streeft ernaar om de essentie van de menselijke conditie vast te leggen. Een terugkerend thema in zijn werk is het idee van de danser als een persoon "van vlees en bloed", iemand met emoties, kracht en seksualiteit.

Een van de dingen die ik bijzonder vind aan werken met Hans van Manen, is hoe hij altijd op zoek gaat naar de persoon in het stuk. Hij wil niet dat je als een soort robot zijn pasjes uitvoert; daar voelt hij niets bij. Hij wil echt een mens zien, van vlees en bloed en met emoties, kracht en seksualiteit.

Dansen met Emotie en Persoonlijkheid

Dansers die met Van Manen werken, beschrijven vaak hoe hij hen aanmoedigt om hun eigen persoonlijkheid en emoties in de uitvoering te leggen. Dit resulteert in een diepere, meer authentieke connectie met het publiek.Het dansen van zijn werk is ook nooit zomaar het uitvoeren van passen: er komen een heleboel emoties, ervaringen en spanning tussen dansers bij kijken.

In Grosse Fuge ervaar je de relatie tot je partner, de connectie met alle andere dansers en het gevoel van geven en nemen. Het draait echt om het samen bewegen door de ruimte.

Zo ook in Concertante: het haalt het beste in je naar boven. De bewegingen zijn heel krachtig en lenen zich er volledig voor om in optimale staat op het toneel te staan. Samen met mijn partner moet ik echt een flow vinden die klopt én waar Hans tevreden mee is.

We letten daarom goed op elkaar: we kijken om ons heen, vangen stiekem elkaars blik en zorgen dat we op hetzelfde moment bewegen.

De Choreograaf als Inspirator

Van Manen wordt beschreven als een inspirerende en motiverende kracht in de studio. Hij weet wat hij wil en hoe hij dat voor elkaar moet krijgen, en zo gaat er geen enkele minuut verloren.

Er zijn weinig mensen die de studio binnenkomen en je onmiddellijk beter laten dansen. Maar Hans is zo iemand. Hij heeft zijn voet nog niet over de drempel gezet of je voelt zijn energie al door je eigen lichaam stromen.

Zijn toewijding inspireert me enorm: ik heb geen idee wat ik aan het doen zal zijn op mijn negentigste, maar als ik net zoals hij nog iets kan doen waar ik zo veel liefde voor heb, lijkt me dat het hoogst haalbare goed.

Met Hans erbij wordt er geen enkel moment van de repetitie verspild. Omdat ik Metaforen al vaker heb gedanst, herkent mijn lichaam de passen nu, maar toch moet ik me nog steeds goed blijven concentreren.

De choreografie blijft dat vereisen en je moet daarnaast goed op de telling van de muziek letten. En dan is er nog je beperkte zicht! Het is óf heel donker op het toneel, óf er schijnt heel fel licht van de zijkant.

Het Belang van Muzikaliteit

Muziek speelt een cruciale rol in Van Manens choreografieën. Dansers benadrukken vaak de organische verbinding tussen de bewegingen en de muziek, waardoor het tellen van passen overbodig wordt.Ik bewonder Hans’ manier van werken en zijn choreografieën enorm: in mijn ogen zijn het enkele van de meest muzikale werken uit het moderne tijdperk.

Zo ook zijn Trois gnossiennes, op het prachtige muziekstuk van Erik Satie. Ik bedenk me telkens weer me dat er geen beter werk op deze muziek gechoreografeerd had kunnen worden.

Zodra de muziek aan gaat, kun je niet meer stilstaan. In the Future is speels en we gaan gewoon helemaal los. Je mag je sexy voelen, comfortabel voelen, en het gaat erom dat je weet wie je bent.

De Uitdaging van Van Manens Werk

Het dansen van Van Manens stukken is niet altijd eenvoudig. Het vereist volledige toewijding, concentratie en de bereidheid om je kwetsbare kant te laten zien.Tijdens Sarcasmen geef je je als danser vanaf het begin voor de volle honderd procent: vanuit de coulissen hoor ik het keiharde gedreun van de piano, waarna ik opga met een agressieve solo.

Het ballet gaat over een koppel en de goede en giftige eigenschappen die mensen kunnen laten zien aan degene van wie ze houden. Juist die ‘slechte’ kant maakt het dansen van dit werk interessant, omdat dit een deel van jezelf is dat je normaal altijd verborgen houdt. Daarnaast is werken met Hans in het algemeen fantastisch.

Hij brengt negen decennia aan ervaring en verhalen mee de studio in, en dat merk je aan alles.

Je verstoppen zit er niet in: in Simple Things wordt je meest kwetsbare kant blootgesteld aan het publiek. Alles draait om eenvoud; om de schoonheid van wat er gezegd kan worden in stilte.

Voorbeelden van Van Manens Stukken

Verschillende dansers delen hun ervaringen met specifieke stukken van Van Manen, waarbij ze de unieke uitdagingen en emoties benadrukken die elk stuk met zich meebrengt.

  • Polish Pieces: De karakters - vooral de vrouwen - zijn heel sterk en sensueel, en er is continu een spanning voelbaar. De spierkracht en inleving die hierbij komen kijken, maken dit stuk heel lekker om te dansen. Daarnaast is het leuk om de voorstelling te mogen openen met Polish Pieces.
  • Situation: In Situation is de spanning erg hoog: het voelt een beetje als de groep versus het individu, met een terugkomende dynamiek van trekken en duwen. Wat ik mij altijd zal herinneren is dat Hans tijdens de repetities voor Situation zo specifiek kon voordoen hoe hij het wilde hebben.
  • Two Pieces for HET: De intensiteit, de sensitiviteit en het machtsspel tussen de twee dansers, maken Hans van Manens Two Pieces for HET tot een heel uniek werk. Vooral de ontwikkeling die het koppel gedurende het stuk doormaakt, is heel interessant: in het begin kom je samen, daag je elkaar uit en ga je de confrontatie aan, maar naarmate de choreografie vordert en het einde dichterbij komt, ga je steeds meer in elkaar op en lijk je met je partner tot één ziel te versmelten. Deze combinatie van heel verschillende energieën is heel effectief.
  • Two Gold Variations: Two Gold Variations is heel strak en heel snel, dus het is belangrijk dat alle dansers echt dezelfde passen uitvoeren. We dagen elkaar daar ook in uit, vooral als partners onderling: qua kracht en snelheid zijn we aan elkaar gewaagd, dus we stimuleren elkaar om elke beweging tot in de puntjes te verfijnen. Ik voel een beetje ‘kameraadschap’ in dit stuk; we moeten op elkaar letten en elkaar aanvoelen.
  • Adagio Hammerklavier: Adagio Hammerklavier is bedeesd en intiem, en tegelijkertijd riskant. Maar als het werkt, is het magisch. Er gebeurt iets persoonlijks op het toneel: er hangt een spanning waar het publiek met zijn neus bovenop zit. Met mijn partner voer ik eigenlijk een dialoog; ik luister naar haar en reageer op haar bewegingen. We praten samen, zonder woorden. Hans geeft ons daar de ruimte voor: hij stimuleert je om te reageren op hoe je je voelt en met wie je danst, en staat daarbij open voor elke persoonlijkheid.
  • Symphonieën der Nederlanden: Symphonieën der Nederlanden was het eerste werk dat ik leerde toen ik in 2018 bij Het Nationale Ballet kwam. Het betekent voor mij fantastische muziek en een leuke tijd hebben door samen te dansen met collega’s. Je staat in totaal met 24 dansers op het toneel - zowel mannen als vrouwen - en moet samen zorgen voor een strak geheel. Het begint langzaam en serieus, maar halverwege wordt de muziek steeds opzwepender en worden de lichten feller. Vooral aan het einde voelt het bijna niet meer alsof je aan het optreden bent.
  • 5 Tango’s: 5 Tango’s is een heel intens stuk, op een goede manier. Het laat de vonk zien die overspringt tussen een man en een vrouw; de pure passie die kenmerkend is voor de Argentijnse tango. De muziek neemt je mee naar een intieme wereld en als partners ga je helemaal in elkaar op. Dat maakt het stuk heel opwindend - ik zou bijna willen zeggen hot! Maar de choreografie toont ook de diepte van een relatie en het verdriet dat hier soms bij komt kijken, en reflecteert daarmee eigenlijk op het hele leven. Tegelijkertijd is het, zoals kenmerkend voor de werken van Hans van Manen, heel minimalistisch. Hans weet met de kleinste bewegingen een bepaald idee of een bepaalde essentie over te brengen.
  • Four Schumann Pieces: In de rol van ‘Der Mann’ in Four Schumann Pieces begin en eindig ik alleen op het podium, en daartussen dans ik duetten met twee vrouwen en een man. Voor mij vertelt dit werk het verhaal van een levensavontuur: je maakt van alles mee met verschillende mensen, maar uiteindelijk sluit je de cirkel en eindig je alleen, net zoals je alleen op de wereld bent gekomen. Ook ikzelf maak nu als het ware een cirkel rond: mijn eerste optreden op het podium van het Wiener Staatsballett was Van Manens Lied Ohne Worte, zo’n vijftien jaar geleden. Als jonge, ietwat naïeve danser had ik toen nog maar weinig benul van wat een Van Manen-werk nu precies inhoudt. Nu krijg ik de kans om zijn werk met wat meer rijpheid uit te voeren en geniet ik vooral van Van Manens ongelooflijke muzikaliteit. De danspassen zijn zo’n organisch geheel met de muziek, dat tellen niet meer nodig is - dat is zo bevrijdend!
  • Variations for Two Couples: Zijn Variations for Two Couples heeft bij mij inmiddels een speciaal plekje gekregen. Ik was onderdeel van de eerste cast, voor wie Hans het ballet in 2012 creëerde, en het was bovendien het eerste Van Manen-ballet dat ik als balletmeester heb ingestudeerd bij een ander gezelschap, afgelopen maand bij het Philadelphia Ballet. Door deze nieuwe functie heb ik het werk op een heel andere manier kunnen bekijken. Je bent niet langer een stukje van de puzzel, maar moet alle stukjes kennen en reflecteren op het geheel. Daardoor ben ik des te meer het belang gaan inzien van de connectie tussen de koppels en hoe dit het visuele aspect van het ballet ten goede komt.
  • Solo: Als danser leef je in een competitieve wereld: constant word je gedreven om beter te zijn dan je collega’s - en uiteindelijk jezelf. Dat is waar Solo over gaat: drie dansers wisselen elkaar af in een razendsnelle choreografie, en kijken vanuit de coulissen toe hoe elke danser de grens verlegt en zo de ander naar een hoger niveau tilt. Maar hun competitie is niet venijnig: het is een vorm van vriendschap. Zo’n geruststellende mindset heeft me enorm vooruitgeholpen, zowel in mijn carrière als tijdens het uitvoeren van de moeilijke danstechniek van dit stuk. De bliksemsnelle danspassen en draaibewegingen dwingen je namelijk om je lichaam vanaf de eerste stap de baas te worden. Dat kan alleen door in de snelheid van de choreografie een bepaalde rust te vinden. Zo wordt Solo bijna een spelletje: hoe snel kan ik gaan? Tussen welke bewegingen kan ik ademen?

labels: #Vlees

Zie ook: