Veel wetenschappers zijn het er roerend over eens: insecten zijn hét voedsel van de toekomst. Ze zijn gezond en in vergelijking met traditioneel vee beter voor het milieu, omdat ze veel minder broeikasgassen uitstoten en een stuk zuiniger doen met water. Ook volgens plantenecoloog Marcel Dicke, verbonden aan de Wageningen Universiteit, zouden we meer insecten in plaats van vlees moeten eten.

Insecten worden genoemd als gezond en milieuvriendelijk alternatief voor vlees dat afkomstig is uit de bio-industrie en zouden een oplossing bieden voor de voedselschaarste, dankzij de hoge voedingswaarde en efficiënte kweek van insecten. Insecten zijn zoals gezegd reuze gezond voor de mens. Ze zijn een belangrijke bron van eiwitten en bevatten vitamines en de goede aminozuren.

Insectengerechten gaan een stapje verder, maar worden als gezond en milieuvriendelijk alternatief genoemd voor vlees dat afkomstig is uit de bio-industrie en zouden een oplossing bieden voor de voedselschaarste, dankzij de hoge voedingswaarde en efficiënte kweek van insecten. Op verschillende continenten zijn insecten al heel lang een voedingsbron en het gebruik van deze dieren als delicatesse is ook in Europa bekend.

Er is een trend gaande waarbij het eten van insecten ook bij ons alledaags wordt; insectenproducten liggen als vleesvervangers al in de schappen van een aantal Nederlandse en Belgische supermarkten.

Insecten als Voedingsbron

Bij bewoners van de tropen is het eten van insecten al lang een bekend fenomeen, maar in Europa en Noord-Amerika is deze eettraditie nog vrij onbekend en westerse consumenten moeten toch even wennen aan het idee van insecten in hun maaltijd. Maar het consumeren van insecten is zeker niet vreemd: ruim twee miljard mensen over de hele wereld eten insecten zoals sprinkhanen, meelwormen, krekels, rupsen, mieren, bijen en wespen.

Er zijn wereldwijd ongeveer 1400 insectensoorten die voor de mens eetbaar zijn. Hiervan komt 24% voor op het Amerikaanse continent, 24% in Azië, 38% in Afrika en slechts 2% in Europa. Eetbare insecten bevatten een eiwitgehalte van zo'n 40-70%, wat hoog is in vergelijking met veel plantaardige voedingsmiddelen, zoals bijvoorbeeld maïs, met een eiwitgehalte van 10%.

Verandering van perceptie

Het eten van insecten verandert van spannend en exclusief, naar alledaags en overal verkrijgbaar. Insecten om te eten zijn in Nederland vooralsnog vooral verkrijgbaar in delicatessenwinkels, bij de groothandel of via internet, terwijl België een van de koplopers in Europa is op het gebied van de productie van insectengerechten.

Maar ook Nederlandse supermarkten bieden steeds vaker voedingsmiddelen gemaakt van insecten aan. Supermarktketen Jumbo is hier eind 2014 op kleine schaal mee begonnen en verschillende supermarktketens zoals Albert Heijn en Lidl volgden. Voedzame insecten, verwerkt in herkenbare producten moesten de stap voor consumenten zo klein mogelijk maken, maar dit bleek meer tijd te vergen dan er aanvankelijk verwacht werd. Daarom zijn een aantal producten weer uit de schappen verdwenen.

In 2020 zijn er nog producten van het merk Goodlife te verkrijgen bij Jumbo en Albert Heijn en tijdens de Future Goods-weken bij supermarkt Lidl liggen er producten van Little Hoppers in de schappen.

Verborgen insecten

Voor mensen die het vreemd vinden om insecten te gaan consumeren, kan het helpen om te weten dat in veel voedingsmiddelen al jarenlang insectenproducten worden verwerkt:

  • Kleurstof E120: Zeer bekend en wordt als rode kleurstof gebruikt voor het glazuur van roze koeken en in aardbeienyoghurt, milkshakes en rode M&M's. Deze kleurstof, karmijnrood genoemd, wordt gemaakt van schildluizen die leven op cactussen in Peru en inmiddels op Lanzarote speciaal gekweekt worden.
  • Glansmiddel E904: Wordt gebruikt als waxcoating op onder andere fruit, bonbons en snoepgoed, is een afscheidingsproduct van de kleine lakschildluis of de commercieel gekweekte boomluis, die voornamelijk in India voorkomt. Medicijnen die maagzuurresistent zijn, of die een vertraagde afgifte hebben dankzij een capsulevorm, bevatten als coating in veel gevallen E904.

Voor een aantal voedingsmiddelen zoals groenten en fruit is het onmogelijk om alle insectensporen te vermijden. Volgens officiële richtlijnen in de Verenigde Staten mogen bepaalde producten bepaalde maximale hoeveelheden insectencomponenten bevatten:

  • broccoli uit de diepvries: 60 bladluizen
  • 200 gram tomatenketchup: 3 fruitvlieglarven
  • 25 gram kerriepoeder: 100 insectenfragmenten
  • 100 gram paddenstoelen uit blik: 74 mijten
  • 100 gram vijgenpasta: 13 insectenhoofdjes
  • 100 ram rozijnen: 34 fruitvliegjes

Van een aantal van onze voedingsmiddelen ook is de gemiddelde hoeveelheid insectenfragmenten bekend:

  • bessen: 1 insect
  • gemalen paprika: 300 microscopische insectenfragmenten
  • chocolade: 80 microscopische insectenfragmenten
  • maïs in blik: 2-3 mm grote larve
  • maïsmeel: 2 insecten
  • tomatensaus: 30 vliegeneitjes of 2 maden
  • tarwemeel: 125 microscopische insectenfragmenten

Voordelen van het Eten van Insecten

Insectenmaaltijden zouden in de toekomst een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing van het wereldwijde probleem van voedselschaarste en het probleem van klimaatverandering als gevolg van de intensieve veeteelt. Europarlementariër Anja Hazekamp van de Partij voor de Dieren zegt echter dat insectenproducten niet als vleesvervanger aangeprezen dienen te worden, omdat insecten geen planten zijn. Ook het Voedingscentrum plaatst insecten in de categorie vlees.

Supermarktketen Jumbo stelt, dat er door de verkoop van insectenmaaltijden wordt ingespeeld op de trend, waarbij mensen deze producten steeds vaker gaan consumeren als vervanger voor vlees en vis. De voedingssamenstelling is minstens zo goed als die van vlees, de eiwitten zijn vergelijkbaar, de vetten zijn zelfs gezonder en de mineralen beter. Verder bevatten insecten chemisch gezien veel minder schadelijke stoffen dan vlees en zijn ze heel veel goedkoper en eenvoudiger te kweken dan de traditionele dieren die we als voedsel gebruiken.

Voor het produceren van insectenvlees is minder water en ruimte nodig en de uitstoot van broeikasgassen is veel lager dan bij traditionele veehouderij. Van een insect kan ongeveer 90% van het vlees gebruikt worden, terwijl dit bij koeien of varkens gemiddeld maar 50% is.

Welke insectenmaaltijden zijn er in het aanbod?

In supermarkten in België worden sinds het najaar van 2014 burgers, schnitzels en nuggets, die gemaakt zijn van buffalowormen aangeboden. Sommige vestigingen van de Nederlandse supermarktketen Jumbo hebben sinds eind 2014 insectenproducten in de schappen geïntroduceerd en het assortiment bestaat uit de zogenaamde 'Buggy Balls,' gemaakt van meelwormen, 'Buggy Burgers' van buffalowormen en 'Buggy Crisps' van wasmotlarven.

Albert Heijn verkoopt gevriesdroogde sprinkhanen, die door hun nootachtige smaak en hoge gehalte aan eiwitten als vervanging kunnen dienen in gerechten voor vlees, vis en kip. Lidl verkocht in 2019 tijdens de Future Goods-week kleine, crunchie meelwormen van Little Hero en in 2020 krekelsaucijzenbroodjes van Little Hoppers.

Uit een in 2014 gehouden enquête bleek dat Nederlanders enthousiast zijn over het idee van insectenmaaltijden. Volgens de Wageningse hoogleraar insectenkunde Marcel Dicke zou 70% van de ondervraagden zeker of misschien wel eetbare insecten gaan proberen. Van alle ondervraagden zei 30% dit zeker niet te doen. Nadat de consument enthousiast reageerde op de introductie van insectenproducten, liep de vraag al snel terug en werden verschillende producten weer uit de schappen gehaald. Toch sluiten de supermarkten een groeiende polulariteit in de toekomst niet uit.

Omdat consumenten gevriesdroogde insecten kunnen kopen, is het tevens belangrijk om voorlichting te geven over de bereiding en verwerking ervan in gerechten, zodat de smaak optimaal is. Ketens zoals de Sligro hebben de horeca als doelgroep en weten deze producten wel goed te verkopen, omdat de klant in het bezit is van kennis over en zicht op de smakelijke bereiding en verwerking.

Nadelen van het Eten van Insecten

Er moet met een aantal dingen rekening gehouden worden, want insecten kunnen beter niet rauw of oververhit gegeten worden en er kunnen schadelijke bacteriën op groeien, net als op gewoon vlees. Vleugels en pootjes kunnen voor verstoppingen zorgen en sprinkhanen kunnen beter gekweekt worden dan wild gevangen, omdat zij in hun lichaam pesticiden kunnen opslaan.

Het eten van insecten kan nog meer nadelen hebben. Mensen die allergisch zijn voor schelpdieren kunnen heftig reageren op het eten van insecten. De pootjes en vleugeltjes moet je zorgvuldig verwijderen want die veroorzaken verstopping en beschadiging van je darmen. Kortom, een fijne insectenmaaltijd is zo simpel nog niet.

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit adviseert overigens om per maaltijd niet meer dan 45 gram insecten te eten in verband met de chitine die zich in de poten en het skelet ophoopt en dat is niet goed voor een mens.

Insecten kunnen antinutriënten bevatten zoals oxalaten, saponines en tannines. Commerciële insecten uit de winkels zijn wel veilig. Wilde insecten kunnen soms flinke hoeveelheden bestrijdingsmiddelen bevatten. Bij sprinkhanen is het heel belangrijk om voor het eten de poten en de vleugels te verwijderen, omdat deze anders de darmen kunnen beschadigen.

Ook moeten insecten goed verhit worden, omdat ze anders schadelijke bacteriën en parasieten kunnen bevatten. Zelf wilde larven zoeken en eten, is zonder kennis van zaken geen goed idee, want sommige bevatten gifstoffen zoals cyanide of zware metalen zoals cadmium en lood.

Insectenresten in een circulair voedingssysteem

Insectenkliekjes die overblijven nadat wij ervan hebben gesmuld, kunnen bijzonder goed dienen als voedingsbron en bodemverbeteraar voor planten.

Hoe insectenkliekjes precies als voedingsbron en bodemverbeteraar voor planten kunnen dienen? “Wanneer je insecten voor voedsel of voor veevoer kweekt, blijft er restmateriaal over,” legt Dicke desgevraagd uit. “Denk aan de vervellingshuidjes, niet-geconsumeerd voedsel van insecten en hun uitwerpselen. Als je de vervellingshuidjes in de grond brengt, stimuleer je de micro-organismen die de vervellingshuidjes kunnen gebruiken als ‘voedsel’ omdat ze over enzymen beschikken die bijvoorbeeld chitine (een polymeer dat voor de meeste organismen moeilijk te verteren is, red.) kunnen afbreken. Die microben helpen planten zo om weerbaarder te zijn tegen ziekten en plagen, net zoals wij ook baat hebben bij bepaalde micro-organismen in onze darmen.

Daarnaast zijn vervellingshuidjes - en tevens insectenpoep - rijk aan stikstof: een belangrijke meststof voor planten. Stikstof is normaal gesproken echter vrij schaars in de bodem, waardoor het nu nog vaak wordt toegevoegd aan gewassen door middel van synthetische bemesting. Maar ook hier kunnen insectenkliekjes dus uitkomst bieden. Het betekent dat insecten niet alleen gezond zijn voor mensen, maar ook voor planten. Wanneer we insectenkliekjes aan de bodem toevoegen kan dit bijdragen aan de groei, gezondheid en weerbaarheid van de plant.

Dicke ziet de toepassing van bijproducten van insectenkweek op gewassen als een nieuwe stap in de richting van een circulair voedselsysteem waarin er zeer weinig afval is. Daarbij worden de insecten gevoed met afvalstromen van de akkerbouw of voedselproductie, waarna de insecten de mens van voedsel voorzien. Door de restanten van de insectenproductie te gebruiken om de groei van gewassen te stimuleren, zou deze cirkel kunnen worden gesloten. “Insecten als eiwitbron zijn een belangrijk element van kringlooplandbouw,” zegt Dicke.

Insectenresten in een circulair voedingssysteem. Het klinkt als een goed idee. Maar dan moeten wel meer mensen bereid zijn om insecten te gaan eten. Overigens is dat in verschillende delen van de wereld al doodnormaal. In Nederland zijn we wat dat betreft nog wat terughoudend.

In hoeverre Nederlanders overstag zullen gaan? “Dat hangt ervan af hoe je de insecten gebruikt: verwerkt in een burger of een soort tofu, als insectenmeel in pasta of in pastasaus, of als hele insecten,” zegt Dicke. Als je er toch nog wat bij huivert, moet je hier maar aan denken: grote kans dat ook jij al heel wat insecten gegeten hebt. “Iedereen eet al insecten omdat alle voorbewerkte producten insecten bevatten,” zegt Dicke. “Denk aan appelmoes, sinaasappelsap, pindakaas, chocolade, brood, koffie etc.”

labels:

Zie ook: