Rond de tijd van Sinterklaas verschijnen ze in de winkels: de kikkers en muizen. Dit zijn chocolade figuurtjes met een vulling van fondant. Ze liggen heden in elke supermarkt, in zakjes van ongeveer twaalf stuks: kikkers en muizen van fondant in chocolade in kleurig zilverfolie. De figuurtjes hebben de vorm van een kikker of een muis, en hebben een aluminium omhulsel waarop een afbeelding staat van de kikker of muis. Ze zijn meestal alleen rond de maanden van november, december en januari te koop. Sommige internetwinkels bieden ze al eerder in het jaar aan.

Ooit ongetwijfeld begonnen als Sinterklaaskattekwaad („ieeee, er zit een kikker in mijn schoen”), trok het ongedierte van suiker een spoor door de Nederlandse cultuurhistorie.

De Fabrikanten en Hun Stijl

Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen kikkers met gestreept of gebloemd badpak en kikkers zonder. De eerste categorie, verkocht door Albert Heijn en Digros, komt van leverancier ABS Sweets uit Leersum. De kikkers van concurrent Ridam Sweets te De Meern (te koop bij o.a. Aldi), zijn gestippeld en naakt. Die van Jamin: ook naakt. Die van de Hema dragen bikini’s, maar hele moderne. De muizen dragen meestal alleen een strik in hun staart.

De Vraag Achter de Printjes

Waar komen die printjes vandaan? „Geen idee”, zegt directeur Erik van Ginkel van ABS Sweets. „Ik zit er nu zeven jaar in, dat patroon wordt al zeker veertig jaar gebruikt.” Het folie wordt in verschillende fabrieken in Europa gedrukt.

Van Ginkel meent dat het kikkerbadpak ooit is ontworpen in de Goedhartfabriek. Maar Wim Goedhart (76) uit Koog aan de Zaan, de laatste Goedhart die echt nog in de fabriek heeft gewerkt, moet dat ontkennen. Hij vertelt telefonisch dat de kikkers toen hij er werkte (1959-1975) naakt waren, met stippels en strepen. Geen bikini’s dus, al valt niet uit te sluiten dat het folie daarna nog eens is veranderd.

Historisch Perspectief

Het Zaans Museum, hoeder van eetbaar erfgoed, duikt op verzoek enkele antieke muizen op, plus een oude, ongedateerde kikker in gestreept badpak. De conservator vermoedt dat dit amfibie uit de jaren zestig stamt, en dat het badpakje erop is gedrukt om hem minder echt - en dus minder eng te maken. De kikker komt uit de fabriek Promena Boon, de grote concurrent van Goedhart, die later ook opging in Klene.

Boon is bekend van de Koetjesreep. Wat minder bekend is: Dick Laan, schrijver van Pinkeltje, geboren in de Zaanstreek, zat in de directie bij Boon. Hij was een neef van de directeur. In de tijd dat ook zijn eerste verhalen verschenen over de kabouter waarmee hij vanaf 1939 bekend zou worden, maakte hij reclamefilmpjes voor Boon.

Wie Dick Laans filmpje uit 1937 bekijkt, over de verpakkingen van Boon, ziet iets grappigs. Tussen alle tentoongesteld snoepgoed en chocolade ligt ook reclamedrukwerk: Pinkeltje en de houten beestjes en Pinkeltje en Sint Nicolaas. Het was de tijd dat er spellen en boekjes bij zoetigheid werden weggeven.

De Connectie met Pinkeltje

Beestjes, Sint Nicolaas, Pinkeltje? Dat mannetje met die blauwe puntmuts en zijn muizenvriendjes Knabbeltje, Grijshuidje, Zwartsnoetje, en Langstaartje? Je zou haast gaan denken dat Dick Laan, of zijn illustrator, voor de firma Boon ook muisjes en kikkers van fondant heeft bedacht. Dan wel hun badpakjes.

Laan overleed in 1973. Bij het Meneer Dick Laan Genootschap in Eindhoven, een groep fans die alles van zijn werk weet, weten ze niet of hij er iets mee te maken had. „En als wij het niet weten, dan is het in elk geval niet bekend.”

De eerste advertentie in een landelijke krant voor ‘kikkers en muizen’ verscheen in 1951. Een fabeltje dus?

Sinterklaas Snoepgoed van Vroeger

De supermarkten en snoepwinkels liggen weer vol met sinterklaaslekkernijen: van peper- en kruidnoten tot gevuld speculaas en marsepein. Hartstikke lekker allemaal, maar het is niet het snoep van vroeger.

Borstplaat

Borstplaat is van oorsprong echt een decemberlekkernij. Halverwege de 18de eeuw ontdekte een Duitse apotheker dat men suiker uit suikerbieten kon halen. Voor die tijd was alleen het dure, geïmporteerde rietsuiker beschikbaar, en alleen als medicijn bij apothekers en als lekkernij voor de extreem welgestelden. De eerste varianten van borstplaat combineerden de lekkere zoete smaak met de medicinale eigenschap van suiker bij verkoudheid en andere kwaaltjes in de borststreek. Borstplaat wordt traditioneel gemaakt van in water of melk ingekookte suiker met een toegevoegde smaakstof, bijvoorbeeld vanille of vruchtenpuree. Het mengsel wordt vervolgens in een vormpje gegoten. Er bestaat ook een variant waaraan slagroom is toegevoegd: roomborstplaat.

Chocoladesigaretten

Vroeger was het roken van sigaretten heel gewoon, en ook stoer. Daarom deden we daar als kinderen in de Sinterklaastijd graag aan mee; met chocoladesigaretten. Er was iets aan de smaak van die chocolade dat we onweerstaanbaar vonden. We deden alsof we echt aan het roken waren, terwijl de chocolade langzaam smolt. En soms aten we ze met papier en al op.

Pepernoten vs. Kruidnoten

Iedereen noemt ze ‘pepernoten’, maar in vrijwel alle gevallen hebben ze het dan over kruidnoten. De echte pepernoten, die kent bijna niemand meer. Deze zijn gemaakt van grotere, vierkante stukken peperkoek en lijken veel op taaitaai. Leuk feitje: tegenwoordig bestaat strooigoed uit pepernoten en ander snoepgoed, maar vroeger werden pepernoten samen met munten uitgedeeld. Dit kwam door een legende: de goedheiligman zou dit gedaan hebben om een aantal jonge meisjes te helpen hun bruidsschat te betalen.

Chocolade Muizen en Kikkers

Ze bestaan nog steeds, die heerlijke chocolademuizen en -kikkers met fondantvulling, maar toch zie je ze niet vaak meer. En dat terwijl we vroeger dol waren op deze sinterklaasklassiekers. De fondantvulling had wel wat weg van fruitsmaken en de lekkernijen waren verpakt in kleurrijke folie van zilverpapier.

Over de traditie om muizen en kikkers te eten, bestaat een leuke theorie: het sinterklaasfeest is van oorsprong een moment om net iets gekker te doen dan normaal - kijk maar naar surprises en gedichten - en daarom bedacht men het plan om kikkers en muizen, waar veel mensen bang voor zijn, in schoenen te stoppen. Kikkers en muizen is een snoepgoed dat niet iedereen even lekker vindt: zelfs kinderen gruwelen er soms van. De vulling is mierzoet en wordt niet door iedereen even lekker gevonden. Anderen zijn juist niet weg te slaan van de kikkers en muizen en zouden deze het liefst het hele jaar door eten. Het is een leuke traktatie om in de schoen te leggen of te krijgen.

Speculaas

Speculaas is het hele jaar door beschikbaar, maar het speculaaspopje - in de vorm van een heilige - is echt een traditionele lekkernij uit de decembermaand. Lang geleden bakte men koeken om deze aan de goden te offeren. Vooral de arme bevolking deed dit, bijvoorbeeld om te vragen om een goede oogst. Later verschenen de koeken in de vorm van een heilige die de arme bevolking hielp: de bisschop van Myra, oftewel Sinterklaas.

Net als borstplaat was het eten van suikerbeesten tot de ‘vondst’ van suikerbieten voorbehouden aan de rijken. Daarna werd suikergoed voor het grootste deel van de bevolking betaalbaar, die de lekkernijen vooral in de decembermaanden aten.

Sint Zijn Snoepgoed: Top 5

Ieder jaar rond 5 december is er weer een stormloop op het snoepgoed van de Sint. Deze seizoensgebonden lekkernijen zijn zeer populair bij de kinderen. Maar welke van de Sint zijn lekkernijen doet het beste? Kortom, welk snoepgoed is het meest bekend bij het Nederlandse volk?

  1. Kruidnoten: Kruidnoten vaak verward met de veel taaiere pepernoot, zijn kleine speculaas koekjes in de vorm van halve rondjes. Kruidnoten zijn het bekendste Sinterklaas snoepgoed sinds het ontstaan van het feest.
  2. Chocolade letters: Chocolade letters, samen met de pepernoot is dit toch verreweg een van de bekendste lekkernijen. Wat is nou leuker om een lekker stuk chocolade te krijgen met je eigen voorletter.
  3. Suikermuizen: Suikermuizen zijn kleine muizen gemaakt van een suikerachtige binnenkant met een laagje chocolade eromheen. Deze muizen hebben een apparte smaak die kinderen vaak erg lekker vinden.
  4. Taaitaai: Taaitaai is ook een van de populairste lekkernijen van de Sint. Taaitaai is niet duur en koop je vaak in grote zakken, meestal in de vorm van een pop.
  5. Schuimsnoep: Op nummer vijf van de populairste Sinterklaas snoepgoed staan de schuimsnoepjes. Deze schuimsnoepjes vind je vaak in de vorm van een muis of Sinterklaas.

labels:

Zie ook: