Koffie is een van de meest geliefde drankjes ter wereld. Het aroma, de smaak en de cafeïnekick trekken miljoenen mensen naar koffiehuizen en espressobars over de hele wereld. Er zijn echter enkele koffiesoorten die een mythische status hebben bereikt vanwege hun zeldzaamheid en unieke productieproces. Kopi Luwak, ook wel civetkoffie genoemd, is een bijzondere en kostbare koffiesoort die afkomstig is uit Zuidoost-Azië.

Wat is Kopi Luwak?

Kopi Luwak is een koffiesoort gemaakt van Robusta of Arabica bonen, welke worden verbouwd op plantages. De koffieplant krijgt bessen waar twee pitten inzitten: de koffiebonen. In Indonesië lopen op deze plantages van oudsher civetkatten (ook wel bekend als de Luwak) rond. Ze zijn dol op het vruchtvlees van koffiebessen en eten de bessen op zodra ze rijp zijn. Het vruchtvlees blijft intact en passeert door het maag-darmkanaal van de civetkat; de pit blijft intact. De pitten worden hierna teruggevonden in de ontlasting van de civetkat. De koffiebonen worden door de lokale bevolking handmatig uit de uitwerpselen van de Luwak gehaald en worden vier tot zeven dagen gedroogd. Vervolgens worden de koffiebonen gewassen en licht gebrand en verwerkt tot Kopi Luwak. Het is een ongelofelijk verhaal, maar het is waar. Koffiebonen uit kat uitwerpselen…

Het Productieproces van Kopi Luwak

Wat deze koffie zo speciaal maakt, is het productieproces. Het begint allemaal bij de civetkat, een klein roofdier dat in de regio voorkomt. De civetkat eet rijpe koffiebessen en verteert het vruchtvlees, maar de bonen passeren het spijsverteringsstelsel van het dier onverteerd. Terwijl de civet de pulp van de bessen verteert, worden de bonen niet verteerd en komen ze onveranderd in de ontlasting van het dier terecht. Deze uitwerpselen, die de onverteerde koffiebonen bevatten, worden verzameld door lokale boeren. De bonen worden vervolgens zorgvuldig gewassen en gedroogd om eventuele resterende onzuiverheden te verwijderen.

Het fermentatieproces in het spijsverteringsstelsel van de civetkat is wat bijdraagt aan de unieke smaak van Kopi Luwak. Over het algemeen wordt Kopi Luwak beschreven als een koffie met een milde aciditeit en een volle, rijke smaak. De bonen hebben vaak tonen van chocolade, karamel en soms zelfs lichte fruitige noten.

Kopi Luwak heeft diepe wortels in de Indonesische cultuur, waar het al eeuwenlang wordt geproduceerd.

Waarom is Kopi Luwak zo Duur?

Kopi Luwak is de duurste koffie ter wereld. Deze uit Indonesië afkomstige koffie (kopi) kost tussen de € 90,- en € 450,- per 500 gram en wordt daarom ook wel de kaviaar onder de koffiesoorten genoemd.

Er zijn verschillende redenen waarom Kopi Luwak zo duur is:

  • Zeldzaamheid: Kopi Luwak staat bekend als 's werelds zeldzaamste koffie. De beperkte beschikbaarheid draagt bij aan de exclusiviteit ervan. Aangezien de ontlaste bessen van de civetkat worden verzameld, is het proces arbeidsintensief en exclusief. Jaarlijks wordt er slechts een beperkte hoeveelheid kg kopi loewak geproduceerd, wat bijdraagt aan de zeldzaamheid en hoge prijs. Per jaar wordt er slechts zo’n 200 tot 250 kilogram Kopi Luwak bonen geoogst.
  • Arbeidsintensief: In het koffieseizoen verzamelt de lokale bevolking de uitwerpselen van de Luwak. Aangezien dit moeilijk te vinden is, is de prijs zeer hoog en heeft de koffie een exclusief karakter.
  • Exclusiviteit: De koffie is moeilijk te verkrijgen. De vraag is echter vele malen hoger dan het aanbod en hierdoor worden Luwaks tegenwoordig uitgezet op de plantages. Desondanks is Kopi Luwak nog steeds schaars en blijft het de allerduurste koffie ter wereld.
  • Kwaliteit: Wat kopi loewak koffie zo bijzonder maakt, is dat wilde civetkatten de lekkerste koffiebessen uitkiezen om op te eten.
  • Versheid: Aangezien het verkrijgen van de Kopi Luwak koffiebonen zo een tijdrovend en duur proces is, is zaak dat de koffiebonen niet oud worden na het branden. Om deze reden worden Kopi Luwak koffiebonen veelal in kleine hoeveelheden en op bestelling gebrand, wat de prijs nog verder opdrijft.

Hoe smaakt Kopi Luwak?

Veel mensen vinden de smaak van Kopi Luwak-koffie heel bijzonder. Een goede balans tussen fris en zoet, mild en complexe aroma’s zijn termen die vaak gebruikt worden om de smaak van Kopi Luwak-koffie te omschrijven. De koffie wordt ook erg gewaardeerd omdat deze - in vergelijking met veel andere koffiesoorten - niet zo bitter en zuur is.

De smaak van Kopi Luwak is aardachtig, mossig, siroopachtig, zacht en rijk. Deze bijzondere koffie dankt zijn unieke smaak aan het feit dat zuren, maagsappen en enzymen van de Luwak even hebben kunnen inwerken op de bonen tijdens het verteringsproces. Door de hitte bij het koffiebranden werken deze zuren sterk op elkaar in, wat zorgt voor de specifieke smaak. De geur wordt omschreven als: “mooi, met veel body en een perfecte balans tussen zoet en fris”.

De bijzondere smaak van de Kopi Luwak-koffie heeft verschillende oorzaken:

  • Voordat de civetkat de koffiebonen uitpoept, worden de bonen gefermenteerd. Dat doen het maagzuur en de enzymen van de kat. De aminozuren die vrijkomen tijdens dit fermentatieproces, werken tijdens het roosteren sterk in op de pitten. Dit proces is van invloed op de smaak van de koffie.
  • De (wilde) civetkatten eten voornamelijk de beste rauwe koffiebessen die ze kunnen vinden. Die smaken namelijk het lekkerst. De hoge kwaliteit van deze bessen proef je uiteindelijk ook terug in jouw Kopi Luwak-koffie.
  • Koffieboeren uit Indonesië, de Filippijnen en Vietnam, de landen waar Kopi Luwak-koffie voornamelijk geproduceerd wordt, hebben vaak nét wat andere brand- en brouwmethoden om de koffie te maken. Die verschillen in processen kunnen van invloed zijn op de uiteindelijke smaak.

Ethische Bezwaren en Controverses

Hoewel kopi luwak koffie om verschillende redenen aantrekkelijk is, zijn er ook controverses en ethische zorgen die ermee gepaard gaan. Het eerste en meest urgente probleem is het welzijn van de civetkatten. In het wild leven deze dieren solitair en zijn ze schuw van mensen. In sommige gevallen worden civetkatten gevangen en in kleine kooien gehouden om hun uitwerpselen te verzamelen. De omstandigheden waarin de bonen worden verzameld, zijn vaak verre van hygiënisch.

De stijgende vraag naar kopi luwak heeft geleid tot grootschalige fraude, waarbij gewone koffiebonen worden verkocht als authentieke civetkoffie.

Dierenleed achter kopi loewak

Met de toenemende populariteit van civetkoffie en de groei van het toerisme in Indonesië worden steeds meer wilde civetkatten opgesloten in hokken op koffieplantages. Deels om de productie van koffie, maar ook om een toeristisch slaatje te slaan uit betalende toeristen die de dieren willen zien. Onderzoekers van de University of Oxford en World Animal Protection in Londen brachten de leefomstandigheden in kaart van bijna vijftig wilde civetkatten die in kooien werden gehouden op zestien plantages op Bali. De resultaten werden in 2016 gepubliceerd in Animal Welfare en schetsen een somber beeld. Geen van de plantages die werden bezocht, voldeed aan basale regels op het gebied van dierenwelzijn. De hokken waren te klein en vies. Daarnaast hadden veel civetkatten geen toegang tot schoon drinkwater en leefden ze afgezonderd van soortgenoten. Bovendien werden ze overdag blootgesteld aan lawaai van verkeer en toeristen, wat voor nachtdieren als de civetkat erg storend is.

Wat echter misschien wel de belangrijkste factoren zijn die de koffiesmaak beïnvloeden, zijn de gezondheid, conditie en gemoedstoestand van de civetkat. Is het stresslevel van de civetkat hoog, dan heeft dit direct effect op de smaak van de bonen. En het trieste is: er zijn helaas veel civetkatten die in hele stressvolle situaties leven. Teveel, als je het ons vraagt.

Er zijn een hoop civetkatten die in gevangenschap worden gehouden, en dat in de meest erbarmelijke omstandigheden. Onderzoekers van de Universiteit van Oxford ontdekten dat de beesten vaak in kleine kooitjes moeten zien te overleven. 24 uur per dag, op vloeren met vlijmscherpe rasters die zweren en schaafwonden veroorzaken. De kooien zijn bovendien ontzettend smerig. Ze worden nauwelijks schoongemaakt. Dat betekent dat veel civetkatten uren in hun eigen urine en uitwerpselen liggen.

Omdat de gevangengehouden civetkatten puur voor de productie van Kopi Luwak-koffie worden ‘gebruikt’, eten ze vrijwel alleen nog maar koffiebessen. Geen fruit, insecten en reptielen, oftewel: dat wat ze normaal gesproken in vrijheid eten. Veel van de gekooide civetkatten zijn daarom ontzettend dun. Andere katten zijn juist weer te dik, omdat ze zich nauwelijks kunnen bewegen in hun kleine kooitjes. Kortom, de gezondheid en conditie van deze civetkatten laat te wensen over - en daar kunnen ze zelf niks aan doen.

Veel gevangengehouden civetkatten verwonden zichzelf, puur vanwege de stress. Ze zitten alleen opgesloten in hun kooi en kunnen geen contact maken met andere soortgenoten. Daarnaast kunnen ze zich overdag niet terugtrekken, en dat is wat deze nachtdieren wél horen te doen. In plaats daarvan worden ze overdag continu blootgesteld aan licht en geluid van mensen en verkeer.

De koffieboeren weten gewoon niet hoe ze goed voor deze dieren moeten zorgen. Er zijn genoeg foto’s en filmpjes waarop je ziet hoe de civetkatten gestrest op en neer lopen in hun kooitjes, soms op maar één vierkante meter, met niks anders dan een bak koffiebessen voor hun neus. En het ironische is nog: die bijzondere smaak waar we het eerder over hadden, proef je helemaal niet zo sterk terug in Kopi Luwak-koffie die afkomstig is van deze gevangengehouden civetkatten. Voornamelijk omdat hun extreme stress van invloed is op hun spijsvertering, maar ook omdat ze vaak helemaal geen goede kwaliteit koffiebessen voorgeschoteld krijgen van de boeren. Ruimte om zelf in het wild op zoek te gaan naar de beste koffiebessen krijgen ze immers niet.

Alternatieven

Gelukkig zijn er duurzame alternatieven voor kopi luwak koffie die de ethische zorgen omzeilen. Koffieproducenten die betrokken zijn bij directe handel bieden boeren eerlijke prijzen voor hun koffiebonen, wat de levensomstandigheden van gemeenschappen in koffieproducerende regio’s verbetert. Single-origin koffiebonen zijn afkomstig uit één specifieke regio en bieden unieke smaakprofielen zonder de ethische complicaties van civetkoffie.

Wilde civetkatten vs Gevangenschap

Niet álle Kopi Luwak-koffie wordt geproduceerd met gestreste, gevangengehouden civetkatten in de hoofdrol. Er zijn ook ladingen koffie van koffiebonen die door het spijsverteringskanaal gingen van wilde civetkatten. Deze katten leven in vrijheid, hebben veel minder stress en toegang tot voedzaam eten, zoals fruit en insecten. Omdat de uitwerpselen met intacte pitten ontzettend moeilijk te vinden zijn, is Kopi Luwak-koffie van wilde civetkatten nóg exclusiever dan die van gevangengehouden civetkatten. Per jaar wordt er slechts 200 tot 250 kilo Kopi Luwak-koffie geproduceerd die van wilde civetkatten afkomt. Je raadt het vast al: dat zie je terug in de prijs. Er bestaat een variant van wilde Vietnamese civetkatten die maar liefst 6600 dollar per kilo kost (!).

Kopi Luwak-koffie van wilde civetkatten is natuurlijk een diervriendelijkere keuze dan koffie van gevangengehouden civetkatten. Toch is het moeilijk te achterhalen of jouw Kopi Luwak-koffie écht van vrije civetkatten afkomt. Veel ladingen Kopi Luwak-koffie bevatten een ‘Wild-sourced’-label, wat suggereert dat de koffie geproduceerd is door katten die in het wild leven. Maar vaak is niets minder waar. De PETA en BBC ontdekten namelijk dat koffies met dergelijke labels vaak alsnog afkomstig zijn van boerderijen met gevangengehouden civetkatten. Laat je hier dus niet door misleiden.

Wild Civet Koffie

Qua smaak smaakt Wild Civet koffie veel zachter en een vollere body dan de gefokte versie. In het wild eten de fretten de koffiebes als dessert niet als hoofdmaaltijd. In gevangenschap in relatief kleine kooien en vaak onder erbarmelijke omstandigheden worden altijd rijpe en onrijpe koffiebessen als eenzijdig voedsel aan het dier geserveerd. Ook dit beperkt de keuzevrijheid. Sommige mensen vinden zelfs dat ze misselijk worden van civetkoffie van fokkerijen.

Een extra aantrekkelijk aspect van Wild Civet koffie is het lagere cafeïnegehalte in vergelijking met reguliere koffie. Het visuele aspect draagt ook bij aan het verhaal van Kopi Luwak. De koffiebonen afkomstig uit de uitwerpselen van de Wild Civet hebben een opvallende geelachtig lichtbruin-oranje kleur, terwijl de bonen zelf een karakteristiek lichtbruin tintje hebben. Hoewel deze kleurverschillen minder prominent zijn na het roosteren van de bonen, blijven ze duidelijk zichtbaar wanneer de bonen nog in hun ongeroosterde groene staat zijn. Al met al Kopi Luwak onderscheidt zich door zijn unieke ontstaansproces dankzij de Wild Civet kat, wat leidt tot een zachtere smaak en verminderde cafeïnegehaltes.

Natuurlijke processen spelen een cruciale rol bij het creëren van de meeste verfijnde en gewaardeerde koffiesoorten over de hele wereld. Een opvallend voorbeeld hiervan is de productie van de Wild Civet koffiebonen, waarbij zorgvuldigheid en aandacht voor detail centraal staan om een hoogwaardige en hygiënische productie te waarborgen.

Productieproces van Wild Civet Koffiebonen

  1. Hygiëne: Het eerste en meest essentiële aspect van dit proces is de hygiëne. Het begrijpen van de noodzaak om de hoogste hygiënenormen te handhaven, heeft geleid tot een grondige reinigingsfase voor de uitwerpselen van de Wild Civet koffiebonen. Dit is een kritische stap om ervoor te zorgen dat het uiteindelijke product vrij is van potentieel schadelijke micro-organismen en verontreinigingen.
  2. Wassen: Gedurende deze fase wordt het wasproces ingezet, waarbij stromend water wordt gebruikt om de uitwerpselen van de bonen te spoelen. Dit proces wordt tot wel 8 keer herhaald om ervoor te zorgen dat elk spoor van onzuiverheden wordt verwijderd.
  3. Roosteren: Nadat de bonen zorgvuldig zijn gereinigd en vrij zijn gemaakt van ongewenste stoffen, gaat het proces verder met het roosteren. Roosteren is een kunst op zich en vereist precisie en expertise om de gewenste smaakprofielen te bereiken. Voor de Wild Civet koffiebonen wordt gekozen voor een “Medium roast” niveau. Dit niveau van roosteren wordt specifiek gekozen om de unieke smaak van de bonen te behouden.

Deze keuze voor een “Medium roast” heeft verschillende redenen. Ten eerste stelt dit roosteringsniveau de producenten in staat om de delicate en complexe smaakkenmerken van de bonen te behouden, zonder ze te overweldigen met de roostertonen in geur en smaak die bij donkere roast kunnen ontstaan. Bovendien zorgt het medium roasting proces ervoor dat de bonen een uitgebalanceerde en evenwichtige smaak ontwikkelen. De subtielere nuances komen naar voren, waardoor de drinkers kunnen genieten van een rijke en genuanceerde koffie-ervaring.

labels:

Zie ook: