Cranberries, ook wel bekend als veenbessen of vossebessen, zijn kleine, pittige vruchten die boordevol smaak zitten. Ze zijn niet alleen heerlijk, maar ook nog eens goed voor je gezondheid! Of je nu een liefhebber bent van deze kleine rode vruchten of ze nog moet ontdekken, cranberries zijn een absolute must-have voor iedereen die op zoek is naar een voedzaam en smakelijk tussendoortje.

Wat zijn Cranberries?

De cranberry (of cranberrie) wordt ook wel grote veenbes/vossebes genoemd, en is afkomstig van een plant die lid is van de heifamilie. De plant is overhangend/ kruipend, en heeft zeer dunne stengels. In Nederland komt de plant nauwelijks voor. De knikkende bloem heeft een lange bloemsteel, en kan in kleur variëren, van roze naar rood. De kroonbladeren zijn teruggeslagen, en de meeldraden en stempel steken flink uit. De bladeren zijn eivormig en hebben omgerolde randjes. Het blad is aan de onderzijde blauwgroen van kleur, aan de bovenzijde donkergroen. De bes is bolvormig, de kleur is rood, later verkleuren deze bruin en gevlekt.

Alhoewel we op Terschelling vele ( biologische) veenbes-kwekerijen hebben, worden de meesten gehaald uit Amerika en Canada. In het Nederlands wordt de cranberry ook wel veenbes of vossebes genoemd. Van oorsprong groeit de bes op wijnstokken in zoetwatermoerassen en komt-ie niet in Nederland voor. Inmiddels groeien cranberries wel hier, met name op Terschelling en op de andere Waddeneilanden. De oogsttijd is in september en oktober. Dan heb je dus de meeste kans om verse cranberries te kopen.

Zijn Gedroogde Cranberries Gezond?

Wat de gezondheidsvoordelen betreft, cranberries zijn echte supersterren. Ze zitten boordevol antioxidanten, vitamines en mineralen die bijdragen aan een gezond lichaam. Ze zijn vooral bekend om hun hoge gehalte aan vitamine C, vitamine E en vezels. Deze voedingsstoffen ondersteunen je immuunsysteem, bevorderen een gezonde spijsvertering en beschermen je lichaam tegen schadelijke vrije radicalen.

Gedroogde cranberries hebben een unieke textuur die zowel stevig is. Dit zorgt voor een heerlijke bite waar je echt van zult genieten. En laten we het hebben over de smaak! Gedroogde cranberries zijn natuurlijk zoet, maar hebben ook een aangename zuurheid die ze onderscheidt van andere gedroogde vruchten. Deze combinatie van zoet en zuur maakt ze echt verslavend en veelzijdig. Je kunt ze op zichzelf eten als gezond tussendoortje of ze combineren met noten, zaden en ander gedroogd fruit voor een heerlijke trailmix. De mogelijkheden zijn eindeloos!

Voedingswaarde van Cranberries

Fijn dat we weten dat cranberry gezond is, maar wat zijn nou de voedingswaarde? Zoals je ziet bevatten de besjes nauwelijks calorieën. De zure besjes bevatten in verhouding weinig suiker, waardoor ze prima in een koolhydraatarm dieet passen. Let op: dit is niet het geval voor gedroogde cranberries. Deze bevatten per 100 gram zo’n 77,6 gram suiker (!). 100 gram gedroogde cranberry bevat maar liefst 335 calorieën. Zoals je ziet is dit een behoorlijk verschil.

Gedroogde cranberry’s bevatten gemiddeld per 100 gram 365 kcal, zijn zeer arm aan vet, en bevatten circa 6 gram vezels. Heb je verse cranberry’s, levert je dit per 100 gram slechts gemiddeld 20 kcal op, en naast deze zeer lage waarde bezitten verse cranberry’s , van alle fruitsoorten, de meeste antioxidanten. Daarnaast zijn de vitaminen en mineralen ook in zeer hoge mate aanwezig. Gebruik dus het liefst verse cranberry’s. Let ook op de gedroogde varianten. Deze zijn erg vaak gesuikerd, en leveren daardoor veel minder voedingswaarde. Je kunt het beste zelf je gedroogde cranberry’s maken.

Cranberry’s bevatten bovendien zeer weinig suikers : per 100 gram verse tik je maar zo’n 3 gram aan natuurlijke suikers weg. En dat is uiteraard bijzonder weinig. Let wel op : alleen verse cranberry’s bevatten een zeer laag suikergehalte, wordt er weer van alles aan bewerkt, dan verandert dit, soms zelfs in extremere vormen. Verse cranberry’s zijn erg zuur, en eigenlijk zo uit het vuistje niet echt goed eetbaar. Ze geven een zeer bittere nasmaak. Je kunt ze dan ook het beste verwerken . Cranberry’s bezitten vrij veel oxaalzuur. Dit kan bij mensen die hier overgevoelig voor zijn, mogelijke klachten opleveren. Het kan bijvoorbeeld het ontstaan van nierstenen bevorderen. Andere mogelijke bijwerking als misselijkheid, darmklachten en diaree kunnen ook voorkomen als er teveel van gegeten wordt. Maar dan moet je het wel erg bont maken.

Tabel: Voedingswaarde per 100 gram

Voedingsstof Verse Cranberries Gedroogde Cranberries
Calorieën 20 kcal 365 kcal
Suiker 3 gram 77,6 gram
Vezels - 6 gram

Gezondheidsvoordelen van Cranberries

De veenbes is gezond, dat is zeker. De kleine bessen zijn groots als het op vitaminen en mineralen aankomt. Ook bevatten ze veel krachtige antioxidanten. Ze kunnen helpen bij het voorkomen van een blaasontsteking of tandproblemen, maar ze zouden ook het risico op hart- en vaatziekten verminderen. De cranberry is ook wel bekend onder de naam veenbes of vossebes. De plant komt in Nederland nauwelijks voor. Daarom worden cranberries vaak geïmporteerd uit andere landen.

Door de vele krachtige plantaardige stofjes en antioxidanten zouden cranberries een aantal gezondheidsvoordelen bezitten. Allereerst: cranberries zijn zeker gezond. Deze kleine rode toppers zitten boordevol antioxidanten. De belangrijkste antioxidanten in cranberries zijn quercetin, myricetin, cyanidin en peonidin. De laatste twee geven de zure besjes hun robijnrode kleur. In het schilletje zit veel ursolzuur. Ursolzuur zou ontstekingsremmende eigenschappen bezitten [1]. Ook zou het kankerbestrijdende effecten kunnen hebben, vooral bij prostaatkanker. Dit komt doordat ursolzuur het vermeerderen van tumorcellen kan remmen.

Cranberries zijn meer dan alleen maar gezond. ze zijn zeer rijk aan vitaminen, waaronder vitamine B1 , B2, B5, B6 EN B11, en ze zijn rijk aan vitamine C, E en K. . Ze zijn tevens enorm rijk aan mineralen. Zo zit er in het besje o.a koper, zink, ijzer, kalium, calcium, mangaan, fosfor, en magnesium . Meer lezen over mineralen?

Cranberries zijn een echte schatkamer van vitamines en mineralen die essentieel zijn voor het goed functioneren van ons lichaam:

  • Versterking van het immuunsysteem: Door cranberries regelmatig te eten, help je je immuunsysteem versterken.
  • Goede mentale gezondheid: Cranberries bevatten tryptofaan, een aminozuur dat een voorloper is van serotonine. Serotonine staat bekend als het ‘gelukshormoon’ en speelt een belangrijke rol in het reguleren van stemming en slaap.
  • Preventie van blaasontstekingen: Cranberries bevatten proanthocyanidinen, die voorkomen dat bacteriën zich aan de blaaswand hechten. Dit maakt cranberries effectief in het voorkomen van blaasontstekingen.
  • Huidverbetering en anti-aging: De antioxidanten in cranberries helpen bij het bestrijden van huidproblemen zoals eczeem, acne, psoriasis en dermatitis.
  • Detoxen van het lichaam: Cranberries bevorderen de detoxificatie van het lichaam door de stofwisseling en spijsvertering te verbeteren.
  • Gezond gebit: De zuren in cranberries helpen bij het voorkomen van tandplak en tandsteen, wat bijdraagt aan een gezond gebit.
  • Goed voor het hart: Cranberries kunnen helpen het cholesterolgehalte te verlagen. Een gezond cholesterolgehalte is belangrijk om hart- en vaatziekten te voorkomen.

Cranberries en Blaasontsteking

Je zult vast eens hebben gehoord of gelezen, dat cranberry’s kunnen helpen tegen een blaasontsteking. We weten inmiddels wel, dat cranberry’s ontzettend goed zijn voor de blaas. Zelfs in de medische wereld wordt cranberry-sap geadviseerd als er sprake is van een ontsteking aan de blaas. Dit heeft de cranberry te danken aan de proanthocyanidinen .

Waarschijnlijk een van de meest bekende gezondheidsvoordelen die de cranberry in petto heeft, is dat de bes zou helpen bij het voorkomen van een blaasontsteking. Een bestaande blaasontsteking genezen, kan het rode fruit niet. Maar wel zou de cranberry helpen om blaasontstekingen te voorkomen. Een blaasontsteking wordt meestal veroorzaakt door de darmbacterie E-col.

Proanthocyanidinen ( beter bekend als gecondenseerde tanninen) voorkomen dat bacteriën zich aan het slijmvlies in de buik hechten. Hierdoor worden tal van ontstekingen, zoals ( de meest voorkomende) blaasontstekingen, maar ook ontstekingen van de nieren voorkomen. De haard van een ontsteking, de bacteriën, worden via de urine uit het lichaam verwijderd. Proanthocyanidinen zorgen er tevens ook voor dat E.coli-bacteriën zich niet aan de blaaswand kunnen hechten. Bovendien kunnen ze de bacteriën van de wand losweken. Ook de aanwezigheid van de fructose in cranberry’s heeft een positieve invloed op dat losweken van bacteriën. Doordat de bacteriën zich zo veel minder kunnen hechten aan de blaaswand, verlaten ze de blaas via de urine, en maakt dit de kans op ontstekingen aanzienlijk kleiner.

Een andere bekende reden waarom cranberry’s zo beschermend werken, is het idee van de aanwezige zuren. Deze zouden de urine zuurder maken en zou hierom mogelijk beschermend kunnen werken. Dit is echter middels talloze onderzoeken achterhaald. Dit geldt ook voor de aanwezigheid van vitamine C. Uit onderzoeken bleek, dat de vitamine C geen enkel remmend effect had.

Andere Gezondheidsvoordelen

Er zijn ook aanwijzingen dat cranberry’s door hun goede anti-plakwerking ook op vele andere plekken in ons lichaam een zeer gunstig effect hebben. Zo kunnen ze ook helpen bij het voorkomen van een maagzweer door de bacterie H.pylori. Ook helpt het ter voorkoming van tandplak. Er lopen nog steeds diverse onderzoeken. Cranberry’s zijn erg rijk aan vitaminen en mineralen en antioxidanten. Dit laatste heeft een zeer gunstig effect op ons immuunsysteem.

Cranberries zouden een rol kunnen spelen bij het voorkomen van hart- en vaatziekten. Dit heeft te maken met de aanwezige anthocyanines. Dit zijn natuurlijke kleurstoffen in planten, zoals ze bijvoorbeeld ook voorkomen in kersen, druiven en paarse mais. Verse cranberries bevatten opvallend veel van dit stofje, dat volgens sommige onderzoekers een effectieve rol zou kunnen spelen bij het voorkomen van aderverkalking. Ook zouden ze de algehele gezondheid van je hart en bloedvaten kunnen verbeteren [6].

Cranberries kunnen bijdragen aan het behoud van een gezond gebit. Ze kunnen helpen om tandgaatjes en aandoeningen aan het tandvlees te voorkomen [8]. Dezelfde stofjes (de PAC’s) die een blaastontsteking mogelijk tegengaan, zouden namelijk ook de bacterievorming in je mond kunnen voorkomen.

Het eten van cranberries kan ook gezond zijn voor je darmflora. De juiste darmbacteriën dragen bij aan een goede afweer en ondersteunen de spijsvertering. Allemaal handige factoren als je een paar kilo kwijt wil (betere stemming = vaak minder troosteten en meer motivatie).

Hoeveel Cranberries Mag Je Per Dag?

Maar hoeveel cranberries mag je eigenlijk per dag eten? Laten we eens kijken. Over het algemeen wordt aanbevolen om ongeveer een portie van 1/2 kopje cranberries per dag te eten. Dit is een goede hoeveelheid die je in staat stelt te profiteren van de vele voedingsstoffen die cranberries bevatten, zonder overmatige suikerinname. Ongeveer 1/2 kopje is een goede richtlijn om in gedachten te houden.

Je kunt ook te veel van deze rode besjes eten. Houd het daarom bij een handje per dag. Zo geniet je volop van de gezondheidsvoordelen, zonder eventuele nadelen. Het antwoord op de vraag hoeveel cranberries je per dag kunt eten, hangt af van welke cranberries je neemt. Als je verse bessen neemt, kun je gerust 100 gram per dag eten. Koop je gedroogde vruchten?

Verse Cranberries vs. Gedroogde Cranberries

Je zag bij de voedingswaarde al dat cranberries in gedroogde vorm schrikbarend meer suikers en calorieën bevatten dan verse veenbessen. Er zijn ook ongezoete gedroogde veenbessen verkrijgbaar, al moet je hiervoor waarschijnlijk wel naar een natuurvoedingswinkel. Het drogen van de bessen heeft ook invloed op de hoeveelheid vitaminen en mineralen. Verse vossebessen bevatten de meeste vitamines en mineralen. Een groot deel van de antioxidanten gaan verloren als je veenbessen droogt. Toch bevat ook de gedroogde variant nog wel B-vitamines, vitamine K, E en A. Ook de proanthocyanidinen overleven het dehydrateren (het onttrekken van water).

Maar zijn gedroogde cranberries net zo gezond als verse cranberry? Ik zocht het voor je uit. Hierbij is het belangrijk dat de cranberry op de juiste manier gedroogd is. Wel is het dehydrateren, of het verlies van water, niet zo heel gunstig op de hoeveelheid vitamines en mineralen. Antioxidanten zijn niet tot nauwelijks aanwezig in gedroogde cranberries. Wel zijn proanthocyanidinen in gedroogde variant net zo goed vertegenwoordigd als in de verse veenbesjes. Dit is goed wanneer je cranberries consumeert om een urineweginfectie te voorkomen

Hoe Cranberries Consumeren

Je kunt cranberries rauw eten, maar door de bittere en zure smaak zijn er maar weinig mensen die dit weten te waarderen. Je kunt de rode besjes rauw eten (dat is ook het gezondst), alleen vinden de meesten dit door de zure smaak niet lekker. Doordat de bes behoorlijk zuur is, worden er aan producten met cranberry vaak veel suikers toegevoegd.

Een sapje is zeker een mooie manier om wat extra fruit binnen te krijgen, maar het is (in verband met vezels en zo) nog altijd het beste om de hele vrucht te eten. Bovendien bevinden veel plantaardige stoffen die de vossebes zo gezond maken zich in de schil. Bovendien vult een glas drinken niet en het eten van fruit wel. Zo krijg je makkelijker veel meer calorieën binnen zonder dat je je verzadigder voelt.

Cranberry Recepten en Gebruik

Cranberries zijn veelzijdig en kunnen op verschillende manieren in je dieet worden opgenomen. Gedroogde cranberries zijn een veelzijdig ingrediënt dat je in tal van recepten kunt gebruiken. Hier zijn enkele ideeën:

  • Salades: Voeg een handjevol gedroogde cranberries toe aan je favoriete salade voor een zoete en zure smaak. Ze gaan goed samen met groene bladgroenten, geitenkaas, noten en een lichte dressing.
  • Gebak: Gebruik gedroogde cranberries als toevoeging aan cakes, muffins, scones of koekjes. Ze voegen een heerlijke zoetzure smaak en een beetje textuur toe aan je gebak.
  • Ontbijtgranen en havermout: Strooi gedroogde cranberries over je ontbijtgranen of havermout voor wat extra zoetheid en smaak. Ze zorgen voor een heerlijke afwisseling in je ochtendmaaltijd.
  • Couscous- of quinoasalades: Mix gedroogde cranberries met gekookte couscous of quinoa, samen met fijngehakte verse kruiden, gehakte noten en een vinaigrette. Het resultaat is een smaakvolle en kleurrijke salade.
  • Trailmix: Maak je eigen trailmix door gedroogde cranberries te combineren met andere gedroogde vruchten, zoals rozijnen, gedroogde abrikozen, noten en zaden. Het is een energierijk en voedzaam tussendoortje voor onderweg.
  • Gevogeltegerechten: Voeg gedroogde cranberries toe aan stoofschotels met kip of kalkoen voor een zoetzure twist. Ze passen ook goed bij geroosterde kip of gevulde kalkoen.
  • Bijgerechten: Mix gedroogde cranberries met gestoomde groenten, zoals spruitjes of wortelen, voor een vleugje zoetheid. Ze kunnen ook worden toegevoegd aan rijstgerechten of pilaf voor extra smaak.
  • Smoothies: Voeg een handvol gedroogde cranberries toe aan je favoriete smoothie voor een zoet en zuur contrast. Ze kunnen ook een mooie kleur en textuur aan je drankje toevoegen.

Van verse cranberry’s wordt meest compote gemaakt. Dit is vrij gemakkelijk om te maken. De compote wordt gegeten op de boterham, maar ook door toetjes en desserts, zeker rond de kerstdagen. Als je ECHTE goede ( en meukvrije ) cranberry compote wilt maken, adviseer ik je om te kiezen voor echte biologische verse cranberry’s die uit Vlieland komen, en vers worden geplukt, Deze kun je alleen vinden in biowinkels. Wederom niet goedkoop, maar je proeft echt erg veel verschil, daarom adviseer ik echt om voor verse biologische te gaan. doe alles in en ( liefst gietijzeren ) pannetje en breng onder voortdurend roeren aan de kook. bewaar in een goed afsluitbare glazen pot, in de koelkastdeur.

Je kunt ze natuurlijk goed invriezen maar ook voorbewerken is handig. Hiervoor doe je 500 gr. cranberries in een pan samen met 250 gr. suiker. Vervolgens verwarm je alles in de gesloten pan op zacht vuur. Af en toe heel voorzichtig omroeren tot alle suiker is opgelost. Bewaren in de koelkast.

Je kunt er sap van maken door ze met water (500 gr./0,5 l. water) 10 min. zacht te laen koken en de brij dan in de sapcentrifuge te bewerken of door een zeef of doek uit te persen. Het sap dan weer 4 min. laten koken en zonder enige toevoeging van suiker zo heet mogelijk in brandschone flesjes of potten te gieten. Dit ongesuikerde sap kan in een luchtdicht afgesloten fles/pot zelfs onbeperkte tijd worden bewaard. Bij gebruik kan je er dan suiker bij doen en evtl verdunnen.

Je kunt er ook een gelei/jam van maken door aan het sap, in een pannetje op laag vuur, onder roeren 350-500 gr. suiker naar smaak, toe te voegen. Aan de kook brengen en 5-8 min. doorkoken tot je de gewenste dikte hebt. Ze bevatten zoveel pectine dat ze na het afkoelen volkomen geleren,dus je hebt geen geleisuiker nodig. Giet ze warm in brandschone potjes, schroefdeksel erop en omgekeerd op een dubbele theedoek af laten koelen. Ze trekken dan vacuüm.

In plaats van appel kan je ook heel goed cranberrie compôte door de rode kool meestoven, is erg lekker. Smaken die er goed bij kunnen; kaneel, kruidnagelpoeder, sinaasappel(schil) gemberpoeder,piment. Lekkere likeur krijg je door de bessen rauw fijn te maken in een foodprocessor en door de massa de schil van 1 sinaasappel, zonder wit eraan, 1 kaneelstokje, suiker (bij 350 gr. bessen/200 gr. suiker)te roeren en te overgieten met 40% wodka. Roeren tot de suiker is opgelost en in een afgesloten donkere pot overdoen.

Mogelijke Bijwerkingen en Waarschuwingen

Bij normaal gebruik zitten er geen nadelen aan de cranberry. Echter, cranberries bezitten vrij veel oxaalzuur. Dit kan bij mensen die hier overgevoelig voor zijn, mogelijke klachten opleveren. Het kan bijvoorbeeld het ontstaan van nierstenen bevorderen. Andere mogelijke bijwerking als misselijkheid, darmklachten en diaree kunnen ook voorkomen als er teveel van gegeten wordt.

Door de vezels kun je als je te veel cranberries eet, last krijgen van je maag (bijvoorbeeld diarree). Ook als je gevoelig bent voor nierstenen, kun je de kleine ‘zuurpruimjes’ beter links laten liggen. Nierstenen worden gevormd uit calciumoxalaat. Al zijn de meningen over de rol van de cranberry bij het ontwikkelen van nierstenen nog verdeeld. Daarnaast zou de vossebes mogelijk reageren met bloedverdunners. Ook al zijn cranberries gezond, net als met alles kun je maar beter niet overdrijven. Zeker niet wat de gedroogde veenbessen aangaat. Dit omdat je met een handje (20 gram) gemiddeld al 12,9 gram suiker binnenkrijgt. Neem dus liever verse cranberries.

labels:

Zie ook: