Belangrijke experts op het gebied van diabetesonderzoek en -behandeling trekken het huidige behandelplan van diabetici in twijfel. Op dit moment bestaat de behandeling van diabetici voornamelijk uit het normaliseren van de bloedsuikers door middel van medicatie. Dr. Richard Feinman en zijn collega’s zijn echter van mening dat een koolhydraatarm dieet de eerste en belangrijkste stap behoort te zijn binnen de behandeling van diabetes patiënten, zoals werd toegepast in het verre verleden voor het bestaan van diabetes medicatie. Logisch eigenlijk: het zijn namelijk koolhydraten die de grootste boosdoeners zijn bij het ontregelen van de bloedsuikers. In een recent wetenschappelijk artikel beschrijven de diabetes professionals een sterk betoog waarom het huidige behandelplan aangepakt zou moeten worden.

Diabetes Mellitus en Behandeling

Allereerst een korte toelichting over diabetes mellitus in het algemeen. Diabetes mellitus type 1 is suikerziekte die vaak ontstaat bij jonge mensen doordat het lichaam insuline niet meer aanmaakt. Insuline regelt, samen met glucagon, de bloedsuikerspiegels in het lichaam. Diabetes mellitus type 2 wordt vaak ouderdomssuiker genoemd hoewel diabetes type 2 ook steeds meer voorkomt onder jonge mensen. Bij diabetes mellitus type 2 is het vaak zo dat de het lichaam ongevoelig is voor insuline of dat het lichaam onvoldoende insuline aanmaakt. Mensen die ongezonder leven hebben een hoger risico op diabetes mellitus type 2. Orale medicatie, het spuiten van insuline en/of een koolhydraatarm dieet kunnen helpen om de bloedsuikers weer op pijl te krijgen.

Het koolhydraatarm dieet houdt in dat maar 10% van de dagelijkse inname aan calorieën mag bestaan uit koolhydraten. Ook bestaan er laag koolhydraat diëten die een inname van minder dan 26% van de calorie-inname aanhouden. Een inname van ongeveer 40-70% koolhydraten van het totaal aan calorieën is de aanbeveling.

12 Argumenten Voor Een Koolhydraatarm Dieet bij Diabetes

  1. Hyperglycemie is het grootste probleem bij diabetici - een koolhydraatarm dieet heeft het sterkste effect op het verlagen van de bloedsuikers. Hyperglycemie betekent dat de bloedsuikers te hoog zijn. De te hoge bloedsuikers zijn de oorzaak van een laag insulinegehalte in het lichaam om het bloedsuikerniveau terug te dringen. Vaak en langdurig een hyperglycemie kan de bloedvaten aantasten. Verschillende onderzoeken laten zien dat een koolhydraatdieet effectief is om de bloedsuikers te verlagen. Een onderzoek vergeleek diabetici met een koolhydraatarm dieet met diabetici met een calorie dieet. Na 24 weken was het bloedsuikergehalte gedaald in beide groepen. Echter, de grootste daling werd geobserveerd in de groep mensen met het koolhydraatarm dieet. Daarnaast nam het positieve effect toe met de tijd. Dit was niet het geval in de groep met het caloriebeperkte dieet waarbij de bloedsuikers niet verder daalden na 16 weken.
  2. De laatste jaren is het aantal mensen met overgewicht, obesitas en diabetes type 2 sterk toegenomen. Gedurende deze toename is ook de calorie-inname gestegen die voor het grootste gedeelte is toe te schrijven aan een verhoogde koolhydraatinname. Dit blijkt uit data van de NHANES, een groot bevolkingsonderzoek onder Amerikanen. Deze gedachte wordt onderbouwd door de biologische oorzaak van het ontstaan van diabetes. Het eten van veel koolhydraten leidt tot het constant stimuleren van de insuline-aanmaak. Een constante stroom van insuline zorgt voor een verminderde vetafbraak en een verhoogd transport van vetten naar weefsels zoals de alvleesklier, waar insuline wordt aangemaakt, en de lever.
  3. De voordelen van een koolhydraatarm dieet zijn onafhankelijk van gewichtsverlies. Het is lastig om het effect van een koolhydraatarm dieet te onderzoeken omdat het vaak samen gaat met een verlaagde calorie-inname. Zoals te zien in Figuur 1 heeft een caloriebeperkt dieet op zich al een positief effect op de bloedsuikers, hoewel minder sterk dan dat van een koolhydraatarm dieet. Daarnaast kampen ook mensen zonder overgewicht met diabetes en krijgen niet alle mensen met overgewicht diabetes. Resultaten van een onderzoek laten zien dat diabetes type 2 patiënten die een koolhydraatarm dieet volgenden, maar stabiel bleven in gewicht, verbeterde bloedsuikers hadden. Dit resultaat kan van groot belang zijn omdat veel mensen moeite hebben met het verliezen van gewicht door middel van minder eten.
  4. Hoewel gewichtsafname niet nodig is bij het verbeteren van de bloedsuikers, is ook het koolhydraatarm dieet het meest effectief in het bereiken van gewichtsafname. Eerder onderzoek heeft aangetoond dat gewichtsafname bij diabetici met een koolhydraatarm dieet groter is dan bij diabetici die afvallen met het volgen van de richtlijnen goede voeding, respectievelijk 6,9 kg en 2,1 kg. Ook in vergelijking met een vetbeperkt dieet doet het koolhydraatarm dieet het beter. Een voorbeeld van een koolhydraatarm dieet is het Atkins dieet.
  5. De mate waarin mensen een koolhydraatarm dieet kunnen volhouden is op z’n mist evengoed als andere diëten, zo niet beter. Dat het koolhydraatarm dieet beter vol te houden is dan een ander dieet kan toe geschreven worden aan een beter verzadigingsgevoel door het eten van meer vetten en eiwitten, zoals hierboven genoemd. Daarnaast zorgen eiwitten en vetten voor minder bloedsuikerschommelingen. Sterke bloedsuikerschommelingen kunnen leiden tot een hongergevoel. Verder gaat een vetbeperkt dieet, in tegenstelling tot een koolhydraatarm dieet, vaak samen met een beperking van het aantal calorieën.
  6. Vervanging van koolhydraten door eiwitten is over het algemeen effectief. Een groot aantal onderzoeken hebben een eiwitverrijkt-koolhydraatbeperkt dieet vergeleken met een vetbeperkt-dieet. Keer op keer bleek het dieet met meer eiwitten en minder koolhydraten het meest effectief bij gewichtsafname, een verbeterde lichaamssamenstelling en verminderd risico op hart- en vaatziekten. Een verbeterde lichaamssamenstelling wordt bereikt wanneer meer gewichtsafname plaats vindt in vet-massa ten opzichte van vetvrije-massa. Vetvrije-massa bestaat onder andere uit spieren. Een onderzoek heeft de resultaten van 87 relevante studies gebruikt om het effect van verschillende diëten op gewichtsafname en lichaamssamenstelling te vergelijken. Het bleek dat diëten met een koolhydraatinname van 35-41% van het totale aantal calorieën per dag, 1,7 kg meer gewichtsverlies en 2 kg meer afname in vet-massa tot gevolg hadden in vergelijking met diëten met een hoger percentage koolhydraten. Daarbij bespaarde een eiwitverrijkt dieet meer vetvrije-massa.
  7. Er is geen duidelijk verband gevonden tussen verzadigd vet en het risico op hart- en vaatziekten. Dit heeft betrekking op het koolhydraatarm dieet gezien een gedeelte van de koolhydraten wordt vervangen door vetten. De extra vetten lijken geen verhoogd risico met zich mee te brengen. In het verleden werd vaak gedacht dat verzadigd vet een verhoogd risico op hart- en vaatziekten veroorzaakte. Wetenschappelijk bewijs naar deze relatie blijft echter afwezig. In het verleden werd vaak gerefereerd naar een grote Finse studie waaruit wel degelijk een relatie bleek tussen een verhoogd verzadigd vetinname en het risico op hart- en vaatziekten.
  8. Verzadigde vetzuren in het bloed worden meer bepaald door koolhydraatinname dan door vetinname. Zoals genoemd is een directe relatie tussen verzadigde vetzuren in de voeding en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten nooit op een gedegen manier aangetoond. Wel heeft onderzoek uitgewezen dat verzadigde vetzuren niet correleren met hart- en vaatziekten maar dat koolhydraten meer van invloed zijn. Opnieuw heeft een onderzoek een groep mensen onderworpen aan een koolhydraatarm dieet in vergelijking met een vetbeperkt dieet.
  9. Het risico op micro-vasculaire, en in mindere mate macro-vasculaire, complicaties bij diabetes type 2 patiënten is voor het grootste gedeelte te voorspellen aan de hand van de HbA1c-waarde. Met micro-vasculaire complicaties worden complicaties bedoeld aan de kleine bloedvaten, zoals in de ogen, nieren en zenuwen. Macro-vasculaire complicaties zijn complicaties aan de grote bloedvaten zoals in het hart, de hersenen en de benen. In punt 7 kwam al naar voren dat er geen verband bestaat tussen verzadigde vetzuren en het risico op hart- en vaatziekten. De studies die dit punt ondersteunen hebben echter niet specifiek onderzoek uitgevoerd met proefpersonen met diabetes. Onderzoek dat wel werd uitgevoerd met diabetici resulteerde in een afgenomen risico op micro-vasculaire complicaties met 37% bij een afname van 1% in HbA1c.
  10. Een koolhydraatarm dieet is de meest effectieve methode om het triglyceridengehalte in je bloed te verlagen en het HDL-gehalte te verhogen. Onderzoek heeft aangetoond dat een koolhydraatarm dieet de sterkste afnames veroorzaakt in voorspellers van hart- en vaatziekten: triglyceriden, gewicht, HbA1c en glucose. Daarnaast leidt een koolhydraatarm dieet tot een toename in HDL (goed cholesterol), die kans op hart- en vaatziekten verlaagt.
  11. Diabetes type 2 patiënten die een koolhydraatarm dieet volgen verminderen, of stoppen geheel, met de diabetes medicatie. Mensen met diabetes type 1 verlagen gebruikelijk de insuline bij het volgen van een koolhydraatarm dieet.
  12. Bijwerkingen van het volgen van een koolhydraatarm dieet zijn, tot nu toe, niet ontdekt. Dit in tegenstelling tot het gebruik van diabetes medicatie. De bijwerkingen van diabetes medicatie zijn uitgebreid in kaart gebracht. Een aantal bijwerking zijn zelfs ernstig te noemen. Er wordt bijvoorbeeld gesuggereerd dat Rosiglitazone (Avandia ®) een verhoogd risico veroorzaakt op een hartinfarct of zelfs dood door hart- en vaatziekten. Het risico waar mensen met een koolhydraatarm dieet zich bewust van moeten zijn is het verhoogde risico op een hypoglycemie wanneer, naast het dieet, ook medicatie wordt gebruikt. Een hypoglycemie kenmerkt zich door een te laag bloedsuiker en kan leiden tot onder andere beven, transpireren, wazig zien, hoofdpijn en hartkloppingen. Met het eten van suikers kan een hypoglycemie worden aangepakt.

Koolhydraatbeperkt of Koolhydraatarm Eten?

Bij een algemeen gezond voedingspatroon komt ongeveer 40 - 70% van de energie die je per dag nodig hebt uit koolhydraten. Als je koolhydraatbeperkt eet, dan komt minder dan 40% van de energie uit je voeding uit koolhydraten. Er zijn veel varianten op het koolhydraatbeperkt dieet: van licht koolhydraatbeperkt tot ketogeen. Een ketogeen dieet is de strengste vorm van een koolhydraatbeperkt dieet. Hierbij komt maximaal 10% van de energie uit je voeding uit koolhydraten. Dit dieet is vaak moeilijk vol te houden. En je loopt een groter risico op een tekort aan voedingsstoffen.

Hoeveel Koolhydraten Per Dag?

Hoeveel minder koolhydraten moet je dan eten? Dit verschilt per persoon. Het hangt af van hoe snel je gewicht wilt verliezen, en wat je goed kunt volhouden. Overleg met je diëtist welke mate van koolhydraatbeperking voor jou het beste is. We onderscheiden de volgende mate van beperking:

  • Matig: 130 - 230 gram koolhydraten per dag (26 - 45 en%)
  • Weinig: 50 - 130 gram koolhydraten per dag (10 - 26 en%)
  • Zéér weinig: 20 - 50 gram koolhydraten per dag (<10 en%), dit wordt ook wel het 'ketogeen dieet' genoemd.

Hoeveel koolhydraten zitten in een voedingsmiddel? Dat zie je op het etiket op de verpakking, of zoek het op in speciale lijsten of apps.

Sterke Koolhydraatbeperking

Sommige mensen kiezen voor een sterke koolhydraatbeperking (minder dan 70 gram per dag) of een ketogeen dieet (20-50 gram per dag). Overleg met je dietist hoe je gezonde keuzes maakt zodat je wel voldoende vezels, vitaminen en mineralen binnen krijgt. Een strenge koolhydraatbeperking of ketogeen dieet is niet geschikt voor mensen die SGLT-2 remmers gebruiken vanwege het risico op normoglycemische ketoacidose (verzuring van je bloed). Mensen met diabetes type 1 lopen daarnaast het risico op het krijgen van een hypo. Goed overleg met diëtist en arts over insulinegebruik is daarom nodig.

Het Keto-Dieet: Een Overzicht

Het keto-dieet (of ketogeen dieet) is een dieet waarbij je heel weinig koolhydraten eet (20 -50 gram koolhydraten per dag). In plaats daarvan eet je vooral meer vetten en eiwitten, zoals vlees, vis, noten, zaden en gezonde oliën. Sommige mensen volgen dit dieet om af te vallen of als behandeling van bepaalde aandoeningen zoals epilepsie of diabetes.

Hoe Werkt een Keto-Dieet?

Je lichaam heeft energie nodig. Dit haalt het uit koolhydraten, eiwitten en vetten. Als eerste gebruikt je lichaam koolhydraten als het energie nodig heeft. Heb je weinig koolhydraten (glucose) in je lichaam, dan gaat je lichaam vetten afbreken. Hierbij komen zogenaamde ketonen vrij, die als energiebron worden gebruikt. Dit noemen we ketose.

Als je minder energie binnenkrijgt dan je verbruikt, val je af. Ketose kan ervoor zorgen dat je sneller een vol gevoel hebt. Daardoor eet je minder, krijg je minder energie binnen en val je af.

Het Keto-Dieet bij Diabetes Type 2

Bij mensen met diabetes type 2 kan een keto-dieet niet alleen helpen bij het afvallen. Het kan er ook voor zorgen dat je gevoeliger wordt voor insuline. En omdat je minder koolhydraten eet bij dit dieet, helpt het ook je bloedglucosewaarden stabiel(er) te houden. Sommige mensen hebben hierdoor minder medicijnen nodig. Je kunt dit dieet beter niet volgen als je SGLT2-remmers gebruikt, omdat je dan een groter risico hebt op een ketoacidose of hypo’s.

Het Keto-Dieet bij Diabetes Type 1

Heb je diabetes type 1, dan is het keto-dieet ook niet zo’n goed idee. Het kan ook bij diabetes type 1 voor zorgen voor meer hypo’s of een ketoacidose.

Nadelen van het Keto-Dieet

Naast het feit dat bij sommige mensen het risico op ketoacidose groter is, zijn er ook mensen die andere klachten krijgen. Bijvoorbeeld vermoeidheid, hoofdpijn en misselijkheid. Dit komt vooral voor als je net start met het dieet, omdat je lichaam moet wennen aan het gebruik van vetten als energiebron. Ook is het dieet voor sommige mensen moeilijk vol te houden omdat je bepaalde producten niet meer mag eten (of heel weinig).

Wil je het keto-dieet gaan volgen, overleg dit dan altijd eerst met je zorgverlener omdat het ook effect kan hebben op de hoeveelheid medicijnen die je nodig hebt. Ook is het verstandig om met een diëtist te kijken of je genoeg voedingsstoffen zoals vitamines, mineralen en vezels binnenkrijgt.

Waarom Koolhydraatarm Eten?

Eerst even een klein stukje theorie: koolhydraten bestaan uit suikers en zetmeel. Bij vertering in je maag worden ze uiteindelijk op één hoop gegooid en afgebroken tot glucose. Om glucose te kunnen verwerken in het lichaam zijn de hormonen insuline en glucagon nodig. Als alles werkt zoals het zou moeten werken, hoef je je hier niet druk over te maken. Alles wordt vanzelf geregeld. Bij mensen met diabetes is de glucosehuishouding verstoord. Teveel of te weinig glucose in het bloed is niet goed. Bij diabetes type 2 maakt de alvleesklier overuren. Deze geeft (te) veel insuline af aan het lichaam. Gaandeweg maakt de alvleesklier echter steeds minder aan. Mensen met type 2 zijn minder gevoelig voor insuline.

Allereerst: koolhydraten zijn belangrijke energieleveranciers voor je spieren en hersenen. Helemaal koolhydraten mijden gaat ook niet, want die zitten ook in bijvoorbeeld groenten en fruit. Hier komt het principe van snelle en langzame koolhydraten bij kijken. Wat er moet gebeuren is de insulineproductie remmen. Hoe minder koolhydraten je tot je neemt, des te minder seintjes de alvleesklier krijgt om insuline aan te moeten maken. Minder koolhydraten betekent minder glucose in het bloed. Je bloedsuikerspiegel blijft daardoor stabieler met minder pieken.

Koolhydraatarm Dieet bij Kinderen met Diabetes Type 1: Voorzichtigheid Geboden

Bij Diabeter begeleiden wij kinderen en jongeren met diabetes type 1. Met de kinderen en ouders die bij ons komen bespreken we hoe we het beste normale en gezonde voeding kunnen inpassen en de insuline hierop kunnen afstemmen. Voor de kinderen houden wij de richtlijnen van de gezondheidsraad aan (2015). Wij adviseren om bij kinderen geen koolhydraatarm dieet te volgen. Daar hebben we een goede reden voor: kinderen zijn in de groei en een goede ontwikkeling van de hersenen is erg belangrijk.

Soms horen we dat de diabetesregeling zo goed gaat met dat koolhydraatarme dieet. Dat is ook niet heel gek natuurlijk, want je probeert minder pieken te krijgen. Er wordt natuurlijk gekeken naar de balans tussen koolhydraten, insuline, activiteit en sport. Een maaltijd met veel koolhydraten zoals bijvoorbeeld een rijstmaaltijd vraagt meer insuline. Daarbij hoort een insuline-koolhydraatratio en op basis daarvan bereken je hoeveel insuline je moet spuiten voor de koolhydraten. Zo wordt elke elke ratio persoonlijk omdat niemand hetzelfde is.

We adviseren daarnaast producten met voldoende vezels zoals volkoren macaroni, zilvervliesrijst, fruit en groente. Producten zoals snoep, suiker, ranja's, sapjes en frisdrank bevatten veel koolhydraten. We leggen altijd uit dat de snelheid van de werking van insuline en de opname van de koolhydraten uit voeding niet zo mooi gelijkwaardig is als we zouden willen. En zeker bij snoep en andere snelle suikers kun je verwachten dat dit problemen kan geven met de bloedsuikerregeling. De bloedsuiker zal eerst te snel stijgen door de snelle suikers, nog voordat de (bolus)insuline de kans heeft gekregen om te gaan werken. Dat geeft veel pieken en schommelingen in je glucosewaarden. Pieken en schommelingen verminderen je concentratie, beïnvloeden je gedrag en zijn slecht voor je lichaam.

Veel snelle suikers zit in dranken, het is daarom al een goede stap om de dranken met snelle suikers te minderen, of beter nog: te stoppen. Ons advies is wat het drinken betreft: water, thee en zonodig suikervrije ranja/frisdrank. Let wel op de zoetstoffen want ook daarvoor gelden grenzen. En een snoepje tussendoor is geen probleem, mits je maar de hoeveelheid koolhydraten berekent en zo nodig je insuline er voor neemt. Een overdaad is nooit goed.

Koolhydraatarm Dieet bij (Jong)Volwassenen met Diabetes Type 1

Als een (jong)volwassene bij ons op de poli graag koolhydraatarm wil gaan eten, gaan we zeker samen kijken wat haalbaar is. Eerste vraag is natuurlijk waarom je dat doet. Is het om af te vallen of doe je het alleen vanwege het feit dat je dan misschien minder schommelt in je glucoseregeling? Een streng koolhydraatarm dieet, wat inhoudt dat je 20-50 koolhydraten gram per dag eet (VLCKD = very low-carbohydrate ketogenic diet) adviseren wij niet. Bij een zeer streng koolhydraatarm dieet zal je lichaam namelijk zelf glucose moeten maken uit vetten en dat levert ketonen op als bijproduct. Ketonen worden gevormd wanneer het lichaam een deel van zijn eigen vet verbrandt.

Als je bij type 1 diabetes ook nog hoog zit in je glucosewaarde, kan je stofwisseling behoorlijk van slag raken en kun je ontregelen in een gevaarlijke keto-acidose, wat een gevaarlijke situatie is voor iemand met type 1 diabetes. Bij iedereen is de aanpak rond voeding en bij het volgen van bijzondere diëten anders. Voor ons is elk voedingsadvies dan ook maatwerk en zijn de adviezen altijd persoonlijk.

Wanneer iemand een goede wijze van zelfmanagement hanteert (dus 4 - 7x per dag of vaker per dag zijn bloedsuiker meet en werkt met bolus-koolhydraat ratio's), is een koolhydraatarm dieet (130 g koolhydraten per dag) absoluut bespreekbaar.

Richtlijnen voor koolhydraten

De volgende tabel geeft een overzicht van de verschillende niveaus van koolhydraatbeperking:

Niveau van beperking Gram koolhydraten per dag Percentage van dagelijkse energie
Matig 130 - 230 gram 26 - 45%
Weinig 50 - 130 gram 10 - 26%
Zeer weinig (ketogeen dieet) 20 - 50 gram <10%

labels:

Zie ook: