De uitdrukking "ijs en weder dienende" is een bekende Nederlandse uitdrukking die gebruikt wordt om aan te geven dat een geplande gebeurtenis of activiteit afhankelijk is van gunstige weersomstandigheden. Het is een vaste uitdrukking voor een voorbehoud in het algemeen.

Oorsprong van de uitdrukking

De term komt oorspronkelijk uit de scheepvaart, waar het weer een grote invloed heeft op de mogelijkheid om te varen. Weder is hier een oude variant van (het) weer. Het werkwoord dienen betekent hier ‘geschikt zijn, gunstig zijn voor iets’.

IJs en weder dienende werd van oorsprong gebruikt in aankondigingen van schaatswedstrijden en schaatstochten op natuurijs. Er werd bedoeld: er komt een wedstrijd/tocht op het ijs, tenminste: als het ijs en het weer goed genoeg zijn/blijven. Het weer kan nu eenmaal altijd omslaan.

Misverstanden over de spelling

Sommige mensen denken dat er een spelfout zit in de uitdrukking ijs en weder dienende. Zij menen dat je eigenlijk eis zou moeten schrijven, omdat de uitdrukking afkomstig zou zijn uit de juristerij. Waarschijnlijk denkt men dan aan een oude juridische uitdrukking zoals van eis dienen. Eis en weder dienende is overigens niet goed.

Sommigen denken dat de juridische zin ‘De tegenpartij dient van eis’ van invloed is geweest. Deze zin betekent ‘de tegenpartij dient het document in waarin de eis staat’. Ook voor een verband met deze zin is geen enkel bewijs te vinden. IJs en weder dienende komt met een lange ij al eeuwenlang voor in het Nederlands.

Alternatieven en verwante uitdrukkingen

Naast ijs en weder dienende zijn er ook andere uitdrukkingen die een vergelijkbaar voorbehoud uitdrukken. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Deo volente (DV of D.V.): een Latijnse uitdrukking, met name in reformatorische kringen, die betekent "als God het wil".
  • Sub conditione Jacobi (s.c. of s.c.j.): een andere Latijnse uitdrukking met een vergelijkbare betekenis.
  • Bij leven en welzijn: een niet-religieuze variant die aangeeft dat iets doorgaat als men in leven en gezond is.

IJs in de Nederlandse taal

IJs is de vaste aggregatietoestand van water. Het ontstaat wanneer water wordt afgekoeld beneden het vriespunt (0°C). IJs bestaat in verschillende soorten: bevroren water, sneeuw, ijzel, rijp. In tegenstelling tot andere stoffen zet water bij bevriezing uit en krimpt het zodra ijs weer overgaat in water.

IJs is water dat bevroren is of de bevroren bovenste laag van water. Vorming en aangroei van natuurijs hangen onder meer af van temperatuur, wind, bewolking en vochtigheid, stroomsnelheid, diepte en ligging van het water. In sommige winters vormt zich in ons land een ijslaag van 10 cm of meer, voldoende om te schaatsen.

GEZOND IJS: ijs dat onder gunstige omstandigheden ontstaan is. Het ijs is helder, zonder veel luchtbellen of verontreinigingen.

Term Betekenis
IJs Vaste aggregatietoestand van water
Weder Oude variant van het woord "weer"
Dienen Geschikt zijn, gunstig zijn voor iets

labels: #Ei

Zie ook: