Wie een bezoek gebracht heeft aan Leeuwarden, heeft dit imposante gebouw vast wel zien staan: De Blokhuispoort. De Blokhuispoort in Leeuwarden staat op de zuidoostelijke hoek van de oude binnenstad (Blokhuisplein 40), met aan de ene kant de Oostergracht en om de hoek de Zuidergracht. Het is een bijzonder gebouw dat eruit ziet als een fort en in 1499 ook met die functie gebouwd werd.

Van Fort tot Gevangenis

In 1499 kreeg stadhouder Willibrord van Schaumburg de opdracht een burcht te bouwen, om veiligheid te waarborgen voor de bewoners van Leeuwarden en omstreken. In 1580 werd het in gebruik genomen als gevangenis en in 1661 werd aan de achterzijde van het Blokhuis een huis van ‘Tuchtiging en Opsluiting’ aangebouwd. Rond 1580 ontmantelden ze het fort. Ze dempten de gracht en groeven een deel van de wallen af. Ze verbouwden het Blokhuis tot een Huis van Arrest. In 1661 kreeg de gevangenis de naam Huis van Opsluiting en Tuchtiging.

Door de eeuwen heen is het Blokhuis aan verandering onderhevig geweest. In de vorm die het nu nog heeft, is het 130 jaar gevangenis geweest. Op het terrein van het Blokhuis bouwden ze in 1870 de Blokhuispoort. In 1754 brandde deze voorloper van de Blokhuispoort af, waarna het veel sterker en veiliger is opgebouwd. En in 1824 bouwden ze er een nieuwe vleugel aan, met werkzalen waar de gedetineerden wol bewerkten, waarvan zij lakens, dekens, kousen, wollen garens, slaapmutsen, halsdoeken, enz. maakten.

De Bijzondere Strafgevangenis

Met als functie tot 1969: Bijzondere Strafgevangenis van Leeuwarden. In de vorige eeuw was het de grootste en strengste gevangenis van Nederland. De Bijzondere Strafgevangenis van Leeuwarden gelegen aan het Blokhuisplein deed in de vorige eeuw dienst als de grootste en strengste van Nederland. Lang, - en zwaargestraften werden hier dan ook geplaatst. Het gebouw dat daarna verrijst op deze plek, staat er nog steeds.

Vanaf 1874 doet het ruim 130 jaar dienst als gevangenis (voor veroordeelden) en huis van bewaring (voor mensen die in voorlopige hechtenis zitten). In 1960 wordt de Blokhuispoort zelfs uitgeroepen tot strengste gevangenis van Nederland. Elke gevangenis en Huis van Bewaring werden eind 1980 nog eenduidig vermeld als Penitentiaire Inrichting met daarachter de woonplaats. Maar ook het Gevangeniswezen moderniseerde en “bedacht” dat elke gevangenis met een eigen naam mocht profileren.

Zelfredzaamheid en Werkzaamheden

De gevangenis moest trouwens zichzelf bedruipen. De gevangenis moest zelfredzaam zijn. Het gebouw was daardoor optimaal voorzien van werkzalen om te kunnen produceren voor opdrachtgevers. De gevangenen moesten daarom werken. Elke nieuw binnengekomen gedetineerde kreeg, na voorgeleid te zijn aan de gestichtsraad, gelegenheid om bij de directeur aan te geven welke arbeid hij wilde verrichten. Ze mochten aangeven wat voor werk ze wilden doen (dat dan weer wel): timmeren, smeden, meubels maken, kleermaken, weven, letterzetten en drukken, schilderen, boekbinden, mandenmaken, schoenen maken en zadels maken. Er kon een keuze gemaakt worden uit: timmeren, smeden, meubelmaker, kleermaken, weven, letterzetten en drukken, schilderen, boekbinden, mandenmaken, schoenen maken en zadels maken.

Gedetineerden die niet geschikt waren voor zwaar werk werkten voor de ondersteunende diensten van de Blokhuispoort zelf, dus huishouding en onderhoud. Zij werden aardappelschiller, kok, barbier, magazijnknecht, schilder, schoonmaker, spoeler; metselaar of mattenvlechter. De eerste vijf jaar brachten de gevangenen in isolement door, maar konden dan wel werken. In hun eigen cel.

Huis van Bewaring en Duitse Bezetting

Vanaf 1891 was er in hetzelfde complex ook een Huis van Bewaring. Bestemd voor mannen en vrouwen in voorlopige hechtenis. Het Huis van Bewaring te Leeuwarden was tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940 tot 1945) in gebruik als gevangenis voor politieke gevangenen. Daaran fungeerde het van 1945 tot 1951 als Bijzondere Strafgevangenis en bewarings- en verblijfskamp voor van collaboratie verdachte personen. De vrouwenafdeling met vier cellen werd in 1970 gesloten, de mannenafdeling onderging in 1088 een forse reorganisatie en bleef bestaan tot 2007.

Herbestemming en Nieuwe Leven

In 2008 moet de gevangenis noodgedwongen sluiten wanneer blijkt dat het gebouw niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd en een verbouwing te duur is. Met de verhuizing van de penitentiaire inrichting is het rijksmonument "DeBlokhuisPoort" in 2008 leeg komen te staan. In 2007 sloot het Huis van Bewaring dus zijn deuren en en kreeg het gebouw zijn nieuwe bestemming met horeca, cultuur, evenementen, enz. oktober 2014 neemt de gemeente Leeuwarden "DeBlokhuisPoort" over van het rijk voor het symbolische bedrag van 1 euro.

In 2014 werd BOEi de nieuwe eigenaar. Het herbestemmingsproject is uitgevoerd door BOEI. Plannen lagen op tafel hoe van de Blokhuispoort het bruisend middelpunt van Leeuwarden te maken in harmonie met de aloude glorie door in een nieuw jasje te steken. Vanaf 2017 veranderde het terrein in een ware bouwplaats om met herstructureren de Blokhuispoort naar het nieuwe tijdperk te tillen. De Blokhuispoort is een voormalige gevangenis in Leeuwarden die werd gebouwd in 1593. In 2007 heeft de gevangenis haar deuren gesloten. Vandaag de dag is de Blokhuispoort een bruisende plek waar creatieve ondernemers, ambacht, lekker eten en drinken, muziek, educatie en literatuur samenkomen.

Gevangenen hebben plaatsgemaakt voor nieuwe bewoners die schuilgaan achter hun bedrijven die hier gevestigd zijn. In een bruisende omgeving werken nu rond de 100 inspirerende mensen apart van elkaar maar ook ontwikkelen naar samen iets te doen.

Cultureel Bedrijvencentrum

De geschiedenis van het cultureel bedrijvencentrum "DeBlokhuisPoort", dit bedrijvencentrum staat in het centrum van Leeuwarden. Kleine winkeltjes en ateliers in isoleercellen, een restaurant aan het water, een bibliotheek, een poppodium en zelfs een hostel zijn gevestigd op deze historische plek. De originele elementen en contouren van de gevangenis zijn nog altijd goed te zien.

  • Waanzinnig Leuk! is een bijzondere kado winkel in de oude gevangenis De Blokhuispoort (Blokhuisplein 40).
  • Welkom in de Winkel van De Streekboer (Voorheen Jouw Dagelijkse Kost).
  • Bij Lies Keramiek vind je het mooiste aardewerk en porseleinen gebruiksgoed. Van servies tot vazen en van theepotten tot autonome kunst.
  • CEL staat voor Collectief Edelsmeden Friesland.
  • Bij dBieb vind je een gigantisch aanbod aan studie- en leesboeken.
  • Voorarrest is gevestigd in de Blokhuispoort en grenst direct aan Proefverlof.
  • Het Alibi Hostel is gesitueerd in de oude gevangenis van Leeuwarden, de Blokhuispoort.

Bezoek de Blokhuispoort

Bijna iedereen kan precies vertellen hoe een gevangenis er van binnen uit ziet, maar bijna niemand - uitzonderingen daargelaten - heeft dat ook met eigen ogen gezien. En nee, in een gevangenis die nog in gebruik is, kom je ook niet zo makkelijk binnen. Bij uitzondering misschien op Open Monumentendag of op de open dag van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Gelukkig zijn er ook gevangenissen die niet meer in gebruik zijn, maar waar je nog wel goed kunt zien en voelen hoe het er geweest moet zijn. De Blokhuispoort in Leeuwarden is zo’n plek.

Als je nog nooit rondgekeken hebt in een (voormalig) gevangenis en je van spannende verhalen houdt, dan is het leuk om je een keer te laten rondleiden door de Blokhuispoort. Ben je altijd al benieuwd geweest naar hoe het eraan toeging in de gevangenis? In de Blokhuispoort kun je rondleidingen krijgen door ex-bewaarders! Bijzondere, enge, grappige annekdotes wisselen elkaar af, terwijl je een rondleiding krijgt door dit imposante gebouw. Elke zaterdag worden er twee rondleiding georganiseerd van anderhalf tot twee uur. Deze starten om 14.00 en 16.00. Natuurlijk organiseren we ook rondleidingen op maat voor besloten vriendengroepen, studiegenoten, familieleden of collega’s vanaf 6 tot 100 personen. Bekijk de beschikbaarheid en boek direct via Prison Tour Blokhuispoort.

Evenementen

Door het jaar heen worden er talloze evenementen georganiseerd in de Blokhuispoort. In september meer je met je sloep aan bij de Zuidergracht concerten. Op het water wordt een groot podium gebouwd, waar grote Nederlandse artiesten komen optreden. Bij barbecuefestival SMOOK eet je twee dagen lang de lekkerste vlees- en vega gerechten van de grill. Tussen de gerechten door, kunnen de voeten van de vloer bij de leukste livebands. WK? Op groot scherm volg je de spannendste wedstrijden. Deze èn meer evenementen wisselen elkaar af. Zo vind je in december een pittoreske kerstmarkt met lokale makers en onderneners. Twee dagen lang kun je genieten van livemuziek, warme chocomel, wafels met slagroom, ambachtelijke en handgemaakte cadeau's, fonkelende lichtjes en warme gezelligheid.

labels:

Zie ook: