Diabetes type 2 is een stofwisselingsziekte. Dat zijn ziekten die stoornissen geven in de stofwisseling. Mensen met diabetes type 2 maken onvoldoende insuline aan en/of de insuline die aangemaakt wordt heeft niet genoeg effect doordat ze minder gevoelig zijn voor insuline. Insuline is een hormoon dat een belangrijke rol speelt bij het onder controle houden van het bloedglucosegehalte. Insuline is nodig om glucose in de cellen toe te laten. Bij mensen met diabetes kan minder glucose de cel in, en blijft er dus meer glucose in het bloed. Het bloedglucosegehalte is daardoor te hoog.

De volledige officiële naam voor diabetes is diabetes mellitus. Vaak hoor je de term suikerziekte. De term suikerziekte kan tot verkeerde conclusies leiden. Diabetes type 2 wordt ook wel eens ouderdomssuiker genoemd, maar ook jonge mensen kunnen dit type diabetes krijgen. Naast diabetes type 2 bestaat ook diabetes type 1. En een aantal varianten van diabetes die lijken op diabetes type 2, maar een specifieke behandeling vereisen.

In 2019 waren er in Nederland ruim 1,1 miljoen mensen met een diagnose diabetes. In bijna alle leeftijdsgroepen komt bij mannen iets vaker diabetes voor dan bij vrouwen. Ongeveer 90% van de mensen met diabetes heeft diabetes type 2. Het aantal mensen met diabetes type 2 neemt steeds verder toe. Daarnaast zijn er ook mensen die diabetes hebben, maar dit nog niet weten. Het is niet bekend hoe groot deze groep is. Dit geeft problemen, omdat ze dan te laat overgaan tot actie.

Wanneer je koolhydraten binnenkrijgt, zet het lichaam deze om in glucose. Het gaat hierbij om verteerbare koolhydraten: zetmeel en suikers. Glucose komt in het bloed terecht. Daar noemen we het bloedglucose of bloedsuiker. Via het bloed komt de glucose terecht in de lichaamscellen. Zo levert glucose energie aan het lichaam. Cellen nemen bloedglucose op met behulp van het hormoon insuline. Dit hormoon wordt in de alvleesklier gemaakt. Normaal zorgt je lichaam dat er genoeg insuline is om de glucose uit het bloed in de cellen te krijgen.

Diabetes type 2 ontstaat doordat lichaamscellen ongevoeliger worden voor insuline. Dit heet insulineresistentie. Door de insulineresistentie nemen je cellen minder glucose op. Zo stijgt je bloedglucose steeds meer waardoor de alvleesklier ook steeds harder moet werken om insuline aan te maken. Op een gegeven moment kan de alvleesklier de vraag naar meer insuline niet aan en raakt uitgeput. Deze maakt dan minder insuline aan. De hoeveelheid glucose in het bloed wordt uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l).

De hoge bloedglucosewaarden bij diabetes type 2 geven verschillende directe klachten, zoals moeheid, dorst, droge mond, slecht genezende wondjes, kortademigheid, veel plassen en infecties die vaak terugkomen (zoals blaasontsteking). Aan het begin hebben mensen met type 2 diabetes vaak weinig tot geen verschijnselen. Bij een langdurig hoog bloedglucosegehalte, beschadigen de bloedvaten en de zenuwen. Daarom hebben mensen met diabetes meer kans op hart- en vaatziekten.

De kans op diabetes type 2 hangt af van een aantal factoren. Bij overgewicht. Vooral buikvet zorgt voor een grotere kans op diabetes type 2. Door overgewicht kunnen de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Meer dan 80% van de mensen met diabetes type 2 heeft overgewicht. Als iemand familieleden, zoals een ouder, broer of zus met diabetes type 2 heeft. Bij een bepaalde etniciteit. Diabetes type 2 komt vaker voor bij Nederlanders met een Aziatische, Afrikaanse, Latijns-Amerikaanse, Hindostaans-Surinaamse, Turkse en Marokkaanse achtergrond. Door gezond te eten kunnen mensen het risico op diabetes type 2 verlagen. Allereerst door het bereiken of behouden van een gezonder gewicht.

Eten is van invloed op de bloedglucosespiegel. En wat iemand eet heeft invloed op de gezondheid, bijvoorbeeld van hart en bloedvaten. Meestal is ook medicatie nodig voor de behandeling, bijvoorbeeld insuline of metformine. Medicatie en dieet worden op elkaar afgestemd. Hoe diabetes type 2 het beste wordt behandeld is per patiënt verschillend. Leidend zijn daarom altijd de arts en diëtist. Soms lees je dat supplementen met bijvoorbeeld vitamine D, vitamine C, ijzer, chroom, koper, zink, magnesium, gember, knoflook of kaneel goed zijn voor mensen met diabetes. Maar hier bestaat nog veel onduidelijkheid over. Als er geen tekort is vastgesteld, of een verhoogd risico daarop, wordt het nemen van supplementen niet aanbevolen.

Voedingsadviezen bij Diabetes Type 2

Gezond eten en bewegen is de basis bij de behandeling van diabetes type 2. Als je overgewicht hebt, dan kan afvallen ook erg goed helpen. Afvallen helpt om de bloedglucosewaarden beter onder controle te houden en zo complicaties te voorkomen. Daarnaast kan het nodig zijn om medicijnen te slikken die cellen gevoeliger maken voor insuline. Soms is het spuiten van insuline nodig. Wat de behandeling ook is: je wilt zo goed mogelijk voor je lichaam zorgen en bloedglucosewaarden die in balans zijn. En gezonde voeding helpt daarbij.

Hieronder volgen enkele voedingsadviezen die je kunnen helpen bij het managen van diabetes type 2:

  1. Gezond voedingspatroon volgens de Schijf van Vijf: Ook als je diabetes hebt is de Schijf van Vijf een goede basis. Voedingsmiddelen als groente, fruit, volkorenproducten, noten en gevogelte (kip en kalkoen) staan erin centraal. Rood en bewerkt vlees en witte graanproducten bijvoorbeeld komen er juist weinig in voor. Minder vlees en meer plantaardig. De aanbevolen hoeveelheden van de Schijf van Vijf zijn berekend voor gezonde mensen. Aanbevolen hoeveelheden kunnen voor jou wat anders zijn. Praat hier altijd over met je diëtist.
  2. Afvallen bij overgewicht: Veel mensen met diabetes type 2 zijn te zwaar. En hoe meer overgewicht, hoe hoger het risico op hart- en vaatziekten. Vooral bij vetophoping in en rondom de buik is dit risico hoger. Als je veel buikvet hebt kunnen bovendien de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Afvallen kan ervoor zorgen dat je cellen gevoeliger worden voor insuline. De bloedglucose blijft dan beter onder controle. Ook kan het zorgen voor een betere bloeddruk en cholesterolwaarde. 5 tot 15% van je gewicht of 10% van je buikomvang kwijtraken heeft al effect. Het kan zijn dat je minder of zelfs helemaal geen medicijnen meer nodig hebt.
  3. Gezonde koolhydraten: Net als iedereen hebben mensen met diabetes koolhydraten nodig. Soms is het tellen van koolhydraten nodig. Bijvoorbeeld om de hoeveelheid medicatie af te kunnen stemmen op de hoeveelheid koolhydraten. Kies voor gezonde producten met koolhydraten: groente, fruit, volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, zilvervliesrijst, volkoren couscous en peulvruchten. Ze werken beschermend tegen allerlei ziekten en bevatten veel gezonde voedingsstoffen. Afhankelijk van de medicatie die je gebruikt kan het verstandig zijn om de koolhydraten verdeeld over de dag binnen te krijgen. Dan kan het lichaam ze beter verwerken. Eet in dat geval regelmatig - maximaal vier keer iets tussendoor. Wees ook zuinig met toegevoegde suikers. Laat sap, frisdrank, snoep, koek en zoete toetjes zoveel mogelijk staan. Ze leveren calorieën maar geen gezondheidswinst. Bovendien kunnen ze voor schommelingen in het bloedglucosegehalte zorgen. Neem water, thee en koffie zonder suiker in plaats van frisdrank. En neem fruit in plaats van sap. Sommige mensen kunnen baat hebben bij het gebruik van voedingsmiddelen met een lage glycemische index. Het toepassen van de glycemische index is wel ingewikkeld. Als je een glucosemeter hebt, kun je controleren of je een hypo hebt (onder de 3,5 mmol/liter). Wanneer je inderdaad een hypo hebt, neem dan direct iets met glucose. Zorg dat je altijd wat bij je hebt. Het is per persoon verschillend hoeveel koolhydraten je nodig hebt om je bloedglucose weer op peil te krijgen. Op basis van ervaring kun je samen met je diëtist de hoeveelheid aanpassen.
  4. Koolhydraatbeperkt dieet (met begeleiding): Het kan sommige mensen met diabetes helpen om (tijdelijk) minder koolhydraten te eten. Bijvoorbeeld om gewicht te verliezen of wanneer de bloedglucosewaarden niet goed ingesteld raken. Of je nu wel of geen koolhydraatbeperkt dieet volgt: het is in ieder geval belangrijk dat je je koolhydraten uit gezonde producten haalt, zoals volkoren graanproducten, peulvruchten, groente en fruit. Een koolhydraatbeperkt dieet kan op de korte termijn een positief effect hebben op de bloedglucosewaarden en het gewicht van mensen met diabetes type 2. Wanneer je met een koolhydraatbeperkt dieet gewicht verliest, heeft dit gewichtsverlies ook gunstige effecten op de gevoeligheid van je lichaam voor insuline en op de bloedglucosespiegel. Vooral voor mensen met diabetes die overgewicht hebben, is gewichtsverlies positief. Op lange termijn zien onderzoeken geen verschil meer in bloedglucosewaarden en gewicht tussen een koolhydraatbeperkt dieet en andere energiebeperkte diëten. Dit kan onder andere komen doordat een koolhydraatbeperkt dieet voor veel mensen lastig lang vol te houden is. Als je diabetes hebt en een koolhydraatbeperkt dieet of ketogeen dieet wilt volgen, is een goede medische begeleiding en begeleiding van een diëtist extra belangrijk. Zij helpen je je medicatie aan te passen aan je voedingspatroon en tekorten in je voedingspatroon te voorkomen.
  5. Hart- en vaatgezondheid: Omdat de kans op hart- en vaatziekten en chronische nierschade groter is bij mensen met diabetes, is het extra belangrijk om goed te zorgen voor hart, bloedvaten en nieren. Beperk de zoutinname (zeker bij een hoge bloeddruk) tot 6 gram. Bekijk tips om minder zout te eten.
  6. Regelmatige beweging: Regelmatig bewegen heeft een positief effect op je diabetes. Beweging zorgt er namelijk voor dat cellen beter reageren op insuline. Verder helpt het de bloeddruk en het cholesterol te verlagen en helpt het met afvallen of om overgewicht te voorkomen. Als je meer gaat bewegen en je gebruikt medicatie, dan moet je mogelijk je medicatie aanpassen om te lage bloedglucosewaarden te voorkomen. Zeker als je in de eerste plaats beweegt om af te vallen is het belangrijk zo snel mogelijk de medicatie te laten aanpassen. Anders moet je meer eten en dat werkt het afvallen tegen. Als je ernstige problemen hebt met je hart en bloedvaten, dan kan het voor jou onverstandig zijn om extra te bewegen.

Het Belang van een Gezonde Levensstijl

Naast het veranderen van uw voeding, is een actieve leefstijl essentieel om -indien nodig- gewicht te verliezen. Bij overgewicht vergroot het verliezen van gewicht de kans op herstel van diabetes type 2. Om diabetes definitief om te keren is het het beste om een dieet persoonlijk voor u te laten samenstellen. Hieronder een aantal adviezen die u kunnen helpen.

Algemene Dieetadviezen

  • Koolhydraatarm dieet: Het verminderen van de inname van koolhydraten met een hoge glycemische index (‘snelle suikers’) en geraffineerde suikers kan de bloedsuikerspiegel helpen stabiliseren. Focus op complexe koolhydraten zoals volle granen, peulvruchten en groenten.
  • Gevarieerd dieet: Een uitgebalanceerd dieet met een verscheidenheid aan voedingsmiddelen is belangrijk. Voeg magere eiwitten, gezonde vetten, veel niet-zetmeelrijke groenten en volle granen toe. Vermijd bewerkte voedingsmiddelen en overmatig gebruik van suiker.
  • Kleine porties: Zorg ervoor dat je porties beheersbaar en doordacht zijn. Het bewust zijn van de portiegrootte is niet alleen gunstig voor gewichtsverlies, maar het heeft ook een positieve invloed op je bloedsuikerspiegel. Door te kiezen voor kleinere porties geeft u uw lichaam de kans om de voedingsstoffen efficiënter te verwerken, wat kan bijdragen aan een verbeterde glucosecontrole.
  • Vezelrijk voedsel: Voedingsmiddelen met veel vezels, zoals fruit, groenten en volle granen, kunnen helpen om de suikerspiegel in het bloed stabiel te houden.
  • Magere eiwitten: Neem bronnen van magere eiwitten zoals gevogelte, vis, tofu en peulvruchten op in uw dieet. Het beste is om plantaardige eiwitten te eten. Eiwitten kunnen u helpen een vol gevoel te krijgen en “overeten” te voorkomen.
  • Gezonde vetten: Gebruik gezonde (onverzadigde) vetten uit bronnen zoals avocado's, noten, zaden en olijfolie. Deze vetten, rijk aan essentiële voedingsstoffen, kunnen de insulinegevoeligheid verbeteren en dragen bij aan een gebalanceerd voedingspatroon.
  • Regelmatig eten: Werk toe naar een gezond eetpatroon met regelmatige, gebalanceerde maaltijden door de dag heen. Dit helpt om ongewenste schommelingen in je bloedsuikerspiegel te voorkomen. Tijd om afscheid te nemen van tussendoortjes!
  • Beperk bewerkte voedingsmiddelen: Sterk bewerkte voedingsmiddelen bevatten vaak verborgen suikers en ongezonde (verzadigde) vetten. Minimaliseer de inname van deze ongezonde voedingsmiddelen.

Fruit en Diabetes Type 2

Je hoeft fruit dus zeker niet te laten staan! Hieronder vertellen we je welke fruitsoorten geschikt zijn.

Geschikte fruitsoorten

  • Bessen: frambozen, aardbeien, blauwe bessen, bramen, kruisbessen
  • Steenfruit: perziken, nectarines, abrikozen, pruimen
  • Citrusfruit: sinaasappels, grapefruits, mandarijnen, pompelmoes
  • Appels en peren
  • Kiwi's

Tip: Combineer fruit met eiwitten en/of vetten om de bloedsuikerstijging te vertragen. Denk aan yoghurt, kwark, noten of zaden. Dan worden de suikers uit het fruit minder snel opgenomen en heb je een minder hoge bloedsuikerpiek. Of eet een portie fruit na je maaltijd. Ook dan hebben de suikers uit fruit een minder groot effect op je bloedsuikerspiegel.

Welk fruit laat je liever staan?

Tropische fruitsoorten zoals watermeloen, ananas, mango en banaan kunnen je bloedsuikerspiegel wél snel laten stijgen. Als je bezig bent met het onder controle krijgen van je bloedsuikerspiegel is het verstandig om voor andere fruitsoorten te kiezen. Ben je hier al wat langer mee bezig en is je suiker beter onder controle? Dan kun je testen wat het eten van dit fruit met je bloedsuikerspiegel doet door je bloedsuiker te meten voor en 1,5-2 uur na de maaltijd.

Voedingsrichtlijn Diabetes

Wat is goede voeding? Heb je diabetes, dan is goede voeding belangrijk om zo gezond mogelijk te blijven. Maar wat is goede voeding? Adviezen over voeding bij diabetes spreken elkaar vaak tegen. In de Voedingsrichtlijn diabetes staan betrouwbare adviezen. De richtlijn is gemaakt door de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) in samenwerking met het Diabetes Fonds en is geschreven voor zorgverleners.

In de Voedingsrichtlijn diabetes staan voedingspatronen die geschikt zijn voor mensen met diabetes. Bijvoorbeeld koolhydraatbeperkt, vetbeperkt, mediterraan en vegetarisch/veganistisch. Het helpt zorgverleners om een goed advies te geven. Want iedere persoon is anders, dus ook het beste voedingspatroon verschilt per persoon.

Hier moet je op letten bij het kiezen van een voedingspatroon dat bij jou past:

  • Kies voor kwalitatief goede voeding.
  • Haal koolhydraten uit gezonde voedingsmiddelen.
  • Eet en drink minder producten met vrije suikers.
  • Kies voor de juiste vetten.

Als je diabetes en overgewicht hebt, is het goed om wat af te vallen. Je bloedsuikerwaarden zijn dan beter of makkelijker te regelen. En je hebt minder kans op complicaties zoals hart- en vaatziekten. Een diëtist kan je advies op maat geven. Low Calorie Diets, Very Low Calorie Diets, een koolhydraatbeperkt dieet, maaltijdvervangers of intermitterend fasting is alleen aan te raden onder medische begeleiding van arts en een diëtist.

Welk dieet past bij jou?

In de Voedingsrichtlijn staan verschillende voedingspatronen die geschikt zijn voor mensen met diabetes. Er is niet één voedingspatroon dat voor iedereen werkt. Kies iets wat aansluit bij jouw situatie en voorkeur. Alleen dan houd je het langere tijd vol. Een diëtist kan je helpen bij het maken van de juiste keuze.

Hieronder staat kort uitgelegd wat de belangrijkste voedingspatronen uit de Voedingsrichtlijn inhouden.

  • Mediterraan eten: Mediterraan eten komt uit de landen rond de Middellandse Zee. De mediterrane keuken bevat veel groenten, fruit, kruiden, olijfolie, volkorenproducten, peulvruchten, noten, vis en gevogelte.
  • Koolhydraatbeperkt eten: Minder koolhydraten eten, kan helpen bij het afvallen en om je bloedglucosewaarden stabiel te krijgen. Hoeveel koolhydraten je het beste kunt minderen, verschilt per persoon.
  • Vegetarisch of veganistisch eten: Als je gezond eet volgens de Schijf van Vijf verkleint vegetarisch of veganistisch eten de kans op hart- en vaatziekten. Het kan ook helpen om af te vallen. Let er wel op dat je genoeg eiwit, ijzer, vitamine B1, B2, en vitamine B12 binnenkrijgt.

Wat zijn goede keuzes?

Als je diabetes hebt, is gezond eten belangrijk om je bloedglucose onder controle te houden. Met de juiste voedingskeuzes kun je je gezondheid verbeteren. Maar wat zijn goede keuzes? We helpen je op weg.

  • Let op de soort koolhydraten die je eet. Kies vooral voor volkoren granen, peulvruchten, groenten en fruit.
  • Eet niet teveel suiker of bewerkte koolhydraten zoals dat in suikerhoudende dranken of witte pasta zit.
  • Voeg eiwitten toe aan je maaltijden.
  • Kies voor gezonde vetten, zoals in avocado’s, noten, zaden en olijfolie.
  • Eet kleine porties en eet niet teveel.
  • Eet regelmatig en snack gezond.
  • Drink water.

Medicatie en Supplementen

Meestal is ook medicatie nodig voor de behandeling, bijvoorbeeld insuline of metformine. Medicatie en dieet worden op elkaar afgestemd. Leidend zijn daarom altijd de arts en diëtist.

Soms lees je dat supplementen met bijvoorbeeld vitamine D, vitamine C, ijzer, chroom, koper, zink, magnesium, gember, knoflook of kaneel goed zijn voor mensen met diabetes. Maar hier bestaat nog veel onduidelijkheid over. Als er geen tekort is vastgesteld, of een verhoogd risico daarop, wordt het nemen van supplementen niet aanbevolen.

Sommige mensen hebben extra vitamine D nodig. Zorg dat er genoeg vitamine B12 in je eten zit.

labels:

Zie ook: