Oud Gastel, een dorp rijk aan historie, heeft door de eeuwen heen diverse veranderingen en gebeurtenissen gekend die zijn vastgelegd in de geschiedenis. De naam ‘Gastel’ wordt voor het eerst genoemd in geschreven bronnen in het jaar 1275. De Abdij van Sint Bernard krijgt een stuk land geschonken. Aan de monniken en fraters van de abdij wordt gevraagd het land van Gastel verder te bewerken. De oudste geschiedenis die Gastel kent is dus van de Parochie. Tot 1287 hoort ‘Gastel’ bij het land van Breda. Hierna komt het in gemeenschappelijk bezit van de Heren van Breda en Bergen op zoom. In 1458 komt het gebied geheel onder het Land van Bergen op Zoom te vallen.

Heemkundekring ‘Het Land van Gastel’

Heemkundekring ‘Het Land van Gastel’ geeft elk jaar een jaarboek uit met een groot aantal rijk geïllustreerde artikelen over Oud Gastel, haar omgeving en (voormalige) inwoners. De heemkundekring is daar in 1984 mee begonnen. Een redactie leidt de publicatie in goede banen. Zij schrijft zelf artikelen of krijgt artikelen over Oud Gastel aangeboden. Die worden uiteraard kritisch beoordeeld en na een zorgvuldige eindredactie wordt het jaarboek uitgebracht.

Een jaarboek bestaat uit zo’n 200 pagina’s tekst en heel veel illustraties. Waren in het verleden de jaarboeken en illustraties volledig in zwart-wit uitgevoerd, nu gebruiken we waar dat kan kleur. Van een aantal jaarboeken zijn geen exemplaren meer voorradig. Maak daartoe graag gebruik van het contactformulier. Wilt u een boek kopen, komt u dan op zaterdagochtend van 10.00 - 12.00 uur naar het museum en dan zijn wij u graag van dienst.

Bijdragen voor het jaarboek ‘Het Land van Gastel’ kunt u sturen naar: Heemkundekring ‘Het Land van Gastel’ ter attentie van de heer Kees Rademakers. Hij kan u ook richtlijnen geven voor uw eventuele bijdrage. Onderstaand treft u informatie aan over onze jaarboeken die sinds 1984 zijn uitgegeven. De jaarboeken tot en met 2019 kunt u downloaden.

Jaarboeken overzicht:

Historische gebeurtenissen

In 1747 wordt Bergen op Zoom door de Fransen belegerd. Ook Oud Gastel merkt hier de gevolgen van: ‘vreemde’ militairen worden ingekwartierd en de bevolking moet veel vee en foerage afstaan aan de Fransen. Er verrijst een veldschans, Fort Willem, aan de Gastelsedijk West. Dit was een onderdeel van de linie om de Fransen tegen te houden. Ook in 1914-1918 tijdens de Eerste Wereldoorlog, worden er in het kader van de mobilisatie militairen in het dorp ingekwartierd. Tevens vinden talrijke Belgische vluchtelingen onderdak in het dorp.

Cafés in Oud Gastel

Er was een tijd dat je in Oud Gastel geen straat kon inlopen zonder een café om de hoek. In de jaren zestig telde het dorp bijna vijftig bierhuizen op zesduizend inwoners. Soms was bier zelfs een gezondere keuze dan het vervuilde drinkwater uit de kraan. Het oudste bekende café in Oud Gastel is Gastelsveer, tegenwoordig bekend als Gastel Sfeer. In 1791 werd aan de Gastelsedijk Zuid een woonhuis en kroeg gebouwd door de familie Akkermans. In deze tijd waren bierhuizen belangrijk voor reizigers en bewoners.

Bier was destijds veiliger dan het vervuilde water uit de sloot of de pomp, en dus dronk men het dagelijks. Herbergen boden onderdak, eten en vooral een plek voor boeren en schippers die de Roosendaalsche Vliet overstaken. De sociale functie van deze gelegenheden was onmisbaar.

Koninklijk bezoek

In de loop der eeuwen groeide het aantal Gastelse cafés. In de negentiende en vroege twintigste eeuw waren herbergen als Huis van Negotie en Sint Joris het centrum van bedrijvigheid. De Markt en de Kerkstraat waren - en zijn nog steeds - het kloppende hart van het dorpsleven, met kroegen die letterlijk deur aan deur lagen. Een ander historisch café was in handen van de familie Rademakers. Naast de kerk, eerst als In De Vrachtkar en later Onder De Toren.

In 2012 werd dit café, na ongeveer 15 jaar leegstand en verpaupering, gered van de slopershamer. Gastelaar Karel Bartelen nam het initiatief om het pand te restaureren en als kroeg te behouden. De namen van de cafés waren vroeger vaak vermakelijk. Denk aan In den Oliekoek, De Bonte Os, In den Groen Druif of Het Zwaaigat - het eerste café dat je zag wanneer je vanaf Roosendaal het dorp binnenreed. Op het platteland vond je herbergen als Het Haantje en Kapelzicht.

In 1919 kreeg Gastelsveer bijzonder bezoek: Koningin Wilhelmina bracht na de Eerste Wereldoorlog een inspectiebezoek aan het grensgebied en stopte daarbij ook bij het Gastelse café.

Neergang en Heden

Veel cafés waren woonhuizen waarvan de voorkamer was omgebouwd tot huiskamercafé. Ze werden vaak gerund door vrouwen, die zo een centje bijverdienden. Aan de keukentafel werd bier getapt, in de achterkamer werd gekaart, gemusiceerd of toneel gespeeld. Lokale vereniging - van een accordeonclub tot biljartgroep en van handboogschutterij tot fanfare - vonden hier hun thuisbasis. Zo oefende schutterij Virtus in In De Drie Snoeken, waar kastelein Van Merrienboer in 1920 zelfs Olympisch goud won in Antwerpen. Maar met de opkomst van televisie, strengere alcoholregels en een veranderende vrijetijdsbesteding begon vanaf de jaren zeventig de neergang. Veel cafés sloten hun deuren.

Toch kende Oud Gastel in de jaren tachtig nog een uitgaansleven met discotheek Place de Meir, waar artiesten als Lee Towers en André Hazes optraden. Vandaag de dag zijn er nog enkele cafés over: Onder De Toren, Het Hart van Gastel en Gastel Sfeer. Ook de tap van dorpshuis ’t Veerhuis leeft dankzij een enthousiaste groep vrijwilligers.

Gastels Trots

De geschiedenis van al deze kroegen, cafés en huiskamers vol leven is vastgelegd in het boek Gastels Trots van Richard Tak. Met foto’s, advertenties en persoonlijke verhalen roept het een wereld op waarin het café niet zomaar een horecazaak was, maar een tweede huiskamer voor het hele dorp. Een tijd waarin bijna ieder gezin wel een café op de hoek had - of er zelf eentje runde.

Bezoek Oud Gastel

Er is genoeg te zien en doen in Oud Gastel! Als afstapplek is Oud Gastel een fijne plek waar je op menig terrasje kunt neerstrijken, zoals bij Onder de Toren of Carpe Diem. Maar er is meer! Cultuur- en geschiedenisliefhebbers halen hun hart op in het Mastboomhuis van de burgemeestersfamilie Mastboom die het huis als museum hebben nagelaten.

Geïnspireerd geraakt en wil je langer dan één dag in Oud Gastel verblijven? Bijvoorbeeld een midweek, week of weekend? In- en rondom Oud Gastel zijn diverse B&B’s, Hotels en campings te vinden. Overnacht in een klooster, een camping midden in het bos of met weids uitzicht in de polder.

Jubileumjaar 2025

Het is zo ver! Oud Gastel is klaar voor het jubileumjaar 2025! In 2025 staat Oud Gastel in het teken van een bijzonder jubileum: 750 jaar bestaan! Een bijzondere mijlpaal! Gedurende het hele jaar organiseren we een scala aan evenementen en activiteiten, van historische wandelingen en boeiende exposities tot bruisende feesten, muziekavonden en sportieve uitdagingen.

Het jubileum is niet alleen een eerbetoon aan de rijke historie, maar ook een kans om vooruit te kijken en samen de verbinding in het dorp te versterken. Op deze pagina vind je alle informatie over het programma, zodat je niets hoeft te missen.

labels:

Zie ook: