Wat eten walvissen en dolfijnen?

Bij het woord ‘walvis’ denk je al gauw aan een reusachtig dier. Het grootste dier dat ooit geleefd heeft is ook een walvis: de blauwe vinvis. Maar er zijn ook miniatuur-walvissen: bruinvissen, die bij tienduizenden in het Nederlandse deel van de Noordzee rondzwemmen.

Er bestaan ongeveer 90 verschillende soorten walvissen. Deze leven verspreid in oceanen over de hele wereld. Sommige soorten blijven graag op dezelfde plek, maar andere trekken wel duizenden kilometers voor voedsel en paring. Walvissoorten kunnen worden verdeeld in twee brede categoriën, de tandwalvissen en de baleinwalvissen.

Baleinwalvissen en hun dieet

De meeste baleinwalvissen zijn reusachtig groot. Ze hebben een enorme bek zonder tanden, maar met baleinen. Dat zijn hoornplaten die in rijen aan het gehemelte van de bovenkaak hangen. Met die baleinen zeven de walvissen hun voedsel uit het water. Baleinwalvissen (mysticetes) eten op een andere manier dan tandwalvissen. In plaats van tanden hebben baleinwalvissen honderden baleinplaten die uit hun bovenkaak groeien en naar beneden hangen.

Balein is een sterk, flexibel materiaal dat is gemaakt van keratine - hetzelfde materiaal waar ons haar en onze nagels van zijn gemaakt. Het wordt gebruikt om kleinere prooidieren, zoals plankton, krill en kleine aasvisjes, in grote aantallen uit het water te filteren. Het zeewater gaat gemakkelijk door de baleinplaten heen, terwijl de prooien in de haarachtige randen van de balein in de bek van de walvis worden gevangen en vervolgens worden doorgeslikt.

De meeste leven vooral van krill: garnaalachtige diertjes die in enorme hoeveelheden in open zee voorkomen. Baleinwalvissen leven van dierlijk plankton, zoals krill, en kleine vissen, zoals haring. Met hun baleinen (een soort lange borstels in hun bek die werken als zeef) filteren ze de diertjes uit het water.

Een aanzienlijk deel van het dieet van een blauwe vinvis bestaat uit een klein, vetrijk en calorierijk garnaalachtig schaaldiertje, genaamd krill. Krill verspreidt zich in dichte zwermen, waardoor een blauwe vinvis enkele tonnen per dag kan eten!

Voor een schatting van de hoeveelheid voedsel die baleinwalvissen opnemen analyseerden wetenschappers eerder de metabolische behoeften van baleinwalvissen op basis van hun omvang en activiteitenniveau. Ze maakten daarbij gebruik van hun kennis over nauw verwante dieren of dieren met een soortgelijke omvang.

Voor het onderzoek bracht het team van Savoca volgapparatuur aan bij 321 dieren van zeven verschillende soorten baleinwalvissen: bultruggen, blauwe vinvissen, gewone vinvissen, Groenlandse walvissen, dwergvinvissen, brydevinvissen en noordkapers. De onderzoekers bevestigden pakketjes met daarin versnellingsmeters, magnetometers, GPS, lichtsensoren, gyroscopen en camera’s met speciale lijm op de rug van de walvissen.

De resultaten die onlangs in het vakblad Nature werden gepubliceerd zijn verrassend: de walvissen eten veel meer dan eerder werd gedacht. Zo eet één enkele blauwe vinvis per dag gemiddeld zestien ton aan voedsel, drie keer meer dan waar wetenschappers van uitgingen.

Tandwalvissen en hun dieet

Tandwalvissen zijn over het algemeen veel kleiner dan baleinwalvissen. Alleen potvissen doen in lengte niet onder voor een baleinwalvis. Ook dolfijnen en bruinvissen zijn tandwalvissen. Ze eten voornamelijk vis of inktvis.

Tandwalvissen (odontocetes) en baleinwalvissen (mysticetes) eten beide op een andere manier. Tandwalvissen hebben - je raadt het al - tanden waarmee ze hun prooi, waaronder inktvissen en vissen, vangen. Maar ze gebruiken hun tanden niet om voedsel te kauwen; in plaats daarvan wordt de prooi in zijn geheel doorgeslikt of in kleinere stukjes gescheurd om door te slikken.

Tandwalvissen, zoals dolfijnen en bruinvissen, gebruiken tanden om vissen, schelp- en schaaldieren of inktvis te eten.

Dolfijnen eten vis, krab, kreeft en garnalen. Ze zijn ook dol op inktvis. Dolfijnen kunnen onder water niet ademen. Daarvoor moeten ze steeds naar de oppervlakte zwemmen. Ademhalen doen ze via een gat bovenop hun hoofd; het blaasgat.

Dolfijnen vinden hun eten op een heel bijzondere manier. De dolfijnen maken klikgeluiden onder water. Die geluiden worden weerkaatst tegen een rots, een schip of een school vissen. De weerkaatsing vangen ze weer op en daardoor weten ze precies wat er onder water is, zonder dat ze dit zien met hun ogen. Dolfijnen kunnen goed zien, ook onder water maar als de zee troebel is, gebruiken dolfijnen sonar ook om nergens tegenaan te botsen.

Dolfijnen eten verschillende soorten vis, zoals haring, makreel, inktvissen en andere diverse schaaldieren. Ze kunnen niet kauwen op de vis, dus vangen ze de vissen met hun tanden om ze makkelijk met hun tong in hun mond te leggen. Orka’s eten ook grotere prooien, zoals zeehonden en robben, vogels, pinguïns en soms zelfs langzame walvisachtige.

Door hun constante energieverbruik moeten dolfijnen regelmatig eten. Elk moment van de dag, wanneer nodig, wordt besteed aan het eten van kleine vissen die langs zwemmen. Dolfijnen eten ongeveer 2% tot 10% van hun eigen lichaamsgewicht.

Het belang van walvissen en dolfijnen voor het milieu

Jazeker! Wanneer walvissen diep in de oceaan duiken om zich te voeden, scheiden ze hun zeer voedingsrijke ontlasting uit. Deze voedingsstoffen helpen essentiële zeedieren te voeden, zoals fytoplankton: kleine zeealgen die meer dan 50% van de zuurstof in de wereld produceren! Dus om het eenvoudig te houden: walvissen helpen de biodiversiteit in de oceaan en het leven op het land te ondersteunen.

Walvissen nemen tijdens hun leven maar liefst 33 ton CO2 op. Een potvis neemt evenveel CO2 op als 3.000 bomen, aldus het KNMI. Als een walvis sterft, zinkt zijn lichaam naar de bodem van de oceaan. Daarmee houdt hij de opgeslagen CO2 voor eeuwen uit de atmosfeer.

Waar walvissen zijn, daar vind je plankton. Dankzij de mest van walvissen groeit de hoeveelheid plankton. Hun mest is rijk aan voedingsstoffen, omdat walvissen krill eten. In krill zitten de juiste voedingsstoffen voor plantaardig plankton.

Een paar jaar terug ontdekten wetenschappers dat walvissen drie keer zoveel krill eten dan gedacht en ze dus nog meer plankton-stimulerende mest produceren. Het microscopisch kleine plankton produceert de helft van alle zuurstof op aarde en slaat 40 procent van alle CO2 op.

Nader onderzoek wees uit dat uitwerpselen van walvissen behoren tot het meest ijzerrijke materiaal in de oceaan. Samen met zand uit de Sahara en van andere plekken op het land, is deze bron van ijzer de belangrijkste schakel in de ijzercyclus van de Zuidelijke Oceaan.

Doordat walvissen krill eten, verteren en de restanten uitscheiden, zorgen ze ervoor dat het ijzer uit grotere diepten naar het wateroppervlak komt door hun drijvende uitwerpselen. Zo kan het piepkleine fytoplankton, de belangrijkste prooi voor krill, zich hiermee voeden.

Bedreigingen voor walvissen en dolfijnen

Helaas is het tegendeel waar. De hoeveelheid krill in de oceanen holt achteruit. In de eerste plaats door industriële visserij. Er wordt veel teveel naar krill gevist, met name voor de productie van vis- en veevoer, waardoor er niet genoeg overblijft voor de walvis. Ten tweede lijdt ook krill onder onze hoge CO2-uitstoot. Dat overschot aan CO2 verzuurt de oceanen.

De meeste bedreigingen voor walvissen worden door de mens veroorzaakt. Op sommige walvissoorten werd ooit commercieel gejaagd tot ze bijna uitstierven. Tegenwoordig is de commerciële walvisvangst grotendeels verboden, maar in een paar landen gaat deze nog steeds door.

In onze snelle wereld van vandaag veroorzaken aanvaringen met schepen verwondingen bij de walvissen die snel fataal kunnen zijn of in de loop van maanden tot jaren tot een langzame, kwellende dood kunnen leiden. Ook het verstrikt raken in vistuig vormt een ernstige bedreiging voor walvissen.

Een andere belangrijke bedreiging voor zeezoogdieren is oceaangeluid. Menselijke activiteiten zoals militaire sonar, commerciële scheepvaart en olieboringen op zee veroorzaken onderwaterlawaai dat een verwoestend doolhof van geluid creëert voor zeedieren. Oceaangeluid ontstemt walvissen, waardoor ze moeilijk kunnen communiceren, navigeren, prooien lokaliseren en partners vinden.

Vissersnetten kunnen ze met hun sonar niet ‘zien’. Daar hebben ze hun ogen voor nodig. Maar zelfs met hun ogen zijn netten meestal niet goed te zien. Nog erger zijn de netten en lijnen die los in zee drijven omdat vissers ze verloren zijn of hebben achtergelaten. Die netten worden ook wel ‘muren des doods’ genoemd, omdat ze nooit opgeruimd worden en heel veel dieren erin verstrikt raken.

Er is steeds meer herrie onder water waar zeedieren, en ook dolfijnen last van hebben. Plastic tasjes. Sigarettenfilters, ballonnen, petflessen en touwtjes zijn voorbeelden van de rommel die in zee ronddrijft. Dolfijnen, maar ook andere zeedieren, kunnen dit afval voor voedsel aanzien, opeten en daaraan dood gaan.

Een plastic zak in het water lijkt bijvoorbeeld op een kwal. En als een plastic zak op het blaasgat van een dolfijn terechtkomt kan hij geen adem meer afhalen en stikt hij.

Hoe kunnen we walvissen en dolfijnen beschermen?

Niet op walvissen jagen is dus onvoldoende om hun voortbestaan en hun belangrijke bijdrage aan een gezond klimaat zeker te stellen. De walvis (en dus het klimaat) beschermen, betekent zorg dragen voor gezonde oceanen en een einde maken aan schadelijke overbevissing.

De acties die we vandaag ondernemen, zijn bepalend voor de toekomst van de walvissen. Het bepleiten van nieuwe wettelijke maatregelen is een van de beste acties die je kunt ondernemen om walvissen en het leven in zee te steunen. Wetgeving die de oceaan beschermt en het leefgebied in zee beschermt, is goed voor walvissen en de hele biodiversiteit van de oceaan.

Greenpeace pleit al sinds jaar en dag voor een wereldwijd netwerk van zeereservaten als oplossing voor overbevissing. Een zeereservaat is een beschermd gebied waarin geen visserij of andere industriële activiteiten mogen plaatsvinden. Zo kan het zeeleven zich in alle rust herstellen. Onze campagnes hebben hun vruchten afgeworpen. In 2023 zag een wereldwijd oceanenverdrag het licht.

Daarnaast moet de CO2-uitstoot drastisch worden teruggebracht, zodat de oceanen niet verder opwarmen en verzuren. En diepzeemijnbouw - de nieuwste industrie die de oceanen bedreigt - mag nooit groen licht krijgen.

Blauwe vinvis: Een overzicht

Hieronder een overzicht van de blauwe vinvis, het grootste dier op aarde:

labels:

Zie ook:

• Koolhydraatarme Soep: Heerlijke Recepten & Wat Je Eet Ebij!
• Eten voor de TV: Snelle & Gemakkelijke Recepten voor een Gezellige Avond
• Taart Eten Utrecht: De Beste Adressen voor een Zoete Verwennerij
• Gezond Eten Zonder Koken: Snelle, Makkelijke & Voedzame Ideeën!
• Koude Macaroni Salade met Kip: Fris & Makkelijk!
• Ontdek De Verborgen Redenen Achter Branden In De Groente- En Fruitsector En De Impact Die Je Niet Mag Missen!