PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) is een verzamelnaam voor een groep chemische stoffen. PFAS hebben een water- en vetafstotende werking en breken niet of nauwelijks af in het milieu. Door milieuvervuiling kunnen ze in voedsel en drinkwater terechtkomen. Zo kunnen mensen ze binnenkrijgen en kunnen de stoffen zich langzaam ophopen in het lichaam. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de risico’s van PFAS en het gebruik wordt steeds meer beperkt.

Wat Zijn PFAS?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Er zijn meer dan 4.700 verschillende PFAS. Ze worden door mensen gemaakt en komen van nature niet voor in het milieu. PFAS zijn water-, vet-, vuil- en stofafstotend. Daarom worden ze verwerkt in bijvoorbeeld regenkleding, buitensport- en skikleding.

Hoe Krijgen We PFAS Binnen?

Mensen kunnen PFAS op verschillende manieren binnenkrijgen. Voedsel levert de belangrijkste bijdrage aan de aanwezigheid van PFAS in het lichaam. Dat concludeert het RIVM op basis van onderzoek in 2023. Vooral door het eten van vis krijgen mensen PFAS binnen, omdat daarin veel PFAS kan zitten. Ook drinkwater kan PFAS bevatten. In drinkwater dat van grondwater is gemaakt zit minder PFAS dan drinkwater gemaakt van oppervlaktewater.

Andere bronnen waar mensen PFAS mee binnen kunnen krijgen zijn onder andere:

  • Eieren
  • Plantaardige producten zoals groente en fruit
  • Zuivel
  • Dierlijke producten zoals (orgaan)vlees en wild
  • Koffie en thee

Ook in borstvoeding kunnen kleine hoeveelheden PFAS voorkomen. Een steekproef onder een kleine groep vrouwen laat zien dat deze hoeveelheden onder de gezondheidskundige grenswaarden liggen. Het RIVM voert op dit moment een grootschalig onderzoek uit naar de aanwezigheid van PFAS in borstvoeding als onderdeel van een breder PFAS-onderzoeksprogramma. Wat we in ieder geval weten is dat de voordelen van borstvoeding geven groot zijn en opwegen tegen eventuele risico’s.

Risico’s van PFAS voor de Gezondheid

Van PFAS is bekend dat ze schadelijk kunnen zijn voor je gezondheid. Als je er gedurende meerdere jaren te veel van binnenkrijgt, kunnen de stoffen de werking van het immuunsysteem negatief beïnvloeden. Je wordt dan niet gelijk ziek. Maar als het immuunsysteem minder goed werkt, kun je wel sneller of vaker ziek worden. Of (kinder)vaccinaties kunnen minder effectief worden. Sommige PFAS-soorten worden in verband gebracht met kanker, zoals nier- en zaadbalkanker. De precieze eigenschappen verschillen per specifieke PFAS.

Omdat de effecten van PFAS pas op lange termijn optreden, is een TWI vastgesteld. De TWI staat voor tolereerbare wekelijkse inname en geeft aan hoeveel je levenslang wekelijks mag binnenkrijgen van een stof zonder dat dit gevolgen heeft voor de gezondheid. Bij het vaststellen van deze grenswaarde door de Europese Autoriteit van Voedselveiligheid (EFSA) zijn naast dierstudies ook epidemiologische studies (bevindingen bij mensen) meegenomen. Langdurige blootstelling aan PFAS is onwenselijk voor iedereen.

Het RIVM heeft berekend dat mensen in Nederland uit voedsel en drinkwater samen meer PFAS binnenkrijgen dan de gezondheidskundige grenswaarde. Als je lange tijd meer PFAS binnenkrijgt dan de gezondheidskundige grenswaarde, dan neemt de kans op nadelige effecten op de gezondheid toe. Dat betekent niet dat mensen bij deze hoeveelheden ook altijd ziek worden. Of je daadwerkelijk ziek wordt, hangt ook af van veel andere factoren, zoals leefstijl.

Maatregelen en Adviezen

Bepaalde PFAS mogen (nog) worden gebruikt in producten. Het gebruik van de PFAS PFOS is verboden sinds 2006. De stof PFOA is verboden sinds juli 2020. PFAS worden verwerkt in bijvoorbeeld pannen met een antiaanbaklaag. Zo kunnen de stoffen ook in voedsel terechtkomen. Per 1 juli 2022 is het gebruik van PFAS verboden in papier en karton dat in contact komt met voedsel. Het mag dus niet meer gebruikt worden in bakpapier of pizzadozen. Eén soort PFAS is nog wel toegestaan.

PFAS mogen niet aan voedsel worden toegevoegd, maar kunnen er wel via het milieu in terechtkomen. Er zijn wettelijke limieten voor de hoeveelheid PFAS in voedingsmiddelen vastgelegd voor onder andere eieren, vis, vlees en wild. Voorkomen dat je PFAS binnenkrijgt, is vrijwel onmogelijk omdat ze in kleine hoeveelheden in veel verschillende voedingsmiddelen kunnen zitten.

Gevarieerd eten is altijd het beste advies om minder van een bepaalde stof binnen te krijgen. Voedsel bevat vele stoffen. Stoffen die we nodig hebben zoals vitamines, mineralen, koolhydraten en vezels. Maar voedsel kan ook verontreinigd zijn met andere stoffen zoals zware metalen of PFAS. Het is niet te voorkomen dat we ook deze ongewenste stoffen binnenkrijgen, omdat ze nu eenmaal in ons milieu voorkomen.

Praktische Tips

  • Drink kraanwater: er zitten ook kleine hoeveelheden PFAS in kraanwater. In grondwater zit meestal minder PFAS dan in oppervlaktewater.
  • Eet vis met mate: het advies is om 1 keer per week vis te eten. Bij voorkeur vette vis zoals haring of zalm. Eet niet te vaak zelfgevangen zoetwatervis uit Nederlandse wateren, zoals paling, baars en forel.
  • Eieren: eieren uit de winkel kun je gewoon eten. Bij eieren van hobbykippen laat onderzoek zien dat deze soms verhoogde concentraties PFAS kunnen bevatten. Dit kan wel heel erg verschillen per locatie. Wil je het risico dat je te veel PFAS via voeding binnenkrijgt zo veel mogelijk beperken? Kies er dan voor om geen eieren van eigen kippen te eten.
  • Pannen met antiaanbaklaag: bij normaal gebruik kun je veilig pannen met antiaanbaklaag gebruiken. Let wel op dat ze onbeschadigd zijn. Je kunt ervoor kiezen geen pannen met antiaanbaklaag te kopen, zodat er minder PFAS in ons milieu komen. Niet in alle bakpannen zitten PFAS. Je kunt bij fabrikanten navragen of er PFAS in hun producten zitten.
  • Groente uit de moestuin: Groente uit de moestuin kun je gewoon eten. Alleen voor groente en fruit uit moestuinen binnen 1 kilometer van de fabriek van DuPont/Chemours in Dordrecht en uit het moestuinencomplex Sluisdijk in Helmond is het advies om dit niet te eten.

Het Belang van Bewuste Voeding

Voedsel bevat vele stoffen; stoffen die we nodig hebben zoals vitamines, mineralen, koolhydraten en vezels. Maar voedsel kan ook verontreinigd zijn met andere stoffen zoals zware metalen of PFAS. Het is niet te voorkomen dat we ook deze ongewenste stoffen binnenkrijgen, omdat ze nu eenmaal in ons milieu voorkomen.

labels:

Zie ook: