We roepen het allen in koor bij de frietkraam, maar wat betekent een patatje oorlog en waar komt het vandaan? De een noemt het een referentie naar een donker, koloniaal verleden in Nederlands-Indië, de ander noemt het uit de lucht gegrepen. Een Nederlandse snack is geen snack zonder dat daar wat ophef bij komt kijken. En daarin is het patatje oorlog geen uitzondering.

Wat is een Patatje Oorlog?

Een patatje oorlog bestaat in de meeste gevallen uit een portie friet met daarover een klodder mayonaise, pindasaus en (vers) gesnipperde uitjes. In het zuiden van het land krijg je er vaak extra curry bij. Het traditionele frietje met pindasaus, mayo en gesnipperde uitjes doet zelfs steeds meer zijn uittrede. Er zijn nu ook varianten met bijvoorbeeld ketchup erdoor, of gebakken uitjes er over heen.

De Oorsprong van de Naam

Chefkok Pierre Wind, co-auteur van het boek ‘Patatje oorlog’ vertelt hierover in een interview met het NRC: “Veel mensen denken dat de naam stamt van de koloniale oorlog in Nederlands-Indië, en die link is heel begrijpelijk alleen pindasaus deed pas later zijn intrede. De naam staat heel simpel voor ‘puinhoop op je bord’.” Volgens Pierre Wind, tv-kok en coauteur van het boek Patatje oorlog (2008), is de naam straattaal, ontstaan in het westen van Nederland en uiteindelijk door iedereen overgenomen.

Je gooit alles bij elkaar en dan heb je ‘oorlog’ op je bord. De pindasaus deed pas veel later zijn intrede, rond de jaren zestig. Wellicht verwees de naam destijds naar andere oorlogen, maar niet naar de koloniale periode.

Alternatieve Namen en Controverses

Deze naam vonden veel Nederlanders niet (meer) kunnen dus werden er alternatieven als 'patatje vrede' of 'patatje rotzooi' geïntroduceerd. Helaas zonder succes. Momenteel is dit geen probleem meer. "De term is nu totaal niet meer zo erg als in eerdere decennia. Dat kwam dan eigenlijk altijd weer omdat er ergens een oorlog woedde.

Vooral in de jaren ’70 en ’80 was het patatje oorlog enorm populair. Maar begin jaren ’90 raakte de naam in opspraak tijdens de oorlog in voormalig Joegoslavië. Sommige snackbars veranderden de naam oorlog daarom in vrede of feest, maar beide variaties sloegen niet aan.

Al sinds het patatje op het menu staat bij de snackbar, worden er pogingen gedaan om de naam te veranderen. Beetje pacifisme in de vitrine, zeg maar: patatje Flip, patatje rotzooi of zelfs patatje vrede. Geen succes, klanten worden er zelfs een beetje boos om.

Sommige creatieve snackbarhouders doen er nog een schepje bovenop. Niet een schepje uien, maar bovenop de náám: patatje golfoorlog of een patatje sadam hoessein. Smaakvol wel.

Tijdens de oorlog in Joegoslavië gingen snackbars met elkaar in actie tegen patatje oorlog. Snackbar Annie in Gelderland begon, zij doopten de friet om tot ‘patatje feest’. Iedereen die toch aan de toonbank om een patatje oorlog vroeg, moest 25 euro overmaken naar een stichting die vluchtelingen uit Joegoslavië helpt. Honderd snackbars deden mee, maar het patatje oorlog bleef.

In 2015 deed Warchild nog een poging: op Bevrijdingsdag heette een patatje oorlog tijdelijk ‘Frietje Vrede’. Mensen kregen er een speciaal milieuvriendelijk vorkje bij, betaalden twintig cent extra, en de opbrengst van die vorkjes ging naar het goede doel. Geen succes, die omzet zou toch maar in de zakken van de directeur verdwijnen, dachten klanten van de snackbars.

Na het uitbreken van de oorlog in Kosovo in 1999 weigerde kwalitaria ‘Annie van’ in Millingen aan de Rijn dit snackgerecht nog langer te verkopen; als alternatief verzon men frietje feest. Bij ‘Annie van’ dienden klanten die het waagden een patatje oorlog te bestellen, vijfentwintig gulden te doneren aan een fonds voor vluchtelingen uit voormalig Joegoslavië. De actie van ‘Annie van’ kreeg navolging van enkele honderden collega's, die hiertoe werden aangezet door een actie van het vakblad Snackkoerier.

Regionale Variaties en Alternatieven

Tegenwoordig zijn er zoveel verschillende sauzen en combinaties dat mensen liever gewoon precies zeggen wat ze willen. Bovendien zijn snacktermen ook vaak streekgebonden. Als je een klassiek patatje oorlog wil, kun je daarom beter een patatje met pinda, mayo en uitjes bestellen.

Zo kent Groningen het patatje rotzooi, ook wel ‘ziekenhuis’ genoemd, met pindasaus, mayonaise, curry en uitjes. In Overijssel heeft patatje ziekenhuis knoflooksaus, sambal, mayonaise, ketchup, pindasaus en uitjes.

Friet vs. Patat: Een Regionaal Verschil

Het verhaal der frieten, patates frites, patat ofwel frites (ja, ja, allemaal Nederlandse synoniemen voor de gefrituurde aardappelstaaf) is een schoolvoorbeeld van het klassieke Nederlandse gezegde: twee honden vechten om een been en de derde loopt er mee heen. De eeuwige discussie over de juiste benaming voor dit heerlijke gerecht heeft geleid tot een tweedeling in Nederland. Is het nu friet of patat.

In het noorden en westen van het land wordt de term “patat” gebruikt, terwijl in het zuiden en oosten de term “friet” de voorkeur heeft. Het noorden en westen van Nederland spreekt men voornamelijk de West-Vlaamse variant van het Nederlands, waarin de term “patat” gangbaar is. Daarentegen wordt in het zuiden en oosten van Nederland de Brabantse variant van het Nederlands gesproken, waarin de term “friet” wordt gebruikt.

Naast de tweedeling tussen “friet” en “patat” zijn er ook andere regionale verschillen in de terminologie voor friet. Sommige delen van Nederland wordt bijvoorbeeld de term “frites” gebruikt, terwijl in andere delen de term “frietjes” de voorkeur heeft.

Wat is uw standpunt in de eeuwige discussie over de juiste benaming voor frietjes? Bent u team “friet” of team “patat” of ” patat friet / friet patat”? Laat het ons weten op social media en deel uw mening met anderen. We zijn benieuwd naar uw standpunt en naar de ervaringen die u heeft gehad met frietjes in verschillende delen van Nederland en de rest van de wereld.

Friet in de Nederlandse Cultuur

Friet heeft niet alleen een culinaire betekenis, maar speelt ook een belangrijke rol in de Nederlandse cultuur. Het is een gerecht dat vaak geassocieerd wordt met gezelligheid, feestjes en vakanties. Denk bijvoorbeeld aan een dagje uit naar het strand, waarbij een portie verse frietjes bij de strandtent niet mag ontbreken. Of aan een bezoek aan een pretpark, waar de geur van versgebakken frietjes je tegemoet komt.

Deze culturele betekenis van friet weerspiegelt zich ook in de vele traditionele gerechten waarin friet een hoofdrol speelt. Denk bijvoorbeeld aan de bekende “patatje oorlog”, waarbij friet wordt overgoten met pindasaus, mayonaise en uitjes. Of aan de “kapsalon”, een gerecht dat bestaat uit friet bedekt met shoarma, gesmolten kaas, salade en knoflooksaus.

Internationale Benamingen en Variaties

Met de toenemende globalisering en de groeiende populariteit van fastfoodketens zijn ook de benamingen voor friet wereldwijd veranderd. Veel Engelssprekende landen, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, wordt de term “French fries” gebruikt om te verwijzen naar dunne reepjes gefrituurde aardappel. Deze term is waarschijnlijk afgeleid van de Franse techniek van het frituren van aardappelen.

Frietjes zijn niet alleen populair in Nederland en België, maar hebben ook internationaal succes gevonden. In veel landen over de hele wereld zijn er lokale varianten van dit heerlijke gerecht te vinden. In de Verenigde Staten zijn “Freedom fries” bijvoorbeeld een variant op de traditionele “French fries”. Die werd geïntroduceerd als reactie op de politieke spanningen tussen Frankrijk en de Verenigde Staten.

Als je op reis bent en zin hebt in een portie frietjes, is het handig om te weten hoe je dit gerecht in verschillende landen kunt bestellen. In de Verenigde Staten bestel je “French fries”, terwijl je in het Verenigd Koninkrijk om “chips” vraagt. In België en het noorden van Nederland bestel je “patat”, terwijl je in het zuiden van Nederland om “friet” vraagt.

Overige Friet Variaties

  • Boerenfriet - spekjes, uitjes, champignons, erwten en jachtsaus; in verschillende delen van het land in verschillende variaties aanwezig.
  • Friet zuurvlees - een typisch Limburgse specialiteit en dus veelal aangeduid als ‘frietje zoervleis’, maar in de volksmond ook wel gewoon als ‘frietje saus’.
  • Friet met is friet met mayonaise.
  • Friet speciaal is friet met mayonaise, (curry)ketchup en uien.
  • Friet met satésaus is friet met pindasaus (ook wel bekend als satésaus).
  • Patatje halfom is friet met piccalilly en mayonaise.
  • Patat Chillimayo is een frietje geserveerd met een saus van mayonaise en chilisaus ('vlammensaus').
  • Patat Samurai is een scherpere variant op de chillimayo.
  • Patatje stoofvlees ook wel genoemd "Frietje Stoof" is, zoals de naam al zegt, friet met stoofvlees/hachee.

Conclusie

Of je het nu friet, patat, frites of iets anders noemt, er bestaat geen twijfel over dat frietjes een geliefde en onweerstaanbare lekkernij zijn. De terminologie mag dan wel verschillen, maar de smaak en het genot van een portie verse friet zijn universeel. Frietjes hebben een rijke geschiedenis en spelen een belangrijke rol in de Nederlandse cultuur. Of je ze nu bestelt bij een Frietkar, Frietwagen, frietkraam, snackbar of patatkraam, frietjes zijn altijd een traktatie waar je van kunt genieten.

labels:

Zie ook: