Een lekker zakje patat... of friet. Ben jij team patat of team friet? Het is een eeuwige discussie, in elk geval in ons land. Het levert nog net geen volkswoede op tussen mensen die heel erg voor ‘patat’ zijn, of juist voor ‘friet’…

Daarom is het middels een ‘officieel onderzoek’ maar eens aan de Nederlanders gevraagd. Wat zeg jij? Patat of friet?

Een Onderzoek naar de Nationale Voorkeur

Dat was de simpele vraag van een onderzoek van HelloFresh, je weet wel, het bedrijf van de maaltijdboxen. Het onderzoek is uitgevoerd onder 1500 Nederlanders, ter ere van de wereldwijde Dag van de Franse Frietjes.

‘De dag van watteh?’, horen we je al vragen. Die vraag stelde Metro ook aan het pr-bureau dat voor HelloFresh de uitkomsten van de patat- of frietvraag met de pers deelt. De woordvoerder maakt het niet moeilijker dan het is: „Het doel van deze dag is eigenlijk heel kort: Franse frietjes vieren.”

Als het om ‘Franse’ gaat, is het niet moeilijk om vast te stellen of je nou patat of friet moet zeggen. Ze heten nu eenmaal geen Franse patatjes. Maar wat vinden de Nederlanders? We zeggen er wel bij: de vraag ging om patat of friet. De derde mogelijkheid ‘frites’ werd niet aan de deelnemers van het onderzoek voorgelegd. Het is blijkbaar al lastig genoeg.

Metro schreef vier jaar geleden zelfs al in een kop: ‘Yes, friet / patat bestaat vandaag 150 jaar‘. Maar goed, vandaag is het dus wereldwijd de Dag van de Franse Frietjes en Nederland heeft gesproken, jawel! Uit het onderzoek blijkt dat voor zes op de tien Nederlanders ‘patat’ the way to say is. Daar kan iedereen weer boos om worden, maar het is een feit. Of je het nou friet of patat noemt, we eten het maar al te graag.

Regionale Verschillen en Voorkeuren

Kijkend naar provincies verschillen we ook van mening. En wat voor soort gele rakkers worden aan de Nederlandse keukentafel gegeten? Jammer voor die Dag van de Franse Frietjes, maar een minderheid (40 procent) houdt het meest van deze dunne frieten (of patatten?). En dan heb je nog zoiets als de zoete aardappelfriet. Ook daar zijn de meningen over verdeeld, want 48 procent vindt dit eigenlijk geen echte friet.

Om het onderzoek wat uitgebreider te maken, werden er nog twee vragen gesteld waarover geregeld discussie ontstaat. Want is het satésaus of pindasaus? En paaprika of papprika? Kortom: hoe heurt het eigenlijk volgens Nederlanders? Satésaus blijkt het meest gangbaar en wordt door 2 op de 3 Nederlanders gezegd. Dit ondanks dat de saus van pinda’s wordt gemaakt en je het over saté schept. In de meeste provincies gebruikt een meerderheid satésaus, behalve in Friesland en Zuid-Holland.

Als het aankomt op dat moeilijke paprika, dan spreekt 69 procent van de Nederlanders het uit met een lange ‘aa’ (paaprika) in plaats van met een korte a (papprika).

De Mening van de Expert

Is er nu voor eens en voor altijd duidelijkheid over patat of friet? Manon is voedingsdeskundige: ‘Een dieet? Ik heb de screenshots allemaal eens doorgelopen: als kind in Vlaanderen vond ik altijd raar dat Nederlanders patat zeiden als wij frieten bedoelden. Patat is in België (ook bij onze Franstalige landgenoten: des patates) gewoon een aardappel.

Patat is afgeleid van het Spaanse patata dat door de Spanjaarden uit Amerika werd ingevoerd. (“Patatas bravas” betekent “zoete aardappel” (maar dat is dan weer geen aardappel, maar een wortel). Het Franse ‘pommes de terre’ is een propere benoeming voor ‘patates’. En naar goeie gewoonte (en historisch) is het een leenwoord in Vlaanderen: patatten.

En hebben we ook spreekwoorden en uitroepen zoals: Boem! Patat! (’t is gebeurd; een slag gekregen, iets of iemand gevallen, iets gebroken, …). En dan zijn er zoveel diverse gerechten met patatten: bvb. gegratineerde patatjes zijn dus een aardappelgratin (met room en kaas, in de oven, maar zijn dus geen frieten!). Met een ‘patattenstamper’ (stamppotstamper) maak je puree.

Ook met kroketten/kroketjes worden aardappelproducten bedoeld. De frituurpan lonkt, maar er liggen ook nog wat zielige piepers in het keukenkastje. Gekookt, gepoft of toch gefrituurd? Je aardappelkeuze maakt meer uit voor je gezondheid dan je zou verwachten. Goed, dat een dagelijks patatje oorlog niet best is voor je lijf, ligt wel voor de hand. Maar hoe zit dat met de andere opties?

Ook interessant: Is friet uit de airfryer gezonder dan uit de frituurpan?

De Gezondheidsaspecten van Friet

Friet springt eruit. Onderzoekers van onder andere de Amerikaanse Harvard universiteit volgden bijna veertig jaar lang ruim 200.000 mensen. Niet om te zien wie het oudst werd, maar om te turven wat er op hun bord lag. Daarbij werd niet alleen gekeken naar hoeveel aardappels ze aten, maar ook hoe ze werden bereid. En wat bleek? Friet kwam steevast als boosdoener uit de bus. Wie gemiddeld drie keer per week patat at, had een ruim 20 procent hoger risico op diabetes type 2.

Gekookte aardappels, puree of ovenpiepers hadden dat effect niet. Het verschil zat ‘m niet in de aardappel zelf, maar in de bereiding. De aardappel op zich is allesbehalve slecht. Hij levert vezels, vitamine C en magnesium. Het is vooral de bereiding die het verschil maakt. Bij frituren neemt de aardappel vet op en in combinatie met het hoge zetmeelgehalte zorgt dat voor een snelle stijging (en even snelle daling) van de bloedsuiker.

En juist die extreme achtbaan van je bloedsuikerspiegel kan op de lange termijn voor problemen zorgen. Aardappels koken, stampen of pureren geeft een veel stabieler effect en is daarmee beter voor je algehele gezondheid. Nog een opvallende vondst: wie aardappels regelmatig vervangt door volkoren granen, doet z'n gezondheid nog meer plezier. Het risico op diabetes daalt volgens de Amerikaanse onderzoekers met ruim acht procent. Witte rijst daarentegen pakte juist weer ongunstig uit en verhoogde het risico, vergeleken met de aardappeleters (die weinig of geen friet aten).

De onderzoekers benadrukken dat aardappels ook nog eens duurzaam zijn. De milieubelasting van de veelzijdige knollen is relatief laag, zeker als je voor de lokale variant gaat. In gekookte of gepureerde vorm passen ze prima in een gezond en duurzaam dieet. Volkoren producten blijven de eerste keus, maar de pieper hoeft zeker niet van tafel.

Wie van aardappels houdt, hoeft zich dus geen zorgen te maken, zolang de frituurpan niet te vaak aan gaat. Af en toe een frietje mag natuurlijk best, maar wie slim is wisselt af met gekookt, puree of een ovenaardappel. En je frikandel speciaal? Die smaakt verrassend goed met een grote lepel aardappelpuree.

De Geschiedenis Achter de Termen

Er lijkt een geografische grens in Nederland te zijn, waarbij de ene helft van Nederland voor patat gaat en de andere helft het recept friet noemt. Patat of friet, hoe je het ook noemt, zijn al jarenlang populair in ons land. Maar wat is het nou? Patat of friet?

Het verhaal gaat dat friet oorspronkelijk een Belgische uitvinding is. Het woord patat is ontleend aan het Spaanse woord 'patata' dat weer ontstaan is uit een vermenging van batata (zoete aardappel) en papa (witte aardappel). Frites kwam vervolgens via België naar Nederland. In de 19e eeuw bedacht een Belg om een aardappel in stukjes te snijden en te frituren. Dit gerecht noemde hij 'Patates Frites'. Waarmee hij met patat aardappelen bedoelde en 'frites' eraan toevoegde voor 'gefrituurd'.

Maar omdat Patates Frites te lang was, werd het steeds vaker afgekort. In het zuiden van Nederland lag een verkorting tot 'patat' niet voor de hand, omdat die term er al sinds de 17e eeuw gebruikt werd voor aardappelen. Zij kozen dus voor Friet. Boven de rivieren werd de naam Patatfriet als snel Patat. Friet of Patat, uiteindelijk zijn dus beide namen correct. Eetsmakelijk!

De Taalkundige Uitleg

Dat gefrituurde aardappelreepjes altijd al twee namen hebben gehad, is makkelijk te verklaren volgens Jos Swanenberg. De taal- en cultuuronderzoeker aan Tilburg University vertelt. “Beide woorden zijn ontstaan als afkortingen. Het gerecht heette vroeger patates frites. Je ziet het waarschijnlijk al aan de naam, maar de oorsprong van het woord 'patates frites' ligt in de Franse en Vlaamse taal.

“Patates betekent aardappel en frites betekent gefrituurd. Boven de rivieren is de keuze dus op de afkorting patat gevallen. “Bij het afkorten van woorden wordt meestal gekozen voor het zelfstandig naamwoord. Dat is in patates frites de patates, aardappel. Dat er in het zuiden niet gekozen is voor patat, maar voor de frites komt doordat patates al andere betekenissen had.

“Patates betekende in het zuiden al aardappel. In België betekent het nog steeds aardappel. Patates betekende daarnaast ook nog klap. Voor teampatat: het is echt allebei goed. Friet heeft altijd al ook patat geheten en andersom.

Samenvatting: Friet versus Patat

De eeuwenoude discussie over het gebruik van de termen “friet” en “patat” voor gefrituurde aardappelreepjes in Nederland blijft voortduren. Deze woorden zijn eigenlijk afkortingen van het Franse en Vlaamse “patates frites”, wat “gefrituurde aardappelen” betekent. Het gebruik van “friet” of “patat” hangt af van de regio. In het noorden van het land wordt meestal “patat” gebruikt, terwijl in het zuiden de voorkeur uitgaat naar “friet”. Deze geografische verschillen hebben geleid tot hevige debatten en discussies op sociale media.

In de meeste delen van Nederland wordt het woord “patat” gebruikt om frietjes aan te duiden, behalve in Brabant en Limburg, waar “friet” de voorkeur heeft. Sommige mensen beweren dat “patat” eigenlijk gewoon “aardappel” betekent, terwijl “friet” verwijst naar de gefrituurde bereiding. Deze taalkundige verdeeldheid wordt nog versterkt door de situatie in België, waar “friet” wordt gebruikt voor frietjes, terwijl “patat” verwijst naar rauwe aardappelen.

Het is interessant om op te merken dat er in Nederland geen zoiets bestaat als “patatsaus”, wat suggereert dat frietjes eigenlijk “friet” genoemd zouden moeten worden en niet “patat”. Daarnaast zeg je ook een puntzak friet en geen puntzak patat.

Uit onderzoek blijkt dat de termen “patat” en “friet” beide correct zijn om het gerecht aan te duiden. Het is echter belangrijk om te begrijpen dat het gebruik van deze termen afhankelijk is van de regionale voorkeur en tradities.

De Discussie op Social Media

De discussie over de juiste benaming voor gefrituurde aardappelreepjes, ook wel bekend als friet of patat, woedt al geruime tijd op social media. Voorstanders van “friet” beweren dat dit de juiste term is, terwijl aanhangers van “patat” volhouden dat dit de enige correcte benaming is.

Een veelvoorkomend argument is dat “patat” afkomstig is van het Franse en Vlaamse woord “patates frites,” wat “gefrituurde aardappelen” betekent. Volgens sommigen impliceert dit dat “patat” de meest authentieke en oorspronkelijke term is. Anderen beweren echter dat “friet” afkomstig is van België en dat dit de juiste benaming is voor deze lekkernij.

Taal is voortdurend in ontwikkeling en het gebruik van woorden kan veranderen na verloop van tijd. Sommige taalkundigen stellen dat de discussie over “friet” versus “patat” uiteindelijk irrelevant kan worden, omdat taal evolueert en nieuwe woorden en betekenissen kunnen ontstaan.

Kortom, de discussie over de juiste benaming voor gefrituurde aardappelreepjes blijft voortduren op social media, met verschillende argumenten en beschuldigingen. Het is een onderwerp dat de gemoederen blijft bezighouden en waar geen eenduidig antwoord op lijkt te zijn.

Conclusie: Beide Correcte Benamingen

Na grondig onderzoek kan geconcludeerd worden dat zowel “friet” als “patat” correcte benamingen zijn voor de gefrituurde aardappelreepjes in Nederland. De woorden zijn oorspronkelijk afgeleid van het Franse en Vlaamse woord “patates frites,” wat “gefrituurde aardappelen” betekent.

De keuze tussen “friet” en “patat” hangt af van de regio. In het noorden van het land wordt vaker de term “patat” gebruikt, terwijl in het zuiden “friet” gangbaarder is. Het debat over welke term de juiste is, kan in de toekomst echter irrelevant worden aangezien taal voortdurend evolueert.

Het eerste frietje werd naar verluidt verkocht in Breda in 1868. Sindsdien is de discussie over “friet” versus “patat” voortgezet op sociale media, met verschillende argumenten en beschuldigingen. In de meeste delen van Nederland wordt het woord “patat” gebruikt om naar frietjes te verwijzen, behalve in Brabant en Limburg.

Zowel “patat” als “friet” zijn correcte benamingen voor het gerecht. Nog een laatste tip: als je zelf je eigen friet maakt, of patat, kun je het natuurlijk helemaal noemen zoals je zelf wilt. Het is een discussie waar je je misschien liever buitenhoudt.

labels:

Zie ook: