De lever is een groot en belangrijk orgaan dat rechts in onze bovenbuik zit. Zonder lever kunnen we niet leven. Het is onze chemische fabriek. De lever zorgt ervoor dat we nuttige voedingsstoffen uit het bloed kunnen opnemen en gebruiken voor allerlei processen. Daarnaast maakt de lever giftige stoffen onschadelijk en ruimt hij afvalstoffen op. Eén van de functies van de lever is het produceren van galvloeistof. Via de galwegen komt de galvloeistof in de galblaas terecht.

De rol van de galblaas

De galblaas is een klein, peervormig zakje waarin galvloeistof tijdelijk opgeslagen kan worden. Gal wordt gemaakt door de lever. Via de galwegen komt de galvloeistof in de galblaas terecht. Wanneer vet eten de maag verlaat, trekt de galblaas samen. Galvloeistof komt dan via de galwegen in de twaalfvingerige darm terecht. Daar worden de vetten afgebroken.

Onze lever maakt gal aan. Gal is nodig om vetten af te breken en te verbranden. De gal wordt tijdelijk opgeslagen in de galblaas voordat het via de galwegen naar de darmen gaat. Wanneer vet eten de maag verlaat, trekt de galblaas samen. Galvloeistof wordt dan via de galwegen aan de dunne darm afgegeven. In de dunne darm is de galvloeistof nodig om vetten te verteren.

Galstuwing (Cholestase)

We spreken van galstuwing als de afvoer van galvloeistof geblokkeerd is. Galstuwing (Cholestase) is geen aandoening op zich. Het kan ontstaan als gevolg van allerlei aandoeningen van de lever, de galblaas of de galwegen. Galstuwing kan ontstaan als gevolg van verschillende aandoeningen van de lever, galblaas of galwegen.

Oorzaken van galstuwing

  • Oorzaken in de lever zelf: Voorbeelden van leverziekten die galstuwing kunnen veroorzaken, zijn verschillende vormen van hepatitis, Primaire Biliaire Cholangitis (PBC) en levercirrose.
  • Oorzaken buiten de lever: Bijvoorbeeld een vernauwing of een blokkade van de galwegen waardoor de afvoer van galvloeistof geblokkeerd of verminderd is.
  • Zwangerschap: Een hele andere oorzaak van galstuwing kan een zwangerschap zijn. Als gevolg van hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, kan het transport van galvloeistof vertraagd zijn. Dit veroorzaakt bij de moeder voornamelijk jeukklachten die na de zwangerschap vanzelf verdwijnen. Voor het ongeboren kindje kan de galstuwing echter ernstige gevolgen hebben.

Symptomen van galstuwing

  • lichtgekleurde (witgele) ontlasting.
  • geelzucht: Als gevolg van galstuwing, ontstaat een ophoping van bilirubine in het bloed. Bilirubine heeft een intense gele kleur. Hierdoor kan de huid en het oogwit geel gaan zien.
  • Jeuk is ook een klacht die kenmerkend is voor een verminderde galafvoer.

De vertering van vet kan daardoor moeizamer verlopen. Hierdoor kan een vettige ontlasting ontstaan. Wanneer de afvoer van galvloeistof verminderd is, komt er te weinig galvloeistof in de dunne darm aan. Daar is de galvloeistof nodig voor de vetvertering. Normaal gesproken verlaat galvloeistof via de ontlasting ons lichaam. Galvloeistof bevat verschillende afbraakproducten, een soort afvalstoffen. Het tekort aan galvloeistof in de darm. Galvloeistof is in de dunne darm nodig voor een goede vertering van vetten. Wanneer er te weinig galvloeistof in de dunne darm komt, kan een probleem met de vetvertering ontstaan.

Diagnose en behandeling van galstuwing

Door middel van bloedonderzoek naar de leverfuncties heeft de arts meestal vermoedens dat er sprake is van galstuwing. De behandeling van galstuwing is afhankelijk van de achterliggende aandoening. Indien mogelijk is de behandeling gericht op het genezen van die aandoening. De galstuwing zal vervolgens vanzelf verdwijnen. In sommige gevallen is het niet mogelijk om de achterliggende oorzaak te behandelen. De behandeling is in dat geval gericht op het verminderen van de klachten.

De arts kan bijvoorbeeld een stent (buisje) plaatsen op de plaats waar de afvoer van galvloeistof geblokkeerd wordt. Het plaatsen van een stent in de galwegen kan onder andere via een ERCP gebeuren. Een ERCP is een endoscopie van de galwegen: de arts kan met een flexibele slang via jouw mond, slokdarm en maag in de galwegen komen. Door deze slang (endoscoop) kunnen instrumentjes opgevoerd worden. Bij zwangerschapscholestase is het belangrijk om de conditie van het kindje extra goed in de gaten te houden. Intensieve controle door een gynaecoloog is erg belangrijk. Zwangerschapscholestase heeft voornamelijk effect op het ongeboren kindje en meestal niet zo zeer op de moeder.

Galstenen

Als gal langere tijd ‘stilstaat’ in de galblaas of als er een infectie in de galblaas is, kan de galvloeistof gaan indikken. Deze ingedikte gal kan uiteindelijk verstenen en galstenen vormen. Galstenen ontstaan meestal in de galblaas, maar kunnen ook in de galwegen voorkomen. Soms zijn galstenen heel klein, maar ze kunnen ook zo groot als knikkers zijn. Er zijn verschillende soorten galstenen. Dit hangt af van de stof waaruit ze zijn opgebouwd. Zo zijn er cholesterolstenen en pigmentstenen. Pigmentstenen zijn stenen van de gele kleurstof uit de gal (bilirubine).

Het is onduidelijk hoe galstenen precies ontstaan. ‘Stilstaande gal’ lijkt een belangrijke rol te spelen. Steeds als de galblaas samenknijpt om gal naar de darmen te sturen, kan er een restje gal achterblijven. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als de galblaas zich niet helemaal leegknijpt bij maaltijden. In gal zit cholesterol. Zit er veel cholesterol in de gal dan lijkt de kans op cholesterolstenen groter. Vrouwelijke hormonen spelen hierbij waarschijnlijk een rol. Galstenen ontstaan ook vaker tijdens de zwangerschap.

Symptomen van galstenen

Veel mensen hebben galstenen, zonder daar ooit klachten van te hebben. Pas wanneer een galsteen klem komt te zitten, ontstaan er klachten. De galblaas zal proberen de versperring op te heffen en de galsteen door te laten stromen. Dit doet de galblaas door heftig samen te trekken. Dit kan erge pijn veroorzaken in de rechterbovenbuik, ook wel galkoliek genoemd. Opvallend is dat mensen meestal niet stil kunnen zitten tijdens een galsteenaanval. Je ligt te rollen of te draaien in bed, kruipt over de grond of loopt maar heen en weer van de pijn. De pijn kan er een paar minuten zijn en dan weer even weggaan. Maar ook langer achter elkaar aanwezig zijn. De pijn kan vaak terugkomen.

  • Heb je ontkleurde ontlasting? Dat is een teken dat gal de darm niet bereikt. Dit kan een gevolg zijn van galstenen. Galvloeistof zorgt voor de bruine kleur van de ontlasting.
  • Een klem zittende galsteen kan ervoor zorgen dat jouw galwegen en/of jouw galblaas gaan ontsteken. Soms kan ook de alvleesklier gaan ontsteken bij galstenen.

Diagnose van galstenen

De huisarts kan meestal de diagnose ‘galstenen’ stellen op basis van jouw klachten. Verder onderzoek is nodig om de diagnose met zekerheid te kunnen stellen. Hiervoor word je doorverwezen naar een maag-darm-leverarts (MDL-arts), chirurg of internist in het ziekenhuis. In de meeste gevallen kan de diagnose van kalkhoudende galstenen gesteld worden met een echografie. Dit is een onderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van geluidsgolven. Met een MRI-scan kan de arts alle soorten galstenen in de galblaas en vooral in de galwegen opsporen. Soms kan de arts de galsteen met beide onderzoeken niet terugvinden. De galsteen kan dan al met de ontlasting uit het lichaam zijn verdwenen. Vaak kan de diagnose dan toch gesteld worden. Bijvoorbeeld omdat de arts andere galstenen in uw galblaas ziet.

Behandeling van galstenen

Als galstenen geen klachten geven is behandeling niet nodig. Vaak worden galstenen bij toeval gevonden als er om andere redenen een buikonderzoek wordt gedaan.Als je klachten blijft houden of de pijnaanvallen telkens terug blijven komen, kan de galblaas met een operatie verwijderd worden. De meest effectieve behandeling bij galstenen is het verwijderen van de galblaas met een operatie. Dit wordt ook wel een galblaasresectie of cholecystectomie genoemd. Je kunt goed leven zonder galblaas. Soms moet je lichaam even aan de nieuwe situatie wennen. Je kunt dan tijdelijk last krijgen van dunnere ontlasting.

Galstenen die in de galwegen zitten kunnen soms via de darm verwijderd worden met een kijkonderzoek: Endoscopische Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie (ERCP). Bij een ERCP gaat de arts met een flexibele slang (endoscoop) via de mond, slokdarm en maag naar de twaalfvingerige darm. Vanuit de darm wordt de hoofdgalweg vervolgens met een ballonnetje schoongeveegd zodat de steen in de darm valt en met de ontlasting het lichaam verlaat. Een ERCP is een goede oplossing bij een acute galsteen aanval. Op langere termijn is een ERCP vaak minder effectief. Dat komt doordat nog steeds nieuwe galstenen kunnen ontstaan in de galblaas.

Bij pijnaanvallen door galstenen kunnen pijnstillers helpen de pijn te verlichten. In enkele gevallen schrijft de arts medicijnen voor als behandeling van de galstenen zelf. Er zijn medicijnen die kleine galstenen kunnen laten oplossen. Deze medicijnvrien werken echter niet bij alle mensen. Ook kunnen na deze behandeling weer nieuwe galstenen ontstaan. De behandeling is daardoor minder effectief dan een operatie. Soms worden (vooral grote) galstenen vergruisd, zoals dat ook bij nierstenen gebeurt. Door het vergruizen valt de galsteen uit elkaar in kleine steentjes en gruis. Deze galsteendeeltjes kunnen dan met een ERCP (kijkonderzoek) verwijderd worden.

Voeding en leefstijl bij galblaasproblemen

Als je last hebt van veel diarree is het belangrijk dat je veel drinkt en zorgt dat je voldoende zout binnenkrijgt. Dit is om het verlies van vocht en zouten via de ontlasting te compenseren en uitdroging te voorkomen. Bij de drogist en apotheek is ORS (Oral Rehydration Solution) verkrijgbaar. Je kunt de kans op galstenen verkleinen door een gezond gewicht. Heb je overgewicht? Een diëtist kan je helpen om op een gezonde en geleidelijke manier af te vallen. Het is belangrijk om gezond en gevarieerd te eten en voorzichtig te zijn met vet eten.

Eet gevarieerd volgens de Schijf van Vijf. Zorg dat de gal in beweging blijft en de galblaas zich regelmatig kan legen. Zo is er minder kans op het ontstaan van galstenen. Verdeel de maaltijden over de dag. Sla het ontbijt niet over. Neem een normale hoeveelheid vet, volgens de Schijf van Vijf. Beweeg voldoende.

Bij overgewicht is de galblaas minder beweeglijk, waardoor de gal in de galblaas langer de tijd heeft om in te dikken. Bovendien bevat de gal bij overgewicht veel cholesterol, wat stenen kan vormen. Probeer bij overgewicht af te vallen. Doe dit niet te snel, maar val maximaal 1 kilo per week af.

Vezels zijn onverteerbare stoffen die voorkomen in plantaardige producten. Ze zijn nodig voor een goede werking van uw darmen en uw stoelgang. Daarnaast helpen vezels ook de vorming van (nieuwe) galstenen tegen te gaan. De vezels binden zich aan het cholesterol, dat met de ontlasting het lichaam verlaat. Producten die veel vezels bevatten, zijn onder andere groente, fruit, rauwkost, volkorenbrood, roggebrood, peulvruchten, zilvervliesrijst, volkorenpasta, bulgur, couscous, zemelen, quinoa, gedroogde zuidvruchten, zaden en pinda’s.

Welke voedingsmiddelen ervoor zorgen dat de galblaas samentrekt, verschilt per persoon. Eet een normale hoeveelheid vet en volg dus géén vetarm dieet. Zoek voor uzelf uit van welke voedingsmiddelen u mogelijk klachten krijgt. Het kan verstandig zijn de eerste weken na de operatie voorzichtig te zijn met vette voeding. Hiervan kunt u tijdelijk nog klachten krijgen. Meestal kunt u snel weer eten wat u gewend was.

Na galblaasverwijdering

Als uw galblaas is verwijderd, maakt de lever nog steeds gal. De gal wordt nu alleen niet meer opgeslagen in de galblaas, maar gaat direct naar de darm toe. Daar helpt het bij de vertering van vetten uit uw voeding. Na de operatie kunt u nog even last hebben van diarree of dunne ontlasting. Dit komt omdat het lichaam moet wennen aan de nieuwe situatie. Meestal verminderen deze klachten vanzelf.

labels:

Zie ook: