Galstenen zijn harde stukjes die ontstaan uit cholesterol in de galblaas of galwegen. Ongeveer 10% van de mensen in westerse landen heeft galstenen, maar de meeste mensen hebben geen klachten. De galblaas is een klein peervormig zakje van 8 tot 10 centimeter lang, dat aan de rechterkant van het lichaam bij de lever ligt. Galstenen kunnen problemen veroorzaken als ze de galvloeistof blokkeren, wat kan leiden tot hevige buikpijn, ook wel galsteenkolieken genoemd.

De Functie van de Galblaas

De lever maakt galvloeistof aan en slaat deze op in de galblaas. Na het eten knijpt de galblaas samen en komt de galvloeistof in de dunne darm, waar het helpt bij de vertering van vetten. Galvloeistof bevat galzouten, die vetten in kleine druppeltjes verdelen zodat ze beter verteerd kunnen worden. Het bevat ook bilirubine, dat de ontlasting zijn kleur geeft. Een mens kan goed zonder galblaas leven, omdat de galvloeistof dan direct van de lever naar de dunne darm gaat.

Hoe Galstenen Ontstaan

Het is niet precies bekend hoe galstenen ontstaan, maar we weten dat galvloeistof soms te dik wordt. Dan ontstaan kleine kristallen die samenklonteren en galstenen vormen. De meeste galstenen ontstaan uit cholesterol, dat in gal zit. Andere galstenen ontstaan uit bilirubine. Galstenen kunnen jarenlang in de galblaas zitten zonder dat u het merkt.

Symptomen van Galstenen

Galstenen kunnen klachten geven als ze de doorgang van galvloeistof blokkeren. Dit gebeurt als galstenen in de galblaas of galwegen zitten en de doorstroming blokkeren. Dit kan hevige pijn geven in de rechter bovenbuik, die één tot vier uur kan duren en dan langzaam wegzakt. Deze pijn kan samen gaan met misselijkheid, braken en geelzucht. De pijn komt meestal na een vette maaltijd. Klassieke klachten bij galstenen zijn koliekaanvallen en hevige bovenbuik pijn, waarbij onrust ontstaat. De pijn kan uitstralen naar de rug en de rechter schouder. Deze pijnaanvallen kunnen kort tot uren duren. Bij een galsteenaanval kunt u niet stil blijven zitten. U ligt te rollen, te draaien of loopt heen en weer van de pijn. De pijn kan er een paar minuten zijn en dan weer weggaan. De pijn kan vaak terugkomen. Soms blijft de pijn veel langer achter elkaar. U kunt misselijk zijn van de pijn.

Andere Symptomen

  • Donkere urine
  • Lichte ontlasting (beige)
  • Geelzucht (gele verkleuring van de huid en oogwit)

Wanneer de galsteen de gal tegenhoudt, komt er geen gal meer in de darm. Daardoor krijgt uw poep een heel lichte kleur (beige). Omdat de gal nergens heen kan, komt er veel gal in de lever. Daardoor kan de kleurstof van de gal in uw bloed terechtkomen. Uw huid en uw oogwit worden dan geel.

Complicaties van Galstenen

Als galstenen vast blijven zitten, kunnen de volgende complicaties ontstaan:

  • Een ontsteking van de galblaas, wat kan leiden tot plotseling ziek worden of langdurige, minder hevige pijn.
  • Een ontsteking van de galwegen, als een steen de galwegen blokkeert.
  • Door een galsteen die klem zit, kan de galgang gaan ontsteken. Ook de galblaas kan gaan ontsteken.
  • De galgang die naar de darm gaat, loopt voor een deel door de alvleesklier. Daarom kan soms ook de alvleesklier ontsteken door een galsteen. U kunt dan pijn krijgen die u de hele tijd voelt in uw bovenbuik en in uw rug.

Diagnose van Galstenen

De diagnose galstenen kan meestal worden gesteld op basis van de klachten (galsteenkoliek) en een echo van de buik. Op de echo kan de arts vaak zien of u galstenen heeft. Niet alle galstenen zijn te zien op een echo. Soms wordt er dan een MRI-scan gemaakt. Galstenen in de galwegen kunnen worden opgespoord en verwijderd met een ERCP-onderzoek (Endoscopisch Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie). Dit is een kijkonderzoek waarbij de arts met een camera via de maag en twaalfvingerige darm de galwegen onderzoekt. We willen eerst precies weten waar de galsteen of galstenen klem zitten. Soms is nog een MRI-scan nodig, om ook de kleinste galstenen goed te kunnen zien.

Oorzaken en Risicofactoren

Waarom mensen galstenen krijgen, weten we niet zeker. In sommige families lijken galstenen vaker voor te komen. Galstenen lijken meer bij vrouwen dan bij mannen voor te komen. Tijdens een zwangerschap is de kans op een galsteen iets groter. Artsen denken dat galstenen misschien ontstaan doordat er steeds wat gal in de galblaas blijft zitten. Die gal wordt dan steeds dikker en harder. En na een tijd ontstaan er stenen. In gal zit cholesterol.

Mogelijke oorzaken van galblaas klachten:

  • Hogere leeftijd
  • Zwangerschap
  • Overgewicht
  • Het eten van vet voedsel
  • Hoge cholesterolwaarden
  • Een ontsteking van de alvleesklier
  • Een tumor

Behandeling van Galstenen

De meest effectieve manier om galstenen te behandelen is door de galblaas te verwijderen. Vaak is een verwijdering van de volledige galblaas (cholecystectomie) nodig. Meestal gaat dit via een kijkoperatie (kleine sneetjes). Soms is een volledige operatie nodig. Dit gebeurt meestal niet direct tijdens het eerste bezoek aan de Spoedeisende Hulp. Daarom krijgt u eerst pijnstillers om de pijn te verlichten. De arts zal u hierover advies geven. Als de galsteen vastzit tussen de lever en de darm (galweg) dient deze steen eerst te worden verwijderd via een ERCP.

Medicatie bij pijn

Bij pijn door galstenen kunnen pijnstillers (NSAID’s) helpen. NSAID's kunnen maagklachten geven. Enkele voorbeelden zijn:

  • Diclofenac: Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis (ontsteking van de gewrichten), ziekte van Bechterew en jicht (ontsteking in uw gewricht). Bovendien bij koliekpijn, menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies, migraine en hoofdpijn.
  • Ibuprofen: Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend. Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij migraine, hoofdpijn en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies.
  • Naproxen: Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend. Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn. Ook bij ontstekingen van de gewrichten zoals reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij koliekpijn, hoofdpijn, migraine en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies.

Dieet en Voeding

Vroeger kregen mensen met galstenen een dieet met veel beperkingen, zoals weinig vet eten. Maar uit onderzoek is gebleken dat zo’n dieet weinig helpt. Wat wel belangrijk is, is gevarieerd eten om nieuwe galstenen en klachten te voorkomen. Het is beter om uit te zoeken welke voedingsmiddelen bij u klachten geven. Verminder deze geleidelijk totdat u geen last meer heeft. Als u zelfs bij een kleine hoeveelheid klachten krijgt, kunt u deze voedingsmiddelen tijdelijk vermijden. Eet gezond. Heeft u overgewicht? Door langzaam af te vallen wordt de kans op galstenen mogelijk kleiner. Val niet te snel af. Als u te snel veel gewicht verliest heeft u juist meer kans op galstenen.

Er is geen speciaal galstenendieet. Bij galstenen mag je alles blijven eten wat je normaal ook eet. Maar bij vet eten zul je vaak meer last krijgen. Het advies is om zo gezond en gevarieerd mogelijk te blijven eten en goed te luisteren naar je lichaam. Een diëtist kan je helpen bij het samenstellen van een gezond eetpatroon.

Voedingsadviezen

  • Zorg voor een gezond lichaamsgewicht.
  • Gebruik voeding met voldoende voedingsvezels.
  • Drink voldoende, minimaal 1½ liter per dag (10 tot 12 kopjes).
  • Indien u last houdt van bepaalde voedingsmiddelen, kunt u deze beperken of tijdelijk vermijden. Probeer het na verloop van tijd wel weer uit. Het is mogelijk dat u het voedingsmiddel slechts tijdelijk niet kunt verdragen.

Galstuwing (Cholestase)

We spreken van galstuwing als de afvoer van galvloeistof geblokkeerd is. Galstuwing (Cholestase) is geen aandoening op zich. Het kan ontstaan als gevolg van allerlei aandoeningen van de lever, de galblaas of de galwegen. Galstuwing kan ontstaan als gevolg van verschillende aandoeningen van de lever, galblaas of galwegen. Bijvoorbeeld een vernauwing of een blokkade van de galwegen waardoor de afvoer van galvloeistof geblokkeerd of verminderd is.

Oorzaken van galstuwing

Voorbeelden van leverziekten die galstuwing kunnen veroorzaken, zijn verschillende vormen van hepatitis, Primaire Biliaire Cholangitis (PBC) en levercirrose. Een hele andere oorzaak van galstuwing kan een zwangerschap zijn. Als gevolg van hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, kan het transport van galvloeistof vertraagd zijn.

Symptomen van galstuwing

  • lichtgekleurde (witgele) ontlasting.
  • geelzucht.
  • Jeuk

Behandeling van galstuwing

De behandeling van galstuwing is afhankelijk van de achterliggende aandoening. Indien mogelijk is de behandeling gericht op het genezen van die aandoening. De galstuwing zal vervolgens vanzelf verdwijnen. De arts kan bijvoorbeeld een stent (buisje) plaatsen op de plaats waar de afvoer van galvloeistof geblokkeerd wordt. Het plaatsen van een stent in de galwegen kan onder andere via een ERCP gebeuren.

Galblaasontsteking (Cholecystitis)

Een galblaasontsteking (cholecystitis) is een ontsteking van de galblaas. Een ontsteking van de galblaas ontstaat vrijwel altijd door een galsteen die de af- en aanvoer van galvloeistof naar de galblaas afsluit. De meest voorkomende klacht bij een galblaasontsteking is scherpe pijn rechtsboven in de buik. Daarnaast kunt u zich misselijk voelen, braken en koorts krijgen. Vooraf aan de galblaasontsteking hebben sommige mensen aanvallen van pijn in de rechter bovenbuik die gepaard gaan met bewegingsdrang.

Diagnose van galblaasontsteking

Er zijn verschillende manieren om een galblaasontsteking vast te stellen:

  • Bloedonderzoek: door het afnemen en onderzoeken van uw bloed kan de arts zien of er een ontsteking is.
  • Echografie: dit is een onderzoek waarbij gebruik gemaakt wordt van geluidsgolven. Dit zijn geluidsgolven met een zeer hoge frequentie, zo hoog dat ze voor het menselijk oor niet hoorbaar zijn.

Behandeling van galblaasontsteking

Een galblaasontsteking wordt vrijwel altijd verholpen door het operatief verwijderen van de galblaas (cholecystectomie) en de galstenen. Als de galblaas acuut ontstoken is, wordt de operatie zo snel mogelijk uitgevoerd. Als uw conditie te slecht is om geopereerd te worden, kan de operatie uitgesteld worden. De behandeling richt zich dan eerst op het remmen van de ontsteking door het toedienen van vocht en antibiotica. Soms vindt ook drainage van de galblaas plaats.

Leven zonder galblaas

Mensen kunnen in principe goed leven zonder galblaas. De galblaas heeft slechts een tijdelijke opslagfunctie. Als u geen galblaas meer heeft, wordt de galvloeistof in kleine hoeveelheden continu afgegeven aan de dunne darm. Wel kunt u vlak na de operatie last hebben van diarreeklachten. De klachten verminderen snel doordat het lichaam zich aanpast aan de nieuwe situatie. Zelden blijven de diarreeklachten bestaan. Als je wel last hebt van aanhoudende diarree, bespreek dit dan met je arts.

labels:

Zie ook: