Ongeveer 1 op de 5 mensen, vooral vrouwen, ervaart tijdens hun leven galproblemen, zoals een verminderde aanmaak van gal, verstoring van de afgifte, galstenen en ontstekingen van de galblaas. Het is belangrijk om te weten wat je kunt vermijden om deze problemen te beheersen of te voorkomen. Hieronder volgt een overzicht van belangrijke factoren.

Factoren die Galstenen Kunnen Bevorderen

1. Vitamine C Tekorten

Een tekort aan vitamine C kan leiden tot het indikken van gal, wat de vorming van galstenen kan bevorderen.

2. Chronische Stress

De aanmaak van gal is een functie van het parasympathische zenuwstelsel, net als andere spijsverteringsfuncties zoals de aanmaak van maagzuur. Chronische stress kan dit proces verstoren.

3. Vrije Radicalen

Onder invloed van chronische stress worden er veel meer vrije radicalen gevormd, wat schadelijk kan zijn voor de galblaas.

4. Onvoldoende Gezonde Vetten

Te weinig vet in de voeding kan problemen veroorzaken. Gezonde vetten zijn essentieel, vooral voor de hersenen. Vermijd transvetten, die het risico op galstenen verhogen. Zelf je eten maken is een eenvoudige manier om aan industriële transvetten te ontkomen. Te veel vet in de voeding kan overigens ook tot galblaasklachten leiden. Denk daaraan bij vetrijke dieten. Maar ook aan een overmaat aan gezonde vetten als olijfolie. Daarom kunnen ‘beroemde’ detoxkuren zoals de leverreinigingskuren met olijfolie ook tot méér in plaats van minder galstenen leiden.

5. Verstoorde Omega 3/6 Balans

Een disbalans met te weinig Omega 3 en te veel Omega 6 kan leiden tot verhoogde triglyceriden- en cholesterolwaarden.

6. Overgewicht in de Buikstreek en Insulineresistentie

Vrouwen met een taille-omtrek van 91,5 cm of lijken bijna dubbel zoveel kans op galstenen te hebben dan vrouwen die een taille-omtrek hebben van 66 cm of minder. Insulineresistentie, vaak een oorzaak of gevolg van overgewicht, verhoogt ook het risico op galstenen. Insulineresistentie, metabool syndroom en leververvetting (NAFLD) komen vaak samen voor.

7. Schildklierklachten

Let op: ook schildklierklachten gaan vaak samen met galproblemen.

8. Crashdiëten

Crashdiëten verhogen het risico op galstenen flink.

9. Overmaat aan Dierlijk Vet/Eiwit/Vezels

Teveel dierlijk ten opzichte van plantaardig vet/eiwit/vezels, vooral in combinatie met een zittende levensstijl en geraffineerde suikers, wordt gezien als een significante risicofactor voor galstenen.

10. Verstoorde Darmflora

Een verstoorde darmflora, vaak veroorzaakt door het Westerse voedingspatroon, kan leiden tot een ontstekingsbevorderend milieu en een leaky gut, wat beide het risico op galproblemen verhoogt.

In een notendop de consequenties van het gemiddelde Westerse eetpatroon: onze darmflora verschuift richting een darmflora met potentieel pathogene bacterien (Gram negatieve bacterien genoemd). Deze gedijen goed op de vetten, suikers etc in het Westerse eetpatroon. Als deze afsterven komen er zogenaame lipopolysacchariden (LPS) vrij. Deze zijn in staat een leaky gut en systemische ontstekingen te veroorzaken.

Hoe Galstenen Ontstaan

Onze lever maakt gal aan. Gal is nodig om vetten af te breken en te verbranden. De gal wordt tijdelijk opgeslagen in de galblaas voordat het via de galwegen naar de darmen gaat. Als gal langere tijd ‘stilstaat’ in de galblaas of als er een infectie in de galblaas is, kan de galvloeistof gaan indikken. Deze ingedikte gal kan uiteindelijk verstenen en galstenen vormen.

Galstenen ontstaan meestal in de galblaas, maar kunnen ook in de galwegen voorkomen. Soms zijn galstenen heel klein, maar ze kunnen ook zo groot als knikkers zijn. Er zijn verschillende soorten galstenen. Dit hangt af van de stof waaruit ze zijn opgebouwd. Zo zijn er cholesterolstenen en pigmentstenen. Pigmentstenen zijn stenen van de gele kleurstof uit de gal (bilirubine).

De galblaas is een klein, peervormig zakje waarin galvloeistof tijdelijk opgeslagen wordt. Gal wordt gemaakt door de lever. Via de galwegen komt de galvloeistof in de galblaas terecht. Als vet eten de maag verlaat, trekt de galblaas samen. Galvloeistof komt dan via de galwegen in de twaalfvingerige darm terecht. Daar worden de vetten afgebroken.

Het is onduidelijk hoe galstenen precies ontstaan. ‘Stilstaande gal’ lijkt een belangrijke rol te spelen. Steeds als de galblaas samenknijpt om gal naar de darmen te sturen, kan er een restje gal achterblijven. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als de galblaas zich niet helemaal leegknijpt bij maaltijden. In gal zit cholesterol. Zit er veel cholesterol in de gal dan lijkt de kans op cholesterolstenen groter. Vrouwelijke hormonen spelen hierbij waarschijnlijk een rol. Galstenen ontstaan ook vaker tijdens de zwangerschap.

Symptomen en Diagnose

Veel mensen hebben galstenen, zonder daar ooit klachten van te hebben. Pas wanneer een galsteen klem komt te zitten, ontstaan er klachten. De galblaas zal proberen de versperring op te heffen en de galsteen door te laten stromen. Dit doet de galblaas door heftig samen te trekken. Dit kan erge pijn veroorzaken in de rechterbovenbuik, ook wel galkoliek genoemd. Opvallend is dat mensen meestal niet stil kunnen zitten tijdens een galsteenaanval. Je ligt te rollen of te draaien in bed, kruipt over de grond of loopt maar heen en weer van de pijn. De pijn kan er een paar minuten zijn en dan weer even weggaan. Maar ook langer achter elkaar aanwezig zijn. De pijn kan vaak terugkomen. Heb je ontkleurde ontlasting? Dat is een teken dat gal de darm niet bereikt. Dit kan een gevolg zijn van galstenen. Galvloeistof zorgt voor de bruine kleur van de ontlasting.

Een klem zittende galsteen kan ervoor zorgen dat jouw galwegen en/of jouw galblaas gaan ontsteken. Soms kan ook de alvleesklier gaan ontsteken bij galstenen.

De huisarts kan meestal de diagnose ‘galstenen’ stellen op basis van jouw klachten. Verder onderzoek is nodig om de diagnose met zekerheid te kunnen stellen. Hiervoor word je doorverwezen naar een maag-darm-leverarts (MDL-arts), chirurg of internist in het ziekenhuis. In de meeste gevallen kan de diagnose van kalkhoudende galstenen gesteld worden met een echografie. Dit is een onderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van geluidsgolven. Met een MRI-scan kan de arts alle soorten galstenen in de galblaas en vooral in de galwegen opsporen. Soms kan de arts de galsteen met beide onderzoeken niet terugvinden. De galsteen kan dan al met de ontlasting uit het lichaam zijn verdwenen. Vaak kan de diagnose dan toch gesteld worden. Bijvoorbeeld omdat de arts andere galstenen in uw galblaas ziet.

Behandeling van Galstenen

Als galstenen geen klachten geven is behandeling niet nodig. Vaak worden galstenen bij toeval gevonden als er om andere redenen een buikonderzoek wordt gedaan. Als je klachten blijft houden of de pijnaanvallen telkens terug blijven komen, kan de galblaas met een operatie verwijderd worden. De meest effectieve behandeling bij galstenen is het verwijderen van de galblaas met een operatie. Dit wordt ook wel een galblaasresectie of cholecystectomie genoemd. Je kunt goed leven zonder galblaas. Soms moet je lichaam even aan de nieuwe situatie wennen. Je kunt dan tijdelijk last krijgen van dunnere ontlasting.

Galstenen die in de galwegen zitten kunnen soms via de darm verwijderd worden met een kijkonderzoek: Endoscopische Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie (ERCP). Bij een ERCP gaat de arts met een flexibele slang (endoscoop) via de mond, slokdarm en maag naar de twaalfvingerige darm. Vanuit de darm wordt de hoofdgalweg vervolgens met een ballonnetje schoongeveegd zodat de steen in de darm valt en met de ontlasting het lichaam verlaat. Een ERCP is een goede oplossing bij een acute galsteen aanval. Op langere termijn is een ERCP vaak minder effectief. Dat komt doordat nog steeds nieuwe galstenen kunnen ontstaan in de galblaas.

Bij pijnaanvallen door galstenen kunnen pijnstillers helpen de pijn te verlichten. In enkele gevallen schrijft de arts medicijnen voor als behandeling van de galstenen zelf. Er zijn medicijnen die kleine galstenen kunnen laten oplossen. Deze medicijnvrien werken echter niet bij alle mensen. Ook kunnen na deze behandeling weer nieuwe galstenen ontstaan. De behandeling is daardoor minder effectief dan een operatie. Soms worden (vooral grote) galstenen vergruisd, zoals dat ook bij nierstenen gebeurt. Door het vergruizen valt de galsteen uit elkaar in kleine steentjes en gruis. Deze galsteendeeltjes kunnen dan met een ERCP (kijkonderzoek) verwijderd worden.

Als je last hebt van veel diarree is het belangrijk dat je veel drinkt en zorgt dat je voldoende zout binnenkrijgt. Dit is om het verlies van vocht en zouten via de ontlasting te compenseren en uitdroging te voorkomen. Bij de drogist en apotheek is ORS (Oral Rehydration Solution) verkrijgbaar.

Voedingsadviezen en Leefstijltips bij Galstenen

Het is niet nodig om uw eten te beperken. Eet regelmatig en sla geen maaltijden over. Neem meerdere kleine maaltijden per dag: 3 hoofdmaaltijden en 3 tussendoortjes. Vergeet vooral het tussendoortje in de avond niet. Eet rustig en kauw goed. Zorg voor voldoende afwisseling in uw voeding. Gebruik gezonde vetten. Gebruik een voeding met voldoende voedingsvezels. Drink voldoende. U kunt het beste volkorenbrood kiezen. Eet voldoende groente en fruit. Besmeer boterhammen met (dieet) halvarine. Gebruik voor de warme maaltijd vloeibaar bak- en braadvet of olie. Gebruik mager vlees, magere melk(producten) en 30+ of 40+ kaas. Eet 1 keer per week vis. Vervang vlees en vis eens wat vaker met plantaardige eiwitten zoals peulvruchten tempeh en tofu. Neem voor het slapen gaan nog een (klein) tussendoortje met vet, bijvoorbeeld een cracker met 30+ kaas.

Het is belangrijk dat u voor de operatie een zo goed mogelijke conditie heeft. Dit zorgt ervoor dat u na de operatie weer goed herstelt. Ook een goede voeding met voldoende voedingsstoffen is belangrijk. Daardoor houdt u een goede voedingsconditie en valt u niet af. Mogelijk dat u door uw angst voor een nieuwe galaanval minder eet en drinkt. Daardoor neemt u minder voedingsstoffen op en kan het zijn dat u voor een operatie gewicht verliest. Hierdoor krijgt u een slechtere voedingstoestand en heeft u meer kan op infecties en/of complicaties.

Als uw galblaas weg is, maakt de lever nog steeds gal. De gal wordt nu alleen niet meer opgeslagen maar gaat direct naar de darm toe. Na de operatie kunt u daarom soms wat last hebben van diarree of dunne ontlasting. Dit komt doordat het lichaam moet wennen aan de nieuwe situatie. Meestal verminderen en verdwijnen de klachten vanzelf.

Na de operatie kunt u mogelijk bepaalde voeding tijdelijk niet verdragen. U merkt zelf snel genoeg welke voeding dit is. Gebruik deze voeding niet zolang u er last van heeft. Laat niet te veel voedingsmiddelen weg, want dan krijgt u een tekort aan belangrijke voedingsstoffen. Neemt u dan contact op met het secretariaat van de afdeling Diëtetiek, telefoonnummer (073) 553 20 19. Zij kunnen zo nodig een afspraak met u maken voor een gesprek met de diëtist. Heeft u tijdens uw opname al een diëtist gesproken? Geeft u dan als u belt uw naam, geboortedatum en telefoonnummer door.

Preventie van Galstenen

Je kunt de kans op galstenen verkleinen door een gezond gewicht. Heb je overgewicht? Een diëtist kan je helpen om op een gezonde en geleidelijke manier af te vallen. Het is belangrijk om gezond en gevarieerd te eten en voorzichtig te zijn met vet eten.

Enkele voedingsadviezen blijken wél zinvol te zijn. Vooral om het risico tegen te gaan dat u nieuwe galstenen en klachten krijgt. Het is belangrijk dat de galblaas zich regelmatig samentrekt. Eet gevarieerd volgens de Schijf van Vijf. Zorg dat de gal in beweging blijft en de galblaas zich regelmatig kan legen. Zo is er minder kans op het ontstaan van galstenen. Verdeel de maaltijden over de dag. Sla het ontbijt niet over. Neem een normale hoeveelheid vet, volgens de Schijf van Vijf. Beweeg voldoende. Zorg voor een gezond gewicht.

Bij mensen met overgewicht komen galstenen 3 tot 4 keer zo veel voor als bij mensen met een gezond gewicht. Bij overgewicht is de galblaas minder beweeglijk, waardoor de gal in de galblaas langer de tijd heeft om in te dikken. Bovendien bevat de gal bij overgewicht veel cholesterol, wat stenen kan vormen. Probeer bij overgewicht af te vallen. Doe dit niet te snel, maar val maximaal 1 kilo per week af.

Eet voldoende voedingsvezels. Vezels zijn onverteerbare stoffen die voorkomen in plantaardige producten. Ze zijn nodig voor een goede werking van uw darmen en uw stoelgang. Daarnaast helpen vezels ook de vorming van (nieuwe) galstenen tegen te gaan. De vezels binden zich aan het cholesterol, dat met de ontlasting het lichaam verlaat. Producten die veel vezels bevatten, zijn onder andere groente, fruit, rauwkost, volkorenbrood, roggebrood, peulvruchten, zilvervliesrijst, volkorenpasta, bulgur, couscous, zemelen, quinoa, gedroogde zuidvruchten, zaden en pinda’s.

Misschien eet u zelf veel voedingsmiddelen al niet meer, omdat u denkt dat u daarvan klachten krijgt. Het risico hiervan is dat u niet alle voedingsstoffen binnenkrijgt die uw lichaam nodig heeft. Klachten kunnen verminderen als de galblaas minder samentrekt. Welke voedingsmiddelen ervoor zorgen dat de galblaas samentrekt, verschilt per persoon. Eet een normale hoeveelheid vet en volg dus géén vetarm dieet. Zoek voor uzelf uit van welke voedingsmiddelen u mogelijk klachten krijgt.

Als uw galblaas is verwijderd, maakt de lever nog steeds gal. De gal wordt nu alleen niet meer opgeslagen in de galblaas, maar gaat direct naar de darm toe. Daar helpt het bij de vertering van vetten uit uw voeding. Na de operatie kunt u nog even last hebben van diarree of dunne ontlasting. Dit komt omdat het lichaam moet wennen aan de nieuwe situatie. Meestal verminderen deze klachten vanzelf. Het kan verstandig zijn de eerste weken na de operatie voorzichtig te zijn met vette voeding. Hiervan kunt u tijdelijk nog klachten krijgen. Meestal kunt u snel weer eten wat u gewend was.

Aanbevelingen ter Preventie van Galstenen

  • Obesitas en overgewicht verhogen het risico op galstenen. Moet je afvallen? Doe het rustig. Snel gewichtsverlies kan het risico op galstenen namelijk vergroten. Dus geen crash-diëten!
  • Een vezelrijk dieet voorkomt galstenen. Voedingsvezels komen voor in groenten, fruit, bessen, peulvruchten, volle granen, noten en zaden, kortom in alle voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong.
  • Matige koffieconsumptie lijkt galstenen te voorkomen.
  • Vette vleessoorten en vette zuivel bevatten ook veel verzadigde vetten. Probeer de slechte vetten vervangen door de goede, onverzadigde vetten.

De Functie van de Galblaas

De galblaas zorgt normaal gesproken voor het toevoegen van gal en dat zorgt er voor dat vetten goed verteerd worden. Soms kan de gal stil blijven staan, zodat het indikt en er galstenen ontstaan. Andere galaandoeningen zijn galstuwing of galblaasontsteking. Bij galstenen is geen dieet voor te schrijven, maar de kans op galstenen vermindert bij een gezond gewicht. Het is belangrijk om gezond en gevarieerd te eten, volgens de Schijf van Vijf. Vermijd voedingsmiddelen die last geven, maar probeer ze na een tijdje opnieuw. Het is niet nodig langere tijd bepaalde voedingsmiddelen te vermijden.

Wat zijn Galstenen?

U bent op de Spoedeisende Hulp geweest vanwege galstenen. U mag weer naar huis van de arts. Galstenen zijn harde stukjes die ontstaan uit cholesterol in de galblaas of galwegen. Ongeveer 10% van de mensen in westerse landen heeft galstenen, maar de meeste mensen hebben geen klachten. Galstenen kunnen problemen veroorzaken als ze de galvloeistof blokkeren, wat kan leiden tot hevige buikpijn, ook wel galsteenkolieken genoemd. De galblaas is een klein peervormig zakje van 8 tot 10 centimeter lang, dat aan de rechterkant van het lichaam bij de lever ligt. De lever maakt galvloeistof aan en slaat deze op in de galblaas. Na het eten knijpt de galblaas samen en komt de galvloeistof in de dunne darm, waar het helpt bij de vertering van vetten. Een mens kan goed zonder galblaas leven, omdat de galvloeistof dan direct van de lever naar de dunne darm gaat.

De Samenstelling van Galvloeistof

Galvloeistof bevat galzouten, die vetten in kleine druppeltjes verdelen zodat ze beter verteerd kunnen worden. Het bevat ook bilirubine, dat de ontlasting zijn kleur geeft. Als bilirubine niet goed kan wegvloeien, kan de huid en het oogwit geel kleuren, en kan de ontlasting grauw worden.

Het Ontstaan van Galstenen

Het is niet precies bekend hoe galstenen ontstaan, maar we weten dat galvloeistof soms te dik wordt. Dan ontstaan kleine kristallen die samenklonteren en galstenen vormen. Galstenen kunnen klachten geven als ze de doorgang van galvloeistof blokkeren. Dit gebeurt als galstenen in de galblaas of galwegen zitten en de doorstroming blokkeren. Dit kan hevige pijn geven in de rechter bovenbuik, die één tot vier uur kan duren en dan langzaam wegzakt. Deze pijn kan samen gaan met misselijkheid, braken en geelzucht. De pijn komt meestal na een vette maaltijd.

Complicaties

Als galstenen vast blijven zitten, kunnen de volgende complicaties ontstaan:

  • Een ontsteking van de galblaas, wat kan leiden tot plotseling ziek worden of langdurige, minder hevige pijn.
  • Een ontsteking van de galwegen, als een steen de galwegen blokkeert.

Diagnose

De diagnose galstenen kan meestal worden gesteld op basis van de klachten (galsteenkoliek) en een echo van de buik. Galstenen in de galwegen kunnen worden opgespoord en verwijderd met een ERCP-onderzoek (Endoscopisch Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie). Dit is een kijkonderzoek waarbij de arts met een camera via de maag en twaalfvingerige darm de galwegen onderzoekt.

Behandeling

De meest effectieve manier om galstenen te behandelen is door de galblaas te verwijderen. Dit gebeurt meestal niet direct tijdens het eerste bezoek aan de Spoedeisende Hulp. Daarom krijgt u eerst pijnstillers om de pijn te verlichten. De arts zal u hierover advies geven.

Voedingsadvies

Vroeger kregen mensen met galstenen een dieet met veel beperkingen, zoals weinig vet eten. Maar uit onderzoek is gebleken dat zo’n dieet weinig helpt. Wat wel belangrijk is, is gevarieerd eten om nieuwe galstenen en klachten te voorkomen. Misschien heeft u al veel voedingsmiddelen weggelaten omdat u denkt dat ze de klachten veroorzaken. Het risico hiervan is dat uw voeding niet meer alle voedingsstoffen bevat die uw lichaam nodig heeft. Het is beter om uit te zoeken welke voedingsmiddelen bij u klachten geven. Verminder deze geleidelijk totdat u geen last meer heeft. Als u zelfs bij een kleine hoeveelheid klachten krijgt, kunt u deze voedingsmiddelen tijdelijk vermijden.

De Galblaas

De galblaas is een klein, peervormig orgaan aan de rechterkant van de buik, net onder de lever. Galstenen kunnen zo klein zijn als zandkorreltjes en zo groot als een golfbal. Sommige mensen kunnen maar één grote galsteen hebben, anderen kunnen veel stenen van verschillende groottes hebben. Mensen met galsteenklachten hebben meestal een operatie nodig om de galblaas te verwijderen.

Soorten Galstenen

80% van de galstenen zijn puur cholesterol. Ze zijn geel van kleur. Galstenen kunnen ook donkerbruin of zwart zijn. Deze stenen worden gevormd wanneer de gal te veel bilirubine bevat.

Oorzaken van Galstenen

Het is nog steeds niet precies bekend waardoor de vorming van galstenen wordt veroorzaakt.

  • Gal bevat teveel cholesterol. Als jouw lever meer cholesterol afscheidt dan jouw gal kan oplossen, dan kan overtollig cholesterol in kristallen worden omgezet.
  • Gal bevat te veel bilirubine. Onder bepaalde omstandigheden (levercirrose, galweginfecties, sommige bloedziekten) produceert de lever te veel bilirubine.
  • De galblaas is niet in staat om zichzelf van de gal te ontdoen.

Complicaties van Galstenen

Galstenen kunnen vast komen te zitten in de hals van de galblaas. Ze kunnen een ontsteking veroorzaken (cholecystitis). Galstenen kunnen ook de buisjes blokkeren waardoor gal naar de dunne darm stroomt. Ook kunnen galstenen het afvoerkanaal van de alvleesklier verstoppen. Hierdoor kan ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) optreden.

Samenvatting

Door een gezonde levensstijl te handhaven, inclusief een evenwichtig dieet en regelmatige lichaamsbeweging, kun je het risico op galstenen aanzienlijk verminderen. Het vermijden van de genoemde factoren en het volgen van de voedingsadviezen kan bijdragen aan een gezonde galblaas en een betere algehele gezondheid.

labels:

Zie ook: