Volgens de gangbare maar niet onomstreden stelling binnen de westerse geneeskunde vormt het bloedvet cholesterol een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Een te hoog cholesterolgehalte verhoogt het risico op hart- en vaatziekten. Er wordt daarbij een onderscheid gemaakt tussen het “slechte” LDL (low-density lipoprotein) en het “goede” HDL (high-density lipoprotein). Beide zijn een transporteiwit voor vetten, een wateroplosbare combinatie van vetachtige deeltjes (waaronder cholesterol) en eiwitten. HDL transporteert het cholesterol uit de bloedbaan naar de lever en andere organen. LDL brengt daarentegen cholesterol juist naar de weefsels en cellen, waar het wordt gebruikt om ze te repareren. LDL doet dit ook bij schade aan en ontstekingen van de bloedvatwand. Bij het herstelproces worden naast cholesterol ook vetten, calcium en andere stoffen naar de beschadigde locaties geleid.

Het verband tussen hart- en vaatziekten en leefstijl (verkeerde eet- en leefgewoonten en overgewicht) is welbekend. LDL-niveaus kunnen worden verlaagd door veranderingen in de leefstijl (onder andere gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging en gewichtsverlies). Men zou cholesterolverlagende middelen pas in tweede instantie moeten overwegen. De praktijk leert echter dat statines bijna standaard worden voorgeschreven. Daaraan kleeft een groot nadeel, want het gebruik van statines is voor een hoog percentage gebruikers (tot wel 20%) niet zonder risico. Niet alleen de grote kans op deze nare bijwerkingen maant tot terughoudendheid bij het voorschrijven van statines. De laatste jaren staat het wetenschappelijk bewijs voor het nut van statines ter discussie. Zo zijn er onderzoekers die menen dat statines geen bescherming tegen hart- en vaatziekten bieden, maar deze juist bevorderen.

Wat is Rode Gist Rijst?

Rode gist rijst is een van oorsprong een Chinees voedingssupplement dat wordt geproduceerd door gekookte of gestoomde witte rijst te fermenteren met de voedselschimmel Monascus purpureus. Fermentatie is een proces waarbij stoffen worden omgezet door bacteriën, schimmels of gisten. Bij voedingsmiddelen wordt hiervan veelvuldig gebruik gemaakt om consistentie, geur, houdbaarheid, smaak, uiterlijk, verteerbaarheid of zuurgraad te veranderen. Denk maar aan yoghurt, wijn, bier en bijv.

Rode gist rijst (red yeast rice, red mold rice, anka, rode koji, xuezhikang, hong qu, chi qu) maakt tot de dag van vandaag deel uit van de dagelijkse voeding (als smaakmaker, conserveringsmiddel en natuurlijke kleurstof) en het is opmerkelijk, dat juist deze provincies de laagste cardiovasculaire sterfte van heel China hebben.

Rode gist rijst (xuezhikang of rode koji) is rijst die is gefermenteerd door de gist Monascus purpureus. Hierbij worden belangrijke bioactieve stoffen gevormd zoals monacolines (waarvan het merendeel monacoline K), sterolen, saponinen en isoflavonen en krijgt de rijst haar dieprode kleur. Rode gist rijst wordt van oudsher in Aziatische landen gegeten en gebruikt als natuurlijke kleurstof en geneesmiddel. In Nederland wordt rode gist rijst hoofdzakelijk als voedingssupplement gebruikt voor het verlagen van de totaal- en LDL-cholesterolspiegel. Het is het bekendste natuurlijke alternatief voor mensen die geen statines willen of kunnen gebruiken. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat rode gist rijst de cholesterolspiegel net zo goed verlaagt als statines, maar veel beter wordt verdragen. De (synergetische) combinatie van bioactieve stoffen is verantwoordelijk voor de klinische effecten van rode gist rijst.

Werkingsmechanisme

Fermenteren is een essentieel proces voor het ontstaan van de heilzame werking van rode gist rijst. In dit omzettingsproces vervaardigt Monascus purpureus een tiental stoffen (metabolieten) genaamd monacolines, vernoemd naar de schimmel. Men schrijft deze monacolines - en dan met name monacoline K - de belangrijkste werking toe. Monacolines hebben hetzelfde werkingsmechanisme als statines.

Toch zijn er duidelijk verschillen met de synthetische cholesterolverlagers. Een belangrijk onderscheid is dat monacoline K uit rode gist rijst al voor 40 tot 60 procent uit de biologisch actieve, zure vorm bestaat die de cholesterolverlaging teweegbrengt. Bij statines daarentegen gaat het om een inactieve vorm (de zogenaamde lactonvorm). Deze vorm dient eerst door de lever in de biologisch actieve vorm te worden omgezet. Naar alle waarschijnlijkheid is de grote hoeveelheid lacton in synthetische cholesterolverlagers verantwoordelijk voor de vervelende en soms zelfs gevaarlijke bijwerkingen. Zo wijst recent onderzoek erop, dat de inactieve vorm de energieproductie in de mitochondriën (de krachtcentrales van de cellen) belemmert en daardoor spierpijn en andere klachten veroorzaakt.

Er bestaat nog een ander belangrijk verschil. Waar statines één stof in een hoge dosering bevatten, is rode gist rijst een synergetische combinatie van natuurlijke, werkzame stoffen in (veilige) lagere doseringen. Naast monacolines bevat rode gist rijst fytosterolen, isoflavonen, pigmenten en enkelvoudig onverzadigde vetzuren. Fytosterolen zijn bioactieve stoffen die de opname van cholesterol in de darm beperken en de uitscheiding van cholesterol met de ontlasting verhogen. Isoflavonen zijn plantaardige oestrogenen die ook gunstig op de cholesterolspiegel inwerken. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat een (hoge) inname van enkelvoudig onverzadigde vetten het cholesterol- en triglyceridengehalte in het bloed kan verlagen. De synergetische werking van deze stoffen draagt bij aan de vermindering van het gehalte aan bloedvetten die met hart- en vaatziekten geassocieerd worden: LDL-cholesterol, triglyceriden (drie aan elkaar gekoppelde vetzuren) en lipoproteïne A (een combinatie van een kleefeiwit en LDL).

Ook voor het hart zelf kan rode gist rijst een betekenis spelen. Kransvatziekte is een veel voorkomende aandoening, waarbij de bloedvaten die naar en van het hart lopen zijn aangedaan. De resulterende vernauwing kan resulteren in een hartinfarct (hartaanval), waarbij de bloedtoevoer ontoereikend is en door het gebrek aan zuurstof een deel van de hartspier afsterft. Meerjarig gebruik van rode gist rijst blijkt de prognose van mensen met kransvatziekte die een hartinfarct hebben doorgemaakt, aanzienlijk te verbeteren. Vergeleken met placebo liet een grootschalig Chinees onderzoek (bijna 5000 mensen) een duidelijk verlaagd risico (45%) op een recidief of andere cardiovasculaire ziekte zien. De serumspiegel van zowel LDL, HDL als triglyceriden verbeterden. Uit een overzichtsstudie van meer dan 50 studies bleek het cholesterolverlagende effect van rode gist rijst al na 8 tot 12 weken op te treden en was vergelijkbaar met dat van statines - maar dan zonder hun negatieve bijwerkingen.

Bijwerkingen

Bijwerkingencentrum Lareb ontving zestien meldingen van bijwerkingen na gebruik van rode gist rijst. De klachten komen overeen met de bijwerkingen van statines. Spierpijn, maag- en darmklachten staan op de voorgrond. Maar ook ernstige klachten, zoals spierafbraak, alvleesklierontsteking en ontregeling van de stollingstijd zijn gemeld.

Klachten die je kunt krijgen van rode gist rijst lijken op de bekende bijwerkingen van statines. Gemeld zijn spierpijn, maag- en darmklachten. Maar ook ontregeling van stollingstijd, verminderd geheugen, spierafbraak, alvleesklierontsteking en ernstige leverproblemen met geelzucht zijn gemeld.

  • Rode gist rijst verlaagt de synthese van co-enzym Q10 en vitamine D.
  • Monacoline K wordt omgezet door het CYP3A4-enzym in de lever.
  • Rode gist rijst kan daarom een wisselwerking hebben met medicijnen die invloed hebben op het CYP3A4-enzym, zoals onder andere ciclosporine, fusidinezuur, macrolide antibiotica, antimycotische azoolderivaten en HIV-proteaseremmers.
  • Rode gist rijst kan de werking van bepaalde anticoagulantia (coumarinederivaten zoals acenocoumarol) mogelijk licht versterken.

Contra-indicaties

  • Overgevoeligheid voor rijst of gist
  • Zwangerschap en het geven van borstvoeding
  • Ernstige lever- en nierziekten
  • Hoge alcoholconsumptie

labels:

Zie ook: