In veel koffietentjes en restaurants krijg je standaard een glas water bij je koffie. Misschien valt het je niet eens altijd op, misschien denk je: wat gastvrij!, of misschien vraag je je wel serieus af waarom er water bij je kop koffie komt.

De mythe van uitdroging door koffie

We hebben het al regelmatig gehoord: koffie zou ons lichaam doen uitdrogen. Je hebt immers misschien wel gemerkt dat je sneller naar de wc moet als je gedurende de dag koffiedrinkt. Dat klopt ergens ook wel, want de cafeïne in koffie prikkelt je blaas en nieren en dat geeft het gevoel dat je moet plassen. Maar je moet niet méér plassen als je koffie hebt gedronken. Sterker nog, je plast in milliliters net zoveel als je water drinkt als dat je koffie drinkt. Door koffie verlies je dus niet meer vocht.

Smaak neutraliseren: de echte reden

Oké, het glaasje water is dus niet bedoeld om eventueel vochttekort door koffie op te lossen. Waarom krijgen we ‘m dan wel? Het glaasje water heeft alles te maken met het proeven van koffie. Door water te drinken vóórdat je je koffie proeft, neutraliseer je de smaken in je mond. Daardoor kun je je koffie veel beter proeven. Drink je namelijk meerdere slokken koffie achter elkaar zonder de smaak tussentijds te neutraliseren, dan proef je je koffie met elke slok minder goed. En dat is jammer, zeker als je - net als wij specialty coffee-liefhebbers - het proeven van koffie juist zo leuk vindt!

Giet het glas water dus niet pas achterover nadat je je koffie op hebt, maar drink steeds een klein beetje voordat je een slok koffie neemt. Het is een hardnekkig, maar onwaar feitje dat we van een kop koffie uitdrogen.

Water en koffie: een onlosmakelijke band

Zonder water, geen koffie. Wist je dat een kop koffie voor maar liefst 98% uit water bestaat? Dat je water nodig hebt om lekkere koffie te zetten spreekt dus voor zich. En niet alleen voor het kopje koffie heb je water nodig, er is ook water nodig om de koffieplanten te laten groeien. Want zonder water bestaan er ook geen koffiebonen.Water is niet alleen een ingrediënt in koffie - het is het hoofdbestanddeel van koffie. Aangezien een kopje koffie voor ongeveer 98% uit water bestaat, speelt het een essentiële rol in het hele zetproces. Zonder water geen extractie, geen aroma’s, geen kopje koffie. Water is het middel waarmee de smaken, oliën en oplosbare stoffen uit de gemalen koffieboon worden gehaald. Het zorgt ervoor dat de complexe smaken die in de boon zitten, daadwerkelijk in je kopje belanden. Zonder goed water zou koffie simpelweg niet kunnen bestaan.

De kwaliteit van water

De kwaliteit van je koffie hangt direct af van de kwaliteit van het water. De zachtheid of hardheid van het water heeft invloed op de smaak van de koffie. De mineralen in water - zoals calcium en magnesium - beïnvloeden hoe goed smaken uit de koffie worden gehaald. Te zacht water kan leiden tot een vlakke smaak, terwijl te hard water bitterheid kan versterken. Daarom is het belangrijk om stil te staan bij wat voor water er uit de kraan komt als je een écht goed kopje koffie wilt zetten. Je kunt bijvoorbeeld een waterfilter installeren tussen je kraan of bij de koffieautomaat, om ervoor te zorgen dat de koffie altijd van constante kwaliteit is.

Water op de koffieplantages

Het belang van een kop koffie begint dus al op de koffieplantages. Water kan hierbij niet ontbreken. Door de klimaatverandering en de droge periodes, hebben veel koffieplantages het zwaar. Ook onze koffieboeren in Oeganda hebben hier mee te maken. Om dat probleem aan te pakken hebben ze in Oeganda ‘vlinder’ waterbassins geïnstalleerd. De koffieboeren graven aan de rand van hun plantage een gat voor het bassin met daaromheen een hekwerk zodat het geen gevaren oplevert voor de kinderen. Boven op het gat bouwen ze via een metalen constructie een soort overkapping met 2 ‘vleugels’. Die vleugels staan aan de uiteindes hoger dan in het midden waardoor het regenwater dat valt, wordt opgevangen en via die vleugels naar het midden loopt. Net als bij een trechter. Vanaf daar valt het water in het bassin zodat ze een watervoorraad opbouwen voor de droge periodes. Een vol bassin heeft voldoende water voor wel 3 maanden droogte! Ook hebben deze boeren geleerd hoe ze met dit water hun land kunnen irrigeren.

De voordelen van koffie

En nieuw onderzoek heeft uitgewezen dat het drinken van koffie een positieve invloed heeft op de nieren. Mits er het juiste aantal kopjes van wordt gedronken. Het is een fabel dat een kop koffie het lichaam uitdroogt. Sterker nog, het telt gewoon mee in de hoeveelheid vocht die u dagelijks nodig heeft. Van koffie is bewezen dat het, mits er niet te veel van wordt gedronken, gezondheidsvoordelen heeft. Wel gaat het daarbij om gefilterde zwarte koffie en dus niet om koffies met melk en suiker. Zwarte koffie bevat minder dan 1 kcal per 100 ml en staat in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

Over het algemeen wordt aangenomen dat het drinken van zo’n 400 mg cafeïne, oftewel 4 à 5 koppen koffie per dag, past in een gezond, gevarieerd voedingspatroon. Per koffiesoort verschilt het cafeïne- en het cafestol-gehalte (een stof die het LDL-cholesterol verhoogt). Gematigde koffieconsumptie wordt in verband gebracht met onder andere een lager risico op hartfalen, een beroerte en diabetes. In oktober 2023 is daarnaast bekend geworden dat het drinken van koffie een gunstig effect heeft op de gezondheid van de nieren. Bij 1 kop koffie is er al minder nierschade, maar nog meer bij 3 of 4 koppen. Dat geldt voor gezonde mensen, maar vooral voor mensen met diabetes. Dat is gebleken uit onderzoek van Universiteit Wageningen, onder bijna 80.000 proefpersonen.

Cafeïne en je lichaam: wat doet het precies?

Het is duidelijk dat cafeïne invloed heeft op je lichaam, maar hoe werkt dat precies? Volgens het Voedingscentrum kan cafeïne in kleine hoeveelheden je alertheid en concentratie verhogen en zelfs je sportprestaties een boost geven. Toch geldt ook hier: te veel is niet goed. Te veel cafeïne kan namelijk tot rusteloosheid, angstgevoelens, slaapproblemen en zelfs hoofdpijn leiden. Bovendien kan het gebeuren dat je, als je regelmatig koffie drinkt, last krijgt van ontwenningsverschijnselen als je ineens stopt. Ondanks dat cafeïne niet als verslavend wordt beschouwd, kun je last krijgen van hoofdpijn, slaperigheid en een depressieve stemming bij het stoppen of minderen. En dat willen we natuurlijk niet!

Hoeveel koffie per dag is gezond?

Toch is het niet verstandig extreem veel koffie te drinken. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft onderzoek gedaan en vastgesteld dat het voor de gemiddelde, gezonde, niet-zwangere volwassene veilig is om maximaal 400 milligram cafeïne per dag binnen te krijgen. Dit komt overeen met ongeveer vijf kopjes koffie van 125 milliliter, mits je verder geen andere cafeïnehoudende producten eet of drinkt. Denk bijvoorbeeld aan energiedranken, frisdrank of supplementen. Als je binnen deze limiet blijft, is er geen verhoogd risico op ziekten zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, de ziekte van Parkinson, de ziekte van Alzheimer of kanker. Benieuwd hoeveel cafeïne er in verschillende dranken zit?

Thuis zul je het waarschijnlijk niet doen, zegt voedingsdeskundige Nicole de Roos, maar als je in een café koffie drinkt, krijg je daar vaak een glaasje water bij. ,,Lang werd gedacht dat het drinken van koffie ‘vochtafdrijvend’ zou werken, met andere woorden dat je er vocht door zou verliezen. Dan lijkt zo’n extra aanvulling nuttig.” Dit is echter een fabeltje, aldus De Roos. ,,Van koffiedrinken ga je wel eerder plassen, maar niet méér dan dat je na het drinken van, zeg, eenzelfde hoeveelheid thee zou doen. Waarom dan wel? ,,Vergelijk het met het spoelen van je mond voordat je wijn proeft,” zegt De Roos. ,,Ik moet bekennen dat ik dit nooit heb geweten en het altijd andersom deed: eerst genieten van de koffie en dan voor vertrek nog even ‘naspoelen’ met een slok water.

labels:

Zie ook: