Velen van ons hebben vast weleens een rookworst van HEMA of Unox gegeten, met een klodder mosterd of bij de stamppot. Maar die bekende rookworsten liggen kennelijk nu onder vuur.
De Problematiek van Rookaroma's
De rookaroma’s die erin zitten, zijn niet al te best voor onze gezondheid. Want lang niet alles dat we in de supermarkt kunnen kopen of makkelijk voor handen is, doet ons lichaam goed. Nu klinken er ook dat soort geluiden over sommige rookworsten.
Fabrieksrookworsten, zoals die van Unox, worden niet gerookt, maar gekookt. In de fabriek in Oss voegen de fabrikanten een rookaroma aan de worst toe. Want roken doen ze dus niet. Maar zo’n rookaroma is dus nogal ongezond. Het Brabants Dagblad noemt het zelfs ‘levensgevaarlijk’ omdat kanker, erfelijke ziektes en onvruchtbaarheid daarmee in verband worden gebracht.
Om de rookaroma’s te maken, verbranden producenten hout en ‘vangen’ ze de rook in water. Dat noemen ze ook wel liquid smoke, oftewel vloeibare rook. De chemische stoffen filteren de makers er dan uit, maar de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) concludeert dat lang niet alle giftige stoffen uit deze rookaroma’s verdwijnen.
Mogelijk Verbod op Rookaroma's
Nu wil de Europese Commissie een verbod op de rookaroma’s per 1 juli. Woensdag beslist een speciaal comité hierover. Wim Mennes van de EFSA legt uit dat niet iedereen gelijk kanker van rookaroma’s krijgt. Dat hangt namelijk ook af van je lichaamsbouw en voedingspatroon. Evenwichtig en gevarieerd eten vermindert namelijk de risico’s op ziekte.
Unox maakt al 87 jaar rookworsten. Een woordvoerder van Unilever, waar Unox onder valt, legt uit dat als er een verbod op rookaroma’s komt, zij alternatieve aroma’s moeten ontwikkelen. En kiezen voor het natuurlijk roken van de worst? Daar is Unilever niet happig op. Omdat het roken met hout ongewenste milieu- en gezondheidseffecten met zich mee kan brengen”, zegt een woordvoerder van Unilever in het AD.
Daarom zijn rookaroma's hét alternatief geworden om voedingsmiddelen toch een rokerige smaak te geven. Voor een rookaroma wordt hout verbrand en de rook opgevangen in water. Zo krijg je liquid smoke. Die liquid smoke wordt bewerkt om de schadelijk chemische stoffen eruit te halen.
Tot 1 januari 2024 waren in de EU 10 primaire rookaromaproducten toegelaten voor een periode van 10 jaar. Uit de (her)beoordeling met een bijgewerkte methodologie van 8 van deze producten die nog in de handel zijn (eerder dit jaar stopten 2 producenten er al zelf mee) door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) blijkt dat het bewerkingsproces niet waterdicht is.
"We hebben geconcludeerd dat zes van de beoordeelde rookaroma's genotoxische stoffen bevatten en daarom veiligheidsproblemen opleveren. Ook na reinigen kunnen er nog genotoxische stoffen in het rookwater zitten. Genotoxiteit is het vermogen van een chemische stof om het genetisch materiaal van cellen te beschadigen. Veranderingen of mutaties in de genetische informatie in een cel kunnen het risico op het ontwikkelen van aandoeningen zoals kanker, erfelijke ziekten en onvruchtbaarheid vergroten.
Met de nadruk dus op dat 'kunnen' want voor dit type toxiciteit is het niet mogelijk een veilig niveau te definiëren. De waarschijnlijkheid dat deze effecten optreden hangt ook nog af van verschillende factoren, zoals de genetica en voedingsgewoonten van individuen. De kans dat schadelijke effecten optreden als gevolg van de consumptie van voedingsmiddelen die op smaak zijn gebracht met rookaroma's, is niet door de EFSA onderzocht. Bij haar beoordeling is de EFSA uitgegaan van het ergste scenario. Daarom kan de autoriteit niet anders dan zeggen dat ze de bezorgdheid over genotoxiteit niet kan uitsluiten.
De Commissie wil zelfs per 1 juli een verbod. De rookworst maakte Unox groot, is te lezen in het AD. Mocht er een verbod komen, dan verwacht een woordvoerder van moederbedrijf Unilever dat er een overgangstermijn zal komen.
Het zijn niet alleen rookworsten waarvoor het verbod zou gelden. 'Vloeibare rook', het aroma, wordt namelijk ook gebruikt voor bijvoorbeeld salami, bierworstjes, barbecuesaus, pulled pork en gerookte amandelen.
HEMA's Productiemethode
Volgens HEMA worden hun rookworsten wél gerookt. „De HEMA rookworst wordt op traditionele manier gerookt en bevat dus géén rookaroma’s. Als vanzelfsprekend heeft de kwaliteit en smaak van onze rookworst onze hoogste prioriteit en dit houden we daarom ook continu in de gaten. Onze rookworsten worden indirect gerookt met rook van eiken en beukenhout, waarbij het smeulende hout, zich buiten de rookkamer bevindt.
De traditionele methode. Dat ook daar risico’s aan zijn verbonden, is bekend. „Net als bakken op een barbecue en bij houtkachels. Dat is ook niet goed.” Ook daar heeft de EU strenge voedselnormen voor. Maar welke worst kun je nu beter eten?
Verandering van Leverancier bij HEMA
Binnenkort wordt de Hema-rookworst, na tachtig jaar, niet meer in de rookworstenfabriek in Oss geproduceerd. Een woordvoerder van de winkelketen heeft, na berichtgeving in het Brabants Dagblad, bevestigd dat de rookworst door een andere leverancier geproduceerd gaat worden. Welke dat is, is nog niet bekendgemaakt. Ook de reden van de breuk is niet naar buiten gebracht.
Oss wordt de rookworsthoofdstad van Nederland genoemd, want ook de Unox-rookworst, die door Zwanenberg Food Group wordt geproduceerd, komt hiervandaan. De stap naar een andere leverancier zal geen invloed hebben op de smaak en de kwaliteit.
Alternatieven en Onderzoek
Een woordvoerder van Unox zegt dat het bedrijf gaat proberen om alternatieve rookaroma’s te ontwikkelen of andere oplossingen te vinden waarmee de smaak en textuur behouden blijven.
Over het rookproces is bekend dat daar ook teer bij vrijkomt. Unilever geeft ook al aan dat traditioneel roken "niet hun voorkeur heeft". De EC vindt dat op de verpakking van producten met een rooksmaak moet komen staan of ze op traditionele wijze gerookt zijn. Nu is dat nog niet altijd duidelijk, liet ook de Keuringsdienst van Waarde vorige maand zien.
Of het traditioneel roken van vlees en vis gezondere bereidingswijzen zijn, is volgens Mennes niet duidelijk. Dat is niet onderzocht. Al is bekend dat roken of het inademen van houtrook niet heel goed voor je is.
In de regel is het eten van worst sowieso niet goed voor de gezondheid. Er zit meestal veel verzadigd vet en zout in. „Een keer een gerookt product, zoals een rookworst, eten kan niet direct kwaad.”
Maar gevraagd wat ze zelf zou eten, antwoordt Rietjens dat ze dan eerder ‘die met de aroma’s’ zou kiezen. Ze licht toe: „Die aroma’s zijn geëvalueerd en daar zijn de PAK’s al grotendeels uit verwijderd. De zorgen omtrent de aroma’s betreffen nu met name andere stoffen. Hoeveel van die stoffen bij gewoon roken in de producten terechtkomt, is niet bekend.” PAK’s staat voor polycyclische aromatische koolwaterstoffen. Die zijn DNA-beschadigend en daardoor verhogen ze het risico op kanker, evenals sommige vluchtige organische moleculen die in rook en de rookaroma’s zitten.
Supermarkttest
De winter komt eraan en dan gaan mensen weer stamppot eten. Reden voor het AD om op zoek te gaan naar beste rookworst in de supermarkt. Het AD test regelmatig (retail)producten onder het motto ‘Voor jou getest’. Dit keer is het de beurt aan de Gelderse Rookworst.
Drie deskundigen uit de ambachtelijke slagerij testten twaalf worsten uit de supermarkt. Worst- en vleeswarenexpert Paul van Trigt, Ellen in het Veld (eigenaar Twentse Worstkoning) en meesterslager Peter van der Geest vormden het jurypanel voor deze test.
Voor de prijs van een supermarktworst hoef je geen slagerskwaliteit te verwachten, vond het panel. Het drietal was niet enthousiast over alle rookworsten, maar er waren er ook die wel goed uit de keuring komen. “De binnenkant moet een mooie vlezige structuur hebben met een heldere smaak”, zegt Meesterslager Peter van der Geest tijdens de test.
De bekende rookworst van de Hema kwam uiteindelijk als beste uit de test. “Volop sap”, oordeelt Paul van Trigt.
Niet elke rookworst is een rookworst. Een groot deel van de in Nederland verkochte worsten is gekookt en vervolgens door een vloeibaar rookaroma gehaald. Dat gebeurt bijvoorbeeld al sinds de jaren zeventig met de miljoenen Unox-worsten die Unilever jaarlijks in Oss produceert.
labels: #Worst
