Het eten van hersenen kan ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengen, voornamelijk door de overdracht van prionziekten. Deze zeldzame maar dodelijke neurodegeneratieve aandoeningen tasten de hersenen aan en leiden tot een verscheidenheid aan neurologische symptomen.

Prionziekten: Een Overzicht

Prionen zijn infectieuze eiwitten die abnormale vouwingen vertonen en normale eiwitten in het zenuwstelsel kunnen aantasten. Dit leidt tot de ophoping van abnormale eiwitten in de hersenen, waardoor hersenweefsel beschadigd raakt. Prionziekten zijn ouderdomsziekten met symptomen als snel en in ernst toenemende dementie en bewegingsstoornissen. Dit komt door abnormale sponsachtige eiwitophopingen in de hersenen waardoor degeneratie van hersenweefsel optreedt.

De voornaamste prionziekten bij mens en dier (zoogdieren) zijn:

  • Scrapie bij schapen
  • Creutzfeldt-Jacob Disease (CJD) bij mensen
  • Bovine Spongioform Encephalopathy (BSE) bij koeien

Kuru: De Trilziekte door Kannibalisme

Kuru is een zeldzame neurologische aandoening die ontstaat door het consumeren van besmet hersenweefsel, meestal in het kader van kannibalisme. De ziekte werd in 1957 ontdekt door Carleton Gajdusek bij een stam in Oost-Nieuw-Guinea, waar de ziekte ook voorkwam. Vrouwen en kinderen aten namelijk hersenen van overledenen als onderdeel van een begrafenisritueel, dat zij beschouwden als een daad van liefde en respect. Vrouwen en kinderen werden onevenredig getroffen omdat zij vaker de weke delen van de overledenen, inclusief hersenweefsel, consumeerden. Dit werd beschouwd als een eerbetoon aan de overledene.

De symptomen van Kuru omvatten:

  • Evenwichts- en coördinatieproblemen
  • Slikproblemen
  • Buitensporige lachbuien (de "lach van de dood")
  • Buitensporig huilen
  • Coördinatieproblemen (ataxie) en verergerende loopproblemen
  • Dementie
  • Gedrags- en stemmingswisselingen
  • Hoofdpijn
  • Incontinentie
  • Ondervoeding en honger door slikproblemen
  • Pijn aan armen en benen
  • Tremoren (trillingen en bevingen) en spierschokken
  • Problemen met het vasthouden van voorwerpen

Er is geen behandeling beschikbaar voor Kuru, en de ziekte leidt doorgaans snel tot de dood. Sinds de beëindiging van de kannibalistische rituelen in 1960 is het aantal nieuwe gevallen van kuru drastisch verminderd.

BSE: De Gekke Koeienziekte

Boviene spongiforme encefalopathie (BSE), ook wel bekend als de gekkekoeienziekte, is een prionziekte die voorkomt bij rundvee en het centrale zenuwstelsel aantast. De ziekte is dodelijk. Bij BSE gaat er iets mis in de hersenen en het ruggenmerg van een rund. Er ontstaat een fout in een bepaald eiwit. Daardoor sterven er hersencellen af en kan het dier niet meer normaal functioneren. Het dier vertoont dan vreemd gedrag. Het maakt gekke bewegingen en valt steeds.

Mensen kunnen ziek worden van het eten van het zenuwweefsel (hersenen en ruggenmerg) van runderen die besmet zijn met BSE. Door het eten van besmet zenuwweefsel kan bij mensen de ziekte van Creutzfeldt-Jakob ontstaan. Dit is een dodelijke hersenziekte. Het risico op deze ziekte is er vooral bij de klassieke variant, omdat er dan meer runderen besmet zijn.

In Nederland is het verboden om zenuwweefsel van runderen aan te bieden. Alle producten van rundvlees die in de winkel liggen zijn vrij van BSE. Alle onderdelen van het rund die BSE kunnen overbrengen, worden bij de slacht verwijderd en vernietigd. Dat zijn bijvoorbeeld de hersenen, de amandelen, de ogen en het ruggenmerg.

Creutzfeldt-Jakob Disease (CJD)

Creutzfeldt-Jakob is een zeldzame hersenziekte bij mensen die lijkt op BSE (gekkekoeienziekte). De oorzaak van Creutzfeldt-Jakob is niet bekend. Een afwijkende vorm van Creutzfeldt-Jakob heet Variant-Creutzfeldt-Jakob. Deze ziekte kan ontstaan na het eten van met BSE besmet rundvlees. Net als bij BSE vallen er bij Variant-Creutzfeldt-Jakob gaten in het hersenweefsel, dat daardoor sponsachtig wordt. Het is niet bekend hoe de ziekte kan worden gestopt.

Tussen 1994 en 2010 hebben wereldwijd ongeveer 200 mensen Variant-Creutzfeldt-Jakob opgelopen. Sinds 2010 komt BSE en Variant-Creutzfeldt-Jakob vrijwel niet meer voor door alle strenge veiligheidseisen.

Preventie van Prionziekten

De belangrijkste manier om prionziekten te voorkomen, is het vermijden van de consumptie van besmet hersenweefsel. In gebieden waar kannibalisme historisch heeft plaatsgevonden, is educatie over de risico's van het eten van menselijke hersenen cruciaal.

Daarnaast zijn er strikte veiligheidsmaatregelen getroffen om de verspreiding van BSE te voorkomen, waaronder:

  • Het verbod op het gebruik van diermeel in veevoer
  • Het verwijderen en vernietigen van risicomateriaal (hersenen, ruggenmerg, ogen, amandelen) bij de slacht van runderen
  • Testen op BSE bij runderen ouder dan 30 maanden

Het Belang van Gezonde Voeding voor de Hersenen

Naast het vermijden van risicovol voedsel, is het belangrijk om gezonde voeding te consumeren voor een optimale hersenfunctie. Je hersenen verbruiken meer energie dan ieder ander orgaan in ons lichaam. Die energie komt voor een groot deel uit de dingen die je eet. Onze voeding bestaat uit allerlei voedingsstoffen. Elke voedingsstof heeft zijn eigen invloed op je hersenen. Sommige helpen op hun eigen manier om je hersenen gezond te houden.

Een ‘hersenvriendelijk menu’ bevat voldoende onverzadigde vetzuren, vitaminen en mineralen. Onderzoek laat zien dat een Mediterraan dieet goed past bij een ‘hersenvriendelijk menu’, omdat het veel (vette) vis, groenten, fruit, olijfolie, zaden, noten en bonen bevat. Hierin zitten veel gezonde voedingstoffen zoals mineralen, vezels, onverzadigde vetten en vitaminen.

Voedingsstoffen die belangrijk zijn voor de hersenen:

  • Omega-3-vetzuren: Zorgen voor een snelle communicatie in je hersenen.
  • B-vitaminen: Belangrijk voor een goede en snelle communicatie tussen hersencellen.
  • Vitamine C en E: Antioxidanten die schadelijke stoffen opruimen en mogelijk bescherming bieden tegen bepaalde soorten dementie.
  • Mineralen (jodium, zink, ijzer): Belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen.

Voedingsmiddelen om te Vermijden

Naast gezonde voeding, is het belangrijk om bepaalde voedingsmiddelen te vermijden die schadelijk kunnen zijn voor de hersenen:

  • Verzadigde vetten: Zitten in (room)boter, harde margarine, frituurvet, kokosvet, koek, gebak, snacks en vet vlees. Kunnen zorgen voor slagaderverkalking.
  • Witte graanproducten: Zoals witbrood, witte rijst en witte pasta. Ze bevatten suikers die snel verteren en zorgen voor een snelle hoge piek in je bloedsuikerspiegel.
  • Suiker: Zit in snoep, koek, frisdrank en fruitsappen. Zorgt voor een sterk wisselende bloedsuikerspiegel en kan leiden tot overgewicht.
  • Zout: Te veel zout kan zorgen voor een hoge bloeddruk.
  • Alcohol: Heeft een negatief effect op je hersenen. Het remt de activiteit in bepaalde hersengebieden.

Tips voor een Hersenvriendelijk Dieet

Om gezond te eten voor je hersenen kun je klein beginnen. Wissel producten die je normaal eet eens om voor producten die meer gezonde voedingstoffen bevatten:

  • Eet vette vis (makreel, haring, zalm) in plaats van vlees.
  • Bak in olijfolie in plaats van boter.
  • Kies voor volkoren brood, pasta en zilvervliesrijst in plaats van witte graanproducten.
  • Eet fruit in plaats van dat je vruchtensap drinkt.
  • Eet 250 gram groente en twee porties fruit per dag.
  • Drink genoeg water en thee zonder suiker.
  • Eet elke dag een handje ongezouten noten.

labels:

Zie ook: