Is koffie ook het eerste waar jij aan denkt als je ’s ochtends je ogen opent? De eerste slok kan je zelfs kippenvel bezorgen, zo lekker is het. Voor heel veel mensen wereldwijd is koffie een belangrijk onderdeel van hun dag. Niet alleen omdat ze de smaak van koffie lekker vinden, maar ook omdat ze veel voordelen ervaren van de cafeïne die erin zit.

Wat is cafeïne?

Om te begrijpen wat een kopje koffie met je doet, moet je eerst weten wat cafeïne is. In pure vorm is cafeïne een wit, nogal bitter stofje dat in zo’n 60 planten voorkomt. Eén van die planten is de koffiestruik.

Cafeïne heeft een stimulerende werking en wordt razend snel opgenomen in je bloed. Een paar minuten na je eerste slok raast ongeveer de helft van de cafeïne al door je bloedbaan. Het effect van een kop koffie is het grootst na zo’n 1,5 uur. Omdat je lichaam cafeïne ziet als een drug of toxische stof wil het er zo snel mogelijk van af.

Je lever is verantwoordelijk voor de verdediging van je lichaam. Dit orgaan zorgt er voor dat de cafeïne wordt afgebroken. Maar wat gebeurt er nou eigenlijk in je lijf tussen de eerste slok en het moment dat je lever alle cafeïne weer heeft afgebroken?

Hoeveel cafeïne zit er in een kop koffie?

Een kop koffie van 125 milliliter bevat ongeveer 60 milligram cafeïne. Gemiddeld krijgt een Nederlandse man rond de 600 milligram cafeïne per dag binnen en een vrouw ongeveer 500 milligram. Deze hoeveelheden liggen boven het maximum van wat Het Voedingscentrum aanbeveelt, namelijk 400 milligram per dag. Toch beweert Het Voedingscentrum ook dat deze hoeveelheden geen klachten zullen veroorzaken bij gezonde volwassen mensen.

De effecten van cafeïne zijn afhankelijk van een aantal factoren: je leeftijd, drink- en rookgewoonten, lichamelijke gesteldheid en de afbraaksnelheid van cafeïne in je lichaam. Ook de mate waarin je last hebt van of baat hebt bij de negatieve of positieve effecten van cafeïne, hangt af van bovenstaande factoren. De een reageert dus heftiger op een kop koffie dan de ander. Maar als een paal boven water staat dat cafeïne heel wat lichaamsfuncties beïnvloedt.

Effecten van cafeïne op je hersenen

Cafeïne heeft diverse effecten op je hersenen. De meeste heb je vast al eens gemerkt. Sterker nog, de positieve effecten zijn waarschijnlijk belangrijke redenen waarom je dagelijks snakt naar jouw bakje koffie. Het stofje werkt direct op je hersenen en stimuleert daar de afgifte van 2 stresshormonen: cortisol en adrenaline.

Belangrijk is in ieder geval om te weten dat cafeïne de afgifte van twee stresshormonen stimuleert. Dit zijn de hormonen cortisol en adrenaline. Deze hormonen veroorzaken elk een bepaalde lichamelijke reactie: cortisol verhoogt je stresslevel, en adrenaline stimuleert de afgifte van dopamine in je hersenen. Twee koppen koffie (200 mg) jagen je cortisolspiegel binnen een uur 30% omhoog. Hierdoor kan je je wat meer gestrest voelen. Dat laatste maakt dat je telkens na het drinken van een kopje koffie een soort van geluksgevoel ervaart. Het stresshormoon adrenaline geeft de afgifte van dopamine een boost. Dopamine is een neurotransmitter die je hersenen stimuleert.

  • Positief: als je je houdt aan de aanbevolen maximum hoeveelheid cafeïne per dag, dan zul je vooral positieve effecten ervaren. Zo ben je vaak geconcentreerder, gemotiveerder en alerter. Je voelt je ook vaak gelukkiger, omdat cafeïne zorgt voor een verhoogde dopamineafgifte in de hersenen.
  • Negatief: een teveel aan cafeïne maakt dat je cortisolspiegel omhoogschiet. Daardoor kun je je rusteloos en angstig voelen, hoofdpijn krijgen en moeilijker in slaap komen. Ook kun je prikkelbaarder worden en je een stuk gestrester voelen.

Het effect van cafeïne op je nieren en darmen

Koffie is niet alleen van invloed op processen in je hersenen. Ook je nieren en darmen merken het vrijwel direct als jij jouw eerste slok neemt. Cafeïne beïnvloedt allerlei vaatjes in je nieren waardoor de druk in de filtertjes van de nieren iets toeneemt.

Cafeïne brengt ook effecten teweeg op je nieren en darmen. Het stofje beïnvloedt bijvoorbeeld allerlei vaatjes in je nieren, wat er weer voor zorgt dat de druk op de filters van je nieren toeneemt. Dat heeft als gevolg dat je sneller moet plassen. Hierdoor produceer je wat meer urine in het uur na je kop koffie. Je verliest niet méér vocht, wat velen wel denken, maar moet gewoon eerder naar de wc.

Veel mensen merken na het drinken van koffie dat ook hun darmen actiever worden. Koffie prikkelt de reflexen van de maag en darmen. Wat betreft de darmen: daarvan is bekend dat koffie de reflexen prikkelt. Het drinken van koffie zal er dan ook voor zorgen dat de grote boodschap eerder doorkomt - waarschijnlijk sneller dan wanneer je geen koffie zou drinken. Kanttekening hierbij is wel dat cafeïne hier hoogstwaarschijnlijk niet zoveel mee te maken heeft. Zo tonen sommige onderzoeken aan dat de snelle spijsvertering waarschijnlijk komt doordat koffie de aanmaak van gastrine bevordert, wat de snelheid van de spijsvertering regelt.

  • Positief: waar vaak anders gedacht wordt, blijkt het dus dat je niet meer vocht verliest door het drinken van koffie. Het droogt je dus niet uit en je kunt het gewoon bij je dagelijkse vochtinname optellen.
  • Negatief: je zult van koffie waarschijnlijk sneller naar de wc moeten. Dat kan in sommige situaties niet altijd prettig zijn. Ook voor mensen met het prikkelbare darmsyndroom (PDS) is het drinken van koffie niet altijd een goed idee, omdat dit darmklachten kan verergeren.

Cafeïne en je bloeddruk

Cafeïne kan op korte termijn je bloeddruk verhogen. Daar kun je al snel na inname iets van merken. Op de lange termijn verhoogt cafeïne de bloeddruk gelukkig niet.

  • Positief: als je je houdt aan de aanbevolen hoeveelheid van Het Voedingscentrum, wat neerkomt op ongeveer zes kopjes koffie per dag, dan heeft het drinken van koffie geen negatief effect op de gezondheid van je hart en bloedvaten.
  • Negatief: omdat je bloeddruk en hartslag op korte termijn omhoog kan gaan na het drinken van koffie, kun je wat last krijgen van hartkloppingen of een onrustig gevoel.

Effecten van cafeïne op je geest

Zoals je al las, geeft cafeïne in koffie een boost aan de dopamineafgifte in je hersenen. Dopamine wordt ook wel het ‘gelukshormoon’ of ‘geluksstofje’ genoemd. Een kop koffie kan er dan ook voor zorgen dat je je je gelukkiger, relaxter en fijner voelt.

Drink je meer dan de aanbevolen maximum hoeveelheid van zes kopjes koffie per dag en krijg je dus teveel cafeïne binnen? Dan schiet je cortisollevel omhoog en zul je je gestrester en onrustiger voelen. Dat gestreste gevoel kan ervoor zorgen dat je op dat moment wat minder lekker in je vel zit.

Wist je dat je niet eens koffie hoeft te drinken om dat geluksgevoel te ervaren? Ook van de geur van koffie kunnen mensen namelijk gelukkig worden. Dat komt omdat de geur via de hersenstam direct naar het limbisch systeem gaat, helemaal door tot het hersengebied waar emoties en herinneringen worden verwerkt. Voor veel mensen roept de geur van koffie dan ook een heel fijn gevoel op. Een gevoel van gezelligheid, warmte en ontspanning. En dat werkt weer verkwikkend voor de geest.

Cafeïne blokkeert een beschermingsfunctie voor je brein

Cafeïne beïnvloedt meerdere breinfuncties, waaronder slaap. Cafeïne blokkeert het stofje adenosine in je brein. Adenosine is een stof in je lichaam die boodschap komt vertellen aan je brein. Je brein ontvangt adenosine in zijn receptoren.

Receptoren zijn cellen die zulke boodschappen op kunnen vangen. Maar cafeïne gaat in de receptoren zitten waardoor adenosine geen plek meer heeft. Adenosine wordt richting je brein gestuurd wanneer je brein langdurig actief is geweest. Het is het teken voor je brein dat je dringend rust nodig hebt. Je brein maakt je slaperig in de hoop dat je jouw brein rust gaat geven.

Cafeïne houdt je wakker terwijl je lichaam eigenlijk moe is. Als jij cafeïne drinkt ontvangt jouw brein weinig adenosine meer. Ook als je brein eigenlijk rust nodig heeft. Je voelt je dan niet mee, terwijl je lichaam dat wel is.

Hierdoor denkt je brein dat er wat mis is met zijn receptoren. Je brein gaat vervolgens meer receptoren aanmaken. Doordat je meer receptoren krijgt, word je gevoeliger voor de stof adenosine. Dat betekent dat je brein al na een kleine hoeveelheid adenosine de boodschap doorkrijgt om rust te nemen. Met als gevolg een snel dalend energieniveau.

Hierdoor krijg je energiedips gedurende de dag. Cafeïne doet zich voor als energie-boost maar creëert juist de energiedips overdag. Doordat je steeds meer receptoren hebt, heb je ook steeds meer cafeïne nodig om alert te blijven. Je hebt tenslotte meer receptoren die bezet moeten worden door cafeïne.

Cafeïne is verslavend voor je lichaam

Een verslaving ligt op de loer. Kan jij gewoon slapen met cafeïne op? Word jij niet meer alerter na één of enkele kopjes koffie? Dan heb je misschien wel teveel receptoren ontwikkeld en is het verstandig om te minderen met cafeïne.

Adenosine is de beschermer tegen uitputting van je brein. Het geeft de boodschap door dat je rust moet nemen. Cafeïne blokkeert deze boodschap. Je voelt je alerter terwijl je brein rust nodig heeft. Als gevolg word je ook nog eens overgevoelig voor adenosine. Je lichaam geeft al bij weinig adenosine aan dat je brein rust nodig heeft. Vals alarm dus.

Daarnaast word je ook nog eens resistent tegen cafeïne. Je krijgt niet meer het oppeppende effect bij dezelfde hoeveelheid cafeïne. Wil jij je energieniveau stabiel houden? Probeer dan cafeïne te vermijden. Het heeft een averechts effect.

Conclusie

Wat kunnen we nu vooral hieruit concluderen? Teveel koffie, en dat wil zeggen meer dan zes kopjes per dag, zorgt voor een teveel aan cafeïne in je lichaam. Dat kan verschillende negatieve effecten teweegbrengen. Denk bijvoorbeeld aan een gestrest gevoel, hartkloppingen en een verstoord slaapritme.

Houd je je aan de aanbevolen dagelijkse maximumhoeveelheid, namelijk 400 milligram cafeïne (zes kopjes)? Dan zul je vooral profiteren van de positieve effecten van cafeïne en koffie in het algemeen. Zo zul je geconcentreerder en alerter zijn en een verhoogd geluksgevoel ervaren. Deze effecten kunnen wel per persoon kunnen verschillen. Dat heeft onder andere te maken met je leeftijd, je lichamelijke gesteldheid en de afbraaksnelheid van cafeïne in je lichaam. Advies is dus vooral om goed naar je lichaam te blijven luisteren bij het drinken van koffie.

labels:

Zie ook: