De Nederlandse taal kent een rijke verzameling aan spreekwoorden en gezegden. Een daarvan is "hij spaart noch zoete jeugd". Om de betekenis van deze uitdrukking beter te begrijpen, is het nuttig om deze in de context van andere verwante gezegden te plaatsen.

Lagen en Bedrog

Verschillende spreekwoorden in de Nederlandse taal refereren aan bedrog en misleiding:

  • Een, die u naar de kunste vleit, Houd vast, dat hij u lagen leit (of: strikken spreidt).
  • Leugen en bedrog en lagen Zijn des werelds ploeg en wagen.
  • Wanneer eene hoer schreit, legt zij u lagen.

Deze uitdrukkingen benadrukken hoe bedrieglijkheid een onderdeel van de wereld kan zijn.

Hoogmoed en Laatdunkendheid

Laatdunkendheid wordt beschouwd als een negatieve eigenschap, vooral bij jonge mensen en mensen met weinig bezittingen. Laatdunkendheid is eene plaag voor de jongheid en lieden van een klein vermogen.

Laarzen en Uiterlijk

Er zijn diverse spreekwoorden over laarzen die vaak verwijzen naar uiterlijk en voorkomen:

  • Het past hem als een' ezel de laarzen.
  • Hij ziet er uit als de gelaarsde kat.
  • Kousen, die het water keeren, zijn zoo goed als laarzen.
  • Wat den beenen goed is, is der laarzen kwaad.
  • Zoo iemand op zijn laarzen p..., Is 't tijd, dat hij zijn boeltje mist.

Deze gezegden illustreren hoe kleding en uiterlijk soms misleidend kunnen zijn.

De Ladder als Symbool

De ladder komt in verschillende spreekwoorden voor, vaak met een symbolische betekenis:

  • Dat is eene ladder met rare sporten, zei de boer, en hij zag een' graadboog.
  • Dat is een voltigeer-sprong, zei Tijs, en hij zag een' dief van de ladder stooten.
  • Die geene kan heeft, moet de leer gebruiken (of: Zet de kan van je En de leer an je).
  • Hij beeft als een dief op de laatste sport van de ladder.
  • Met eene ladder in zijn graf klimmen.

De ladder kan staan voor ambitie, maar ook voor risico en gevaar.

Laken en Schijn

Het woord "laken" (doek) komt ook voor in diverse spreekwoorden, vaak gerelateerd aan schijn en bedrog:

  • Avontuurt gij uw laken, ik avontuur mijne schaar, zei de kleêrmaker, en hij sneed erin.
  • Het einde van het laken moet ook het einde van de el zijn (of: Het laken en de el moeten gelijk uitkomen).
  • Het is geen laken van ééne kleur.
  • Hij heeft er nog al zoo iets van aan kaplaken.
  • In het fijnste (of: beste) laken is het meeste bedrog.
  • Dat is eene leelijke vlek (of: kwade streep) in een schoon laken (of: een mooi kleed).
  • Dat is het doodlaken.

Deze uitdrukkingen suggereren dat niet alles is wat het lijkt, en dat schijn bedrieglijk kan zijn.

Lam en Onschuld

Het lam wordt vaak geassocieerd met onschuld en kwetsbaarheid:

  • Het is een hals, een Jan achter 't lam.
  • Het is een man als onze Klaas, en die was zoo wreed als een lam.
  • Het schaap en het lam herkennen elkander aan hun geblaat.
  • Lam! lam! is des wolfs vesperklok.
  • Wanneer het lam geschoren is, dan zorgt God voor eenen zoelen wind, om het te verwarmen.
  • Zijn hart klopt als een lammeren-staartje.

Deze spreekwoorden illustreren de bescherming die onschuld behoeft, maar ook de wreedheid die het kan ondervinden.

Land en Bezit

Het concept van "land" komt veelvuldig voor in spreekwoorden, vaak in relatie tot bezit, veiligheid en de gemeenschap:

  • Al reist een leêg hoofd buiten 's lands, Hij blijft nogtans een domme gans.
  • Als de dijk doorgebroken is, loopt het land onder.
  • Als God een land plagen wil, dan beneemt Hij den heeren hunne wijsheid.
  • Arme landbouwer, arme landbouw.
  • Beter arm te land, dan rijk op zee.
  • Beter één vogel in de hand (of: in 't net) dan twee (of: tien) in de lucht (of: over 't land).
  • Die houdt zijn hand, Behoudt zijn land.
  • Een ambacht is zoo goed als eigen land.
  • Eene naarstige hand En sparende tand Koopt eens anders land.
  • Een schip aan strand, Een huis aan land.
  • Eens eerlijken mans erf ligt in alle landen.
  • Het is een arm land, daar niets goeds wast.
  • Het is een land, overvloeijende van melk en honig.
  • Hij heeft het land om de garven.
  • Holland, bol land; Zeeland, geen land: Ik houd het met den heikant.
  • Kunst is welkom in alle landen.
  • Land koopen en een goed huwelijk doen, gebeurt niet alle dagen.
  • 's Lands wijs, 's lands eer.
  • Liep uw vader niet met kousen en schoenen in 't land?
  • Met den hoed in de hand Komt men door het gansche land.

Deze gezegden reflecteren de waarde van hard werken, voorzichtigheid en het respecteren van lokale gebruiken.

Lamp en Behoefte

De lamp symboliseert behoefte, zowel geestelijk als lichamelijk:

  • Die geene hoer, arme of zot in zijn geslacht heeft, is geboren van de lamp of het lemmet.
  • Eene vergissing kan plaats hebben, zei de boer; toen goot hij azijn in de lamp.
  • Hier met de lamp; licht bij met de kaars.
  • Zijne liefde brandt als de damp van eenen versch gek..... koestront in eene blikken lamp.

Deze spreekwoorden benadrukken het belang van het bevredigen van basisbehoeften.

Lamferts Kwartier

"Het was mooi Lamberts kwartier" verwijst naar een periode van voorspoed die voorbij is.

"Hij Spaart Noch Zoete Jeugd" in Context

Terugkomend op de oorspronkelijke uitdrukking "hij spaart noch zoete jeugd", kunnen we concluderen dat het verwijst naar iemand die geen respect of ontzag toont voor de onschuld en kwetsbaarheid van de jeugd. Het impliceert een gebrek aan mededogen en een hardvochtige houding tegenover jonge mensen.

B's en Basisbehoeften

De spreekwoorden over de "vijf B's" benadrukken de noodzaak van basisbehoeften:

Die A zegt, moet ook B zeggen. [Die vijf B's zijn: brood, boter, bier, brand en beurs.]

Deze behoeften zijn essentieel voor een goed leven, en het negeren ervan kan leiden tot problemen.

Baard en Schijn

De baard symboliseert vaak schijn en uiterlijk vertoon:

  • Baard, broek en beurs: dat zijn drie B's des mans, die de vrouw moet mijden.
  • Dat is al een bejaard man, zei stikziende Volkert, en hij zag een' aap met een' langen baard op de koord dansen.
  • De wolf ruit wel van baard, Maar niet van aard.

Deze gezegden waarschuwen voor het beoordelen op basis van uiterlijk.

Baat en Hulp

Baat verwijst naar hulp en voordeel:

  • Alle baat helpt, zei de bagijn, en zij roeide met eene naald.
  • Alle baat helpt, zie de bagijn, en zij roerde hare pap met eene naald.

Deze uitdrukkingen suggereren dat alle hulp, hoe klein ook, welkom is.

Bakker en Noodzaak

De bakker wordt gezien als een noodzakelijke ambachtsman:

  • Het is beter te gaan bij den bakker dan bij den apotheker.
  • Ik moet zien, wat eruit zuren zal, zei de bakker, en hij sch...

Deze spreekwoorden benadrukken het belang van basisbehoeften boven luxe.

Bang en Angst

Bang zijn is een veelvoorkomend thema:

  • Hij is al bang, als hem een wind dwars voor den aars zit.

Angst kan leiden tot voorzichtigheid, maar ook tot verlamming.

Bazel en Afwijking

De klokken van Bazel symboliseren afwijking van de norm:

  • De klokken der Zwitsersche stad Bazel gaan die der overige wereld altijd een uur vóór.

Dit benadrukt het belang van het volgen van de gemeenschappelijke standaard.

Bed en Intimiteit

Het bed staat voor intimiteit en kwetsbaarheid:

  • Een warm bed en een luije aars zijn als twee gelieven: zij scheiden niet gemakkelijk.
  • Het is geen kinderspel, als de oude luî in het bed k....., zei Joor, en hij sch...
  • Hij is zoo beschaamd als een kind, dat in zijn bed gep...
  • Met de billen van 't bed, zei meester Barend, dan bevuil je de lakens niet.
  • Veel beter is 't vroeg op te staan, Dan 's avonds laat naar bed te gaan.

Deze spreekwoorden reflecteren de persoonlijke en delicate aard van het bed.

Bedelaar en Armoede

De bedelaar staat symbool voor armoede:

  • Iemand tot een' bedelaar maken (of: aan den bedelzak helpen).

Dit benadrukt de kwetsbaarheid van de armen.

Bedrog en Misleiding

Bedrog is een terugkerend thema:

  • De bedrieger bedrogen (of: Bedrog bedriegt zich zelf).

Dit benadrukt dat eerlijkheid uiteindelijk loont.

Been en Relaties

Het been symboliseert vaak relaties en verbindingen:

  • Daar behoort meer tot het huwelijk dan vier beenen op een bed.
  • De een moet dikwijls een' arm of een been breken, om den nek van zijn' buurman te sparen.

Deze gezegden illustreren de complexiteit van menselijke relaties.

Beer en Ongewenstheid

De beer staat voor ongewenstheid:

  • Een' jongen paap, Een' ouden aap, Een' wilden beer, Ik nimmer in mijn huis begeer.

Dit benadrukt het belang van het mijden van negatieve invloeden.

Begin en Moeite

Het begin is vaak moeilijk:

  • Alle beginselen zijn zwaar, zei de dief, en voor de eerste maal stal hij een aanbeeld.

Dit benadrukt het belang van doorzettingsvermogen.

Behendigheid en Waarneming

Behendigheid vereist aandacht:

  • Hebt gij mijne behendigheid gezien?

Dit illustreert het belang van oplettendheid.

Bek en Spreken

De bek (mond) staat voor spreken en uiting:

  • Dominé! Haar bek gaat als een wagenmans zweepje (of: als een teljoors aars).

Dit benadrukt de kracht van woorden.

Belofte en Hoop

Belofte geeft hoop:

  • Men doelt op het land, aan abraham beloofd, en door zijne nakomelingen bezeten met den zegen Gods; het land, welks overvloed en vruchtbaarheid Deut.

Dit illustreert het belang van geloof en vertrouwen.

Bengalen en Overvloed

Bengalen symboliseert overvloed:

  • Ziende op de honderd poorten van het oude Thebe, doelt men hier op een honderd steden van het Vóór-Indische presidentschap Bengalen.

Dit benadrukt het belang van het genieten van het goede leven.

Berbice en Verbanning

Berbice staat voor verbanning:

  • Dien men uit den weg wenscht, verwijst men naar de Berbice.

Dit illustreert de hardheid van verbanning.

Berg en Waarde

De berg kan staan voor waarde:

  • Het is Sint Andries: Bij het geld is geen verlies.

Dit benadrukt het belang van geld.

labels:

Zie ook: