Voor velen is een vakantie aan zee een must. Hier kun je heerlijk genieten en tot rust komen. Maar heb je je ooit afgevraagd waarom de zee eigenlijk zout is? In dit artikel duiken we in de fascinerende wereld van het zoutgehalte van zeewater.

Hoe ontstaat het zout in de zee?

We weten allemaal: zeewater smaakt zout. Dat komt doordat in elke liter zout zeewater ongeveer 35 gram zout zit. Maar hoe komt dit in zee terecht?

Zout zit overal in gesteente en als hier regenwater langs stroomt, neemt het hele kleine hoeveelheden zout op. Ook de oceaanbodem bevat elementen voor zout die in het water oplossen.

Zout ontstaat door de slijtage van rotsen (erosie). Door de regen komen deeltjes ervan in het water terecht. Deze lossen op zodra ze in een rivier terecht komen. Maar van 1 soort deeltje is er zoveel dat deze niet allemaal worden opgenomen, namelijk natriumchloride, oftewel zout.

Een deel van het zout in de zee is 'afslijtsel' van bergen. Water dat uit de hemel valt, stroomt via beken en rivieren weer naar zee. Onderweg lossen er allerlei mineralen op in het water. Die ionen (geladen deeltjes) worden meegesleept in rivieren en komen uiteindelijk in de oceanen terecht.

Het zout in de zee komt uit de grond. Sodium (een belangrijk bestanddeel van zout) komt uit de oceaanbodem. Chloride (een ander bestanddeel van zout) komt uit het binnenste van de aarde door middel van vulkanen. Samen vormen sodium en chloride zout.

Overigens zorgen niet alleen rotsen voor het hoge zoutgehalte van de zee, ook onderzeese vulkanen kunnen zoutvorming veroorzaken.

Govers laat het zien op een tekening die ze ter plekke maakt op het asfalt van de dijk. Ze schetst bergen, rivieren en regenwolken. ‘Kijk’, zegt Govers, ‘het zoutgehalte van de zee heeft ook te maken met regen op het land. Regen is een beetje zuur en als die regen op stenen valt, zoals in de bergen, dan verweert dat gesteente een beetje. Dat lost op en dan komt het zout in het water terecht. Via beekjes en rivieren stroomt het naar de zee.'

Het verdampingsproces

Als zeewater vervolgens verdampt en wolken vormt, blijft het zout achter. Het verdampt namelijk niet mee. Uit wolken valt boven land regen en het proces begint weer opnieuw.

Neerslag is altijd zoet. Als zeewater verdampt, dan stijgt die damp op en ontstaan er wolken. Uit die wolken valt weer regen op aarde. Het zout uit de zee verdampt bijna niet mee, dat blijft achter in de zee. Neerslag is daarom altijd zoet. Onderweg van de bergen, door rivieren naar de zee wordt dat zoete water wel weer een klein beetje zouter.

Omdat de zon een deel van het water weer verdampt, blijft er veel zout over.

Hoe zout is de zee?

Het gemiddelde gehalte natriumchloride in zeewater is zo’n 35 gram per liter.

Zeewater heeft een gemiddelde zoutheid van 3,5%. Dat betekent dat er 35 gram zout zit in elke liter zeewater.

Govers meet het met een zoutmeter die ze in het water gooit. De Waddenzee blijkt 28 gram zout per liter te bevatten. Dat is een normale waarde volgens Govers.

Maar sommige zeeën zijn nog véél zouter. Dit zijn vaak wateren die dichtbij de evenaar liggen. Dit zijn de heetste plekken op aarde.

Er zijn ook zeeën waar het water relatief zoeter is dan andere wateren. Dit zijn vaak degene waar veel water van gletsjers en uit rivieren naartoe stroomt. Zo ook de Noordzee, die dus relatief zoet is. Je hebt vast wel eens (per ongeluk) een slok van de zee genomen. En die proeft alsnog behoorlijk zout.

Uitzonderingen: zoute en zoete zeeën

Het zal niet als een verrassing komen: de Dode Zee is de zoutste zee op aarde. Dit water langs de grens van Jordanië, Israël en de Westelijke Jordaanoever bestaat voor 33 procent uit zout, dat is zo’n 332 gram zout per liter. Ter vergelijking: de Noordzee bestaat voor 3,5 procent uit zout. De reden hiervoor is dat het water hier niet kan wegstromen. Daarnaast is het in dit gebied heel warm en regent het amper. Allemaal factoren waardoor de zee zo zout blijft.

Maar de Dode Zee is niet de zoutste plek op aarde. Dat is namelijk het Don Juanmeer op Antarctica. Het bestaat voor 40 procent uit zout. Dat is zoveel, dat het meer ook niet kan bevriezen.

‘Er bestaan ook heel zoete en heel zoute zeeën. De Baltische Zee heeft bijvoorbeeld maar zes gram zout per liter water. Dat komt doordat de Baltische Zee nogal afgesloten is van de oceanen. Daardoor komt er weinig zout in, terwijl er wel veel zoet water in komt uit rivieren en regen.

Het meer is afgesloten van de zee en zou zoet moeten zijn. Klopt dat ook? Govers meet 1,46 gram zout per liter water. Dat is iets zouter dan ze had verwacht. Het is volgens haar een restant van de tijd dat het Lauwersmeer nog Lauwerszee was, tot eind jaren zestig. Er zijn plannen om het zoute water terug te brengen in het Lauwersmeer. Govers legt uit waarom. ‘Dat is vooral voor de vis: het gaat slecht met de vis in de Waddenzee. Veel vissen planten zich voort in zoet water, daarvoor moeten ze kunnen trekken tussen zout en zoet water. Daarom maken ze het Lauwersmeer weer een beetje open, zodat de vissen zich daar kunnen voortplanten. De jonge visjes kunnen naar de Waddenzee zwemmen en de visstand daar versterken.'

Gaat Govers hart sneller kloppen nu er weer zout water in het Lauwersmeer komt? 'Een beetje wel,' zegt Govers, 'want dat gaat de natuur verbeteren. En ik ben natuurlijk zeebioloog, dus hoe zouter hoe beter', besluit ze lachend.

Waarom de zee niet steeds zouter wordt

Toch lijkt de zee niet steeds zouter te worden. Er spoelt ook niet zo heel veel zout de zee in. En de oceanen zijn natuurlijk enorm groot. Maar er verdwijnt ook weer zout uit de zee. Het slaat neer op de kust of het wordt opgenomen in mineralen die op de zeebodem gevormd worden.

De winning van zout uit de zee

Het vele zout in zee zorgt er niet alleen voor dat je zo goed kan drijven. Ook is het een goede smaakmaker voor gerechten. Bovendien kun je er ook goed mee schoonmaken.

Keukenzout is zeezout. Het zout dat we op ons eitje gooien wordt meestal gewonnen uit plekken die ooit zeebodem waren. Daar is het zou neergeslagen en kun je het soms zo van de bodem schrapen. Een andere manier om zout te 'maken' is door gewoon zeewater te laten verdampen.

labels:

Zie ook: