Sinds januari 2023 is er nieuwe wetgeving van kracht voor de maximale hoeveelheid PFAS in bepaalde voedingsmiddelen. Om aan te tonen dat je voldoet aan deze wetgeving, is PFAS-onderzoek essentieel. Dit geldt niet alleen voor voedingsmiddelen, maar ook voor de analyse van grond en water.

Normec Groen Agro Control analyseert onder accreditatie PFAS in voedingsmiddelen, diervoeder, grond en water. Met geavanceerde technologieën en expertise dragen we bij aan het beschermen van de gezondheid van mens en milieu.

Wat is PFAS?

PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen, een groep chemische stoffen die al tientallen jaren worden gebruikt in industriële toepassingen en consumentenproducten vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. PFAS zijn zeer persistent, wat betekent dat ze (in de regel, d.w.z. op enkele uitzonderingen na) niet afbreken in het milieu en zich ophopen in het lichaam van mens en dier. Sommige PFAS-stoffen worden geassocieerd met gezondheidsrisico’s, zoals een verhoogd risico op kanker, hormoonverstoring, leverschade en verminderde immuniteit.

Er zijn naar schatting meer dan 4700 verschillende PFAS-verbindingen. Dit komt doordat PFAS een groep van chemische verbindingen is die bestaat uit een fluorkoolstofketen en verschillende functionele groepen, zoals sulfonzuur of carboxylzuur. Deze functionele groepen kunnen op verschillende manieren worden gecombineerd, wat leidt tot een grote verscheidenheid aan PFAS-verbindingen. Een van de meest bekende en onderzochte PFAS-verbindingen is perfluoroctaansulfonzuur (PFOS) en perfluoroctaanzuur (PFOA), maar er zijn nog veel andere PFAS-verbindingen waarvan de toxiciteit en persistentie in het milieu nog niet volledig bekend zijn.

PFAS in Voedsel

PFAS kun je via verschillende manieren in voedsel, waaronder groenten en fruit, terechtkomen. PFAS kan in de bodem terecht komen door bijvoorbeeld vervuild grondwater, vervuilde mest, compost en afvalwater. Ook kan PFAS zich verspreiden via lucht- en waterstromen en zo in de bodem terechtkomen.

Hierdoor kan PFAS ook aanwezig zijn in de volgende voedingsmiddelen:

  • Aardappelen, groente en fruit
  • Vis en schaaldieren
  • Vlees
  • Eieren

Voor diverse productgroepen, waaronder in vis, schaaldieren, vlees en eieren is sinds januari 2023 wetgeving van kracht.

PFAS in Eieren: Onderzoek en Risico's

Er zijn verschillende studies uitgevoerd naar de aanwezigheid van PFAS in eieren en er is vastgesteld dat eieren een bron kunnen zijn van blootstelling aan deze stoffen. PFAS kan in eieren terechtkomen via de bodem, het voer dat aan de kippen wordt gegeven en via de lucht- en waterstromen in de omgeving van het pluimveebedrijf.

In een onderzoek uit 2020 in Nederland werd bijvoorbeeld gevonden dat de hoeveelheid PFAS in eieren hoger was in de buurt van locaties waar veel van deze stoffen in de bodem waren gevonden. Ook bleek uit het onderzoek dat de hoeveelheid PFAS in eieren varieerde tussen verschillende soorten pluimveebedrijven en dat biologische eieren over het algemeen minder PFAS bevatten dan gangbare eieren.

Tot voorkort was het alleen mogelijk voor bedrijven om eieren te laten testen op de aanwezigheid van PFAS. Als oplossing voor de groeiende behoefte aan PFAS-analyses voor particuliere kippenhouders introduceert Testenoppfas.nl, samen met Normec Groen Agro Control, met trots een nieuw platform: TestenOpPFAS.nl. Via dit online platform zijn PFAS-testen nu op een eenvoudige en toegankelijke manier beschikbaar voor jou.

RIVM Advies (April 2025)

Het RIVM adviseert, per 15 april 2025, om geen particuliere eieren meer te eten. In heel Nederland kunnen particuliere eieren veel PFAS bevatten. Dat blijkt uit nieuw onderzoek op 60 verschillende locaties. In Nederland krijgen we al veel PFAS binnen via andere voedingsmiddelen en drinkwater. Door geen particuliere eieren meer te eten, kan een veel hogere PFAS-inname vermeden worden.

Commerciële eieren uit een winkel of van de markt kunnen wel gegeten worden. Particuliere eieren komen van kippen die als hobby worden gehouden. Het RIVM berekende de hoeveelheid PFAS die mensen kunnen binnenkrijgen via particuliere eieren en vergeleek deze met de gezondheidskundige grenswaarde. Op 31 locaties krijgen mensen al meer PFAS binnen dan deze grenswaarde als zij minder dan 1 ei per week eten. Als mensen voor een langere tijd meer PFAS binnenkrijgen dan de gezondheidskundige grenswaarde, kan dat schadelijk zijn voor de gezondheid. Uit het onderzoek blijkt dat de hoeveelheid PFAS in de particuliere eieren op elke locatie anders kan zijn.

Mogelijk zijn regenwormen de oorzaak. Deze kunnen door de kippen worden opgegeten. Commerciële eieren uit een winkel of van de markt kunnen wel gegeten worden. Deze eieren zijn meestal verpakt en moeten altijd gecodeerd zijn met een stempel op de schaal van het ei. Commerciële eieren vallen onder het toezicht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

PFAS in Andere Voedingsmiddelen

Net als bij eieren en andere voedingsmiddelen, kan PFAS ook in vis terechtkomen. Dit kan via verschillende wegen, zoals via de water- en voedselketen, waarbij PFAS in het water terechtkomen en vervolgens worden opgenomen door plankton en kleine vissen, die weer worden gegeten door grotere vissen.

Er zijn verschillende studies uitgevoerd naar de aanwezigheid van PFAS in vis en in sommige gevallen zijn hoge concentraties gevonden. Vooral vissen die zich voeden aan de top van de voedselketen, zoals tonijn, zwaardvis en haai, kunnen hogere niveaus van PFAS bevatten vanwege de accumulatie van deze stoffen in hun weefsels.

Hoewel de aanwezigheid van PFAS in vis nog steeds wordt onderzocht, zijn er geen directe gezondheidsrisico’s voor mensen vastgesteld bij het eten van vis met PFAS. Echter, de inname van vis kan wel bijdragen aan de totale blootstelling aan deze stoffen, vooral bij frequente consumptie van vis die hoge niveaus van PFAS bevat.

PFAS kunnen ook in vlees terechtkomen, hoewel dit over het algemeen in mindere mate gebeurt dan bijvoorbeeld in vis. PFAS kunnen in vlees terechtkomen via het voer dat aan het vee wordt gegeven, vervuild drinkwater, bodemverontreiniging en luchtverontreiniging in de omgeving van het veehouderijbedrijf.

Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd naar de aanwezigheid van PFAS in vlees en daarbij zijn in sommige gevallen hoge concentraties gevonden, vooral in vlees van dieren die zijn blootgesteld aan vervuilde omgevingen. Bijvoorbeeld in de omgeving van industriële gebieden, militaire bases of luchthavens.

Daarnaast wordt PFAS soms gebruikt in verpakkingsmateriaal voor voedingsmiddelen vanwege hun water- en vetafstotende eigenschappen. Bijvoorbeeld in bakpapier, pizzadozen, popcornzakken en verpakkingen voor fastfood.

PFAS in Diervoeder (Feed)

PFAS kunnen via verschillende wegen ook in diervoeder (feed) terechtkomen, zoals via de bodem, het water en de lucht. Bijvoorbeeld door de toepassing van verontreinigde compost of meststoffen op akkers waar gewassen voor diervoeder worden geteeld of door de aanwezigheid van PFAS in het grondwater dat wordt gebruikt om het gewas te irrigeren. De PFAS in samengestelde voeders kunnen afkomstig zijn van de grondstoffen die voor de diervoeders worden gebruikt. Een voorbeeld hiervan is vismeel.

PFAS in Water en Grond

PFAS kan in het water terechtkomen door verschillende bronnen, waaronder industriële lozingen, uitloging uit grond en bodem en de afbraak van producten die PFAS bevatten, zoals blusschuim. Bovendien kan regenwater PFAS naar oppervlaktewater en grondwater transporteren.

PFAS zijn zeer persistent en mobiel in het milieu, waardoor ze zich gemakkelijk verspreiden over grote afstanden en zich ophopen in waterlichamen, zoals rivieren, meren en grondwaterlagen. Dit kan leiden tot hoge concentraties PFAS in het water, wat schadelijk kan zijn voor het milieu en de ecologie.

PFAS kunnen in de grond terechtkomen door verschillende bronnen, waaronder industriële lozingen, uitloging uit bodemverbeteraars en compost, en de afbraak van producten die PFAS bevatten, zoals blusschuim en tapijten. Bovendien kan regenwater PFAS naar de bodem transporteren.

Maatregelen en Normen

Vanwege de schadelijke effecten van PFAS worden internationale normen en richtlijnen ontwikkeld om de blootstelling aan PFAS in de bodem en drinkwater te beperken. Daarnaast worden maatregelen genomen om bijvoorbeeld de verspreiding van PFAS in de bodem te voorkomen of te verminderen, zoals het verminderen van het gebruik van PFAS-houdende producten en het uitvoeren van saneringsmaatregelen op verontreinigde locaties.

In verschillende landen worden daarnaast maatregelen genomen om de PFAS-blootstelling via voedsel te verminderen. In Nederland worden in bepaalde regio’s vanwege bodemvervuiling minder gewassen geteeld.

Wat kun je doen?

Het is niet te voorkomen dat je PFAS binnenkrijgt. Dat komt omdat ze in kleine hoeveelheden in veel verschillende voedingsmiddelen kunnen zitten. PFAS verdwijnen ook niet bij het koken of bakken.

Gevarieerd eten is altijd het beste advies om minder van een bepaalde stof binnen te krijgen. Dit advies geldt ook voor andere stoffen die je liever niet binnenkrijgt. Ook eieren staan in de Schijf van Vijf. Ze bevatten veel goede voedingsstoffen zoals vitamines, mineralen en eiwitten. Het eten van 2-3 eieren per week als je vlees eet en 3-4 eieren als je geen vlees eet, past in een gevarieerde voeding.

Wil je het risico dat je te veel PFAS via voeding binnenkrijgt zo veel mogelijk beperken? Kies er dan voor om geen eieren van eigen kippen te eten. Eieren uit de supermarkt, van de markt of speciaalzaak zijn veilig. Daar zorgen wetten en controles voor.

Tabel: Risicobeoordeling RIVM voor PFAS in eieren van hobbykippen (Zuid-Holland Zuid)

Aantal eieren per week Aantal locaties waar grenswaarde wordt overschreden
1 of minder 22
Maximaal 1 3
Maximaal 2 2
Maximaal 3 2
Maximaal 4 1
Maximaal 15 1

Let op: Deze tabel is gebaseerd op een regionaal onderzoek in Zuid-Holland Zuid en geeft een indicatie van de risico's.

labels: #Ei

Zie ook: