Vraag je je weleens af hoe lang een mens zonder eten en drinken kan? Voedsel- en waterconsumptie is essentieel voor het menselijk leven. Je lichaam heeft energie uit voedselbronnen en hydratatie uit water nodig om goed te kunnen functioneren. De vele systemen in je lichaam werken optimaal met een gevarieerde voeding en voldoende waterinname per dag.

Om daadwerkelijk exact te kunnen zeggen hoelang het precies duurt voordat een mens overlijdt na het stoppen met eten is onmogelijk. Het hangt namelijk van een aantal factoren af die per persoon verschillen. Deze factoren zijn vooral: gewicht, leeftijd, geslacht en vooral ook hoeveel water de persoon nog inneemt. Waterinname is in deze situaties heel erg belangrijk. Dit is namelijk cruciaal voor de werking van het lichaam.

Afhankelijk van de conditie, sterft iemand doorgaans binnen één à twee weken. Als de stervende af en toe nog wat water drinkt, kan het iets langer duren (meerdere weken). Veel mensen hebben een negatief idee over deze manier van sterven.

Wat gebeurt er als je niet eet?

Je lichaam kan na een dag of twee zonder voedsel of water aan verhongering onderhevig zijn. Op dat moment begint het lichaam anders te functioneren om de hoeveelheid energie die het verbrandt te verminderen. Uiteindelijk leidt verhongering tot de dood.

Het duurt ongeveer acht uur zonder eten voor je lichaam verandert hoe het werkt. Onder normale omstandigheden breekt je lichaam voedsel af tot glucose. Zodra het lichaam 8 tot 12 uur geen toegang tot voedsel heeft gehad, is je glucose-opslag uitgeput.

Nadat je glucose en glycogeen uitgeput zijn, begint je lichaam aminozuren te gebruiken om energie te leveren. Om overmatig spierverlies te voorkomen, begint het lichaam te vertrouwen op vetreserves om ketonen aan te maken voor energie, een proces dat ketose heet.

Je begint ernstige bijverschijnselen te krijgen tijdens het stadium van verhongering waarin je lichaam zijn spierreserves voor energie gebruikt. Een studie in het British Medical Journal stelt dat mensen die een hongerstaking ondergaan goed in de gaten gehouden moeten worden op ernstige bijverschijnselen van verhongering nadat ze 10 procent van hun lichaamsgewicht verloren hebben.

Je hebt veel meer kans om wekenlang - en mogelijk maandenlang - een hongerdood te overleven als je in staat bent een gezonde hoeveelheid water tot je te nemen. Je lichaam heeft veel meer in zijn reserves om voedsel te vervangen dan vocht. Volgens een artikel kunnen mensen op hun sterfbed tussen 10 en 14 dagen overleven zonder voedsel en water. Er zijn enkele langere perioden van overleving opgemerkt, maar die komen minder vaak voor. Bedenk dat mensen die bedlegerig zijn niet veel energie verbruiken.

De rol van water

Hoewel je het best een paar weken of maanden zonder eten kunt volhouden, is zo lang zonder drinken leven onmogelijk. ‘Je lichaam heeft vocht nodig om stoffen te vervoeren, maar ook om afvalstoffen uit te scheiden. Zonder vocht kun je als mens echt maar een paar dagen overleven’, legt Verwijs uit. ‘Vooral je hersenen zijn erg gevoelig voor uitdroging. Na een paar dagen word je minder scherp of verward en kun je in ernstige gevallen zelfs in coma raken.’

Een studie die naar hongerstakingen keek stelde voor dat iemand minstens 1,5 liter water per dag moet drinken om de hongerdood langere tijd te overleven.

Bewust stoppen met eten en drinken

Om het moment van sterven te bespoedigen, kan een ernstig zieke er bewust voor kiezen met eten en drinken te stoppen. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Dat komt omdat het menselijk lichaam door te vasten endorfine aanmaakt. Dit zorgt voor een prettig gevoel. Op den duur komt daar een zekere sufheid bij.

Het besluit om het levenseinde te bespoedigen door te stoppen met eten en drinken, kan niet zomaar worden genomen. Het vraagt om een goede voorbereiding en ondersteuning van zorgverleners. Anders is de kans dat de zieke het doel - rustig sterven - haalt, niet zo groot. De voorbereiding kan bestaan uit een gesprek met de naasten en de huisarts of het invullen van een wilsverklaring.

Als het sterven nabij is, kan de zieke onrustig of verward gedrag gaan vertonen. De situatie wordt, met name voor een naaste, erg moeilijk als de zieke juist in die periode om drinken vraagt. Geef je hem te drinken, dan slaagt zijn voornemen niet. Geef je hem geen drinken, dan is het risico op een schuldgevoel bij de naaste nogal groot. Begeleiding bij dit proces is daarom van belang.

Het is ook om die reden dat een patiënt die voor deze weg kiest, wordt gevraagd vooraf een behandelverbod te ondertekenen, met daarin het verbod om eten of drinken te geven.

Bewust afzien van eten en drinken geeft een natuurlijke dood. Verder kan het voor uw familie een tijd zijn om met elkaar afscheid van u te nemen. Het versnellen van het levenseinde door te stoppen met eten en drinken raden we af voor mensen die jonger zijn dan 60 jaar en geen levensbedreigende ziekte hebben.

Steeds minder kunnen of willen eten is normaal in de laatste weken van het leven. De organen werken niet meer goed. Het lichaam laat merken dat eten (voeding) niet meer nodig is. Dit hoort bij het stervensproces.

Hongerstakingen en onderzoek

Er is een gebrek aan wetenschappelijk onderzoek naar verhongering omdat het nu onethisch wordt geacht verhongering bij menselijke proefpersonen te bestuderen. Er zijn enkele studies die oud onderzoek over verhongering onderzoeken, en ook recentere voorvallen van verhongering in de echte wereld onderzoeken. Moderne hongerstakingen hebben inzicht verschaft in verhongering.

Een studie in het British Medical Journal haalde verschillende hongerstakingen aan die na 21 tot 40 dagen eindigden. Er schijnt een bepaald “minimum” getal op de schaal van de lichaamsmassa-index (BMI) te zijn om te overleven.

Uit een onderzoek in Nutrition Bulletin uit 2001 blijkt dat vrouwen beter tegen honger kunnen dan mannen. De onderzoekers concluderen dat het vrouwelijk lichaam pas opgeeft bij een BMI van 11, terwijl het mannelijk lichaam bij een BMI van 13 de handdoek in de ring gooit.

Het verhaal van Angus Barbieri

Gemiddeld kun je dus maar een paar maanden zonder eten, maar het kan nog veel langer. De Schot Angus Barbieri woog 207 kilo tot hij in juni 1965 besloot om een tijdje niets te eten. Dat beviel zo goed, dat hij dat meer dan een jaar volhield. Hij stopte na 382 dagen toen hij zijn ideale lichaamsgewicht van 82 kilo had bereikt.

Daarmee vestigde Barbieri een record voor de langste periode zonder eten. Het kwam terecht in het Guinness Book of Records van 1971. Inmiddels is zijn naam geschrapt, omdat Guinness World Records geen ‘ongezonde’ recordpogingen wil aanmoedigen.

Tijdens zijn jaar zonder eten nam hij ontslag bij de fish-and-chipszaak van zijn vader. Hij bezocht af en toe het ziekenhuis voor controles. Ook met drinken kreeg hij nauwelijks calorieën binnen: hij nam koffie, thee en water. Terwijl hij 125 kilo kwijtraakte kon hij, volgens een verslag van de University of Dundee, prima zijn dagelijkse bezigheden uitvoeren.

Barbieri nam daarom wel voedingssupplementen. Anders had hij het nooit 382 dagen volgehouden.

Symptomen en veranderingen in de palliatieve fase

In de palliatieve fasen kunnen veranderingen en symptomen optreden. Soms is het mogelijk specifieke veranderingen en symptomen te beïnvloeden met aanpassingen in het eten en drinken. Anders omgaan met het dagelijkse ritme, of andere voedingsmiddelen proberen, kan een positief effect hebben.

Veel voorkomende symptomen en veranderingen in de (terminale) symptoomgerichte palliatieve fase, die voor een deel te maken hebben met voeding en vocht, zijn; gewichtsverlies, spierzwakte, gewichtstoename, pijn, benauwdheid, vermoeidheid, gebruik van voedingssupplementen, omgang met voeding en vocht, verandering in de sociale beleving en de betekenis van eten en drinken.

Het is vooral goed om uit te proberen wat helpt. Tips over eten en drinken bij een verminderde eetlust staan in bijlage 1.

Tot slot

Het menselijk lichaam is tamelijk veerkrachtig en kan dagen en weken functioneren zonder behoorlijk voedsel en water. Je lichaam kan zich een week of twee handhaven zonder toegang tot voedsel en water en mogelijk nog langer als je water verbruikt.

Leven zonder toegang tot voedsel en water kan nadelige gevolgen hebben voor je lichaam. Wie langdurig honger lijdt, kan niet meteen beginnen met het consumeren van normale hoeveelheden voedsel.

labels:

Zie ook: