In een ingezonden artikel in NRC deed Pieter Stokkers, maagdarmleverarts in het OLVG in Amsterdam, afgelopen vrijdag een suggestie voor een waarschuwing op vleesverpakkingen, net zo een als op pakjes sigaretten. Want, zegt hij, aan het eten van vlees kleven óók risico's voor de gezondheid. In het artikel richtte hij zich ook tot zijn collega's. "Dokters die vleeskroketten in de kantine naar binnen werken zijn als de rokende arts in de jaren 60: ongeloofwaardig", schreef hij.

De arts gaat er best hard in. Zijn belangrijkste punt: de ongezonde kant van vlees eten komt te weinig over het voetlicht. Het leverde hem op sociale media zowel steun als kritiek op. Waar hij overigens niks van meekreeg. "Ik ben niet meer zo actief op sociale media", zegt hij tegen RTL Nieuws. "Ik heb heel veel reacties gekregen van collega's. Eigenlijk alleen maar positieve."

Aanleiding voor het schrijven van het artikel was dat bij een patiënt een stuk konijn in de slokdarm was blijven steken. Verder heeft dit incident niet zoveel te maken met zijn betoog. "Het was meer om het verhaal aan op te hangen."

Wat is er dan zo ongezond aan het eten van vlees?

Wie de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum raadpleegt, de autoriteit op het gebied van gezond, duurzaam en veilig eten, ziet daar toch echt nog vlees als optie staan. "Best wel opvallend dat ze dat er nog niet uit hebben gehaald", zegt Stokkers. Maar wie beter kijkt, ziet dat ook dat het Voedingscentrum tegenwoordig waarschuwt: 'Eet meer plantaardig en niet te veel vlees', staat er. En dat is ook eigenlijk wat Stokkers bedoelt. "Ik wil ouderen niet hun worst bij de zuurkool afpakken. Ik wil alleen aangeven: het verhaal dat vlees eten gezond is, klopt niet."

Risico op Kanker

De arts somt op; hart en vaatziektes, overgewicht, diabetes, versleten knieën. auto-immuunziektes. Allemaal problemen die samenhangen met het eten van te veel vlees. 'Welvaartsziekten', noemt hij die. "Van rood vlees en bewerkt vlees is bekend dat dit het risico op kanker vergroot. Dat allemaal bij elkaar maakt dat ik zeg: we moeten minder vlees eten. Dat is wetenschappelijk goed onderbouwd."

Minder vlees dus, dat klinkt al wat minder streng. En dát is ook het standpunt van het Voedingscentrum. "Voor je gezondheid en het milieu is het beter om niet te veel vlees te eten", zegt Iris Groenenberg, expert voeding en gezondheid. Ze adviseert niet meer dan 500 gram vlees per week te eten. De gemiddelde vleeseter zit daar met 102 gram per dag flink boven, mannen tussen 65 en 79 eten 128 gram per dag. Nederlanders eten op 90 procent van de dagen vlees, blijkt uit onderzoek van het RIVM. Het gaat dan vooral om bewerkt vlees. Bewerkt vlees zoals vleeswaren worden in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en kanker. Ook wordt al jaren gewaarschuwd voor rood vlees: elke 100 gram rood vlees meer per dag hangt samen met een 17 procent hoger risico op darmkanker. Te veel rood of bewerkt vlees kost jaarlijks 1,1 miljard euro aan extra ziektekosten, berekende een Wageningse onderzoeker.

Toch kan vlees passen in een gezond voedingspatroon, zegt Groenenberg van het Voedingscentrum. Vlees levert voedingsstoffen zoals eiwit, ijzer en vitamine B12. Maar let op: wie vlees eet, kan het beste kiezen voor onbewerkt mager vlees.

Enorme Hoeveelheid Calorieën

En dus niet te veel. Dat matigen blijkt voor veel mensen toch erg lastig, zegt Stokker. Vandaar zijn verhaal in de krant. "Zo'n broodje hamburger brengt een enorme hoeveelheid calorieën met zich mee. Daarom zijn we te dik: we krijgen te veel energie, en verbranden te weinig. En dan begint alle ellende. Van versleten heupen tot hart- en vaatziektes. Terwijl je bij een plantaardig dieet juist weinig calorieën binnenkrijgt maar toch verzadigd raakt. En je wordt er niet dik van."

"Je kunt ook prima gezond eten zonder vlees", zegt ook Groenenberg van het Voedingscentrum. Vlees kun je vervangen door bijvoorbeeld peulvruchten, ei, ongezouten noten en tofu. Let op: we hebben het hier niet over veganisten, maar over vegetariërs die dus nog wel dierlijke producten zoals ei eten. Ook voor de vegetariër een gezondheidswaarschuwing: kant-en-klare vleesvervangers bevatten niet altijd genoeg eiwit en andere voedingsstoffen. "Deze zijn vaak ook erg zout."

In hoeverre is ze het eens met het verhaal van de OLVG-arts? "In grote lijnen denken we er hetzelfde over", zegt ze 'zonder mensen hun stukje vlees af te willen pakken'. "Je hebt geen vlees nodig. Wij moedigen aan dat mensen meer plantaardig eten. Gezond vlees eten kan, zonder vlees eten kan ook. Maar we moeten met zijn allen wel minder vlees eten voor onszelf en het milieu."

Milieu Impact

De gevolgen voor het milieu en het klimaat: dat speelde mee voor OLVG-arts Stokkers om vegetariër te worden. De toenemende vraag naar vlees leidt tot ontbossing en het verdwijnen van regenwoud, zegt hij. Minder vlees eten wordt steeds gewoner. Zo’n 40% van de Nederlanders noemt zichzelf inmiddels flexitariër en laat vlees dus vaker staan. Ook eten we met z’n allen minder rood en bewerkt vlees: in de periode 2019-2021 ging het om een daling van ruim 20% ten opzichte van 2007-2010. Ondanks dat er stappen in de goede richting worden gezet, is er ook nog veel winst te behalen.

We begrijpen dat een stukje vlees op z’n tijd lekker is. De productie van vlees is heel belastend voor het milieu. Dat geldt vooral voor rood vlees zoals rundvlees. Er is veel land, water en voer nodig voor het houden van vee. Dit veevoer moet ook worden gemaakt en vervoerd. Voor 1 kilo vlees is gemiddeld 5 kilo plantaardig voer nodig. En voor het verbouwen van voer, zoals soja uit Zuid-Amerika, is niet alleen land nodig, maar wordt ook vaak oerwoud gekapt. Daarnaast zorgen dieren voor veel uitstoot van broeikasgassen door scheten, boeren en mest. Sommige stoffen uit mest kunnen in de natuur terechtkomen en daar de biodiversiteit verminderen. Door minder vlees te eten kun je de klimaatimpact van jouw voedingspatroon dus flink verlagen.

Stel je eet nu volgens de Schijf van Vijf-adviezen het maximum van 500 gram vlees per week. Voor je gezondheid hoef je niet per se vlees te eten. Er zitten nuttige voedingsstoffen in vlees, zoals eiwit, ijzer en vitamine B1 en B12. Maar die voedingsstoffen kun je ook uit andere producten halen. Je kunt dus prima met minder of zonder vlees, als je het goed vervangt. Daarnaast is dierenwelzijn voor sommige mensen een belangrijke reden om minder of geen vlees te eten.

Tips om minder vlees te eten:

  1. Wil je vlees in je maaltijd niet helemaal missen? Probeer dan eens minder vlees te gebruiken in een gerecht en vul dat aan met een plantaardig product. Denk aan: een pastasaus met mager gehakt en linzen, rijst met minder kip en een handje cashewnoten, nasi met minder vlees maar wel pinda’s (of ei), een wrap met minder vlees en meer bonen.
  2. Als je nu vaak rood vlees eet, zoals biefstuk of runderlappen, kies dan eens vaker voor kip. Dit helpt om de milieu-impact te verlagen. Van alle vleessoorten heeft kip het minste invloed op het klimaat, rundvlees het meest. Varken zit daar tussenin, maar dichterbij kip. Ook voor je gezondheid is het beter om niet te veel rood vlees te eten.

De Topkeurmerken Biologisch, EKO, Demeter en Beter Leven 2 en 3 sterren stellen hogere eisen voor het welzijn van dieren. Een weekplanning kan je helpen om minder vlees te eten. Maak een concreet plan. Hoeveel dagen per week wil je minder of geen vlees eten? Op welke dagen? En wat eet je op die dagen? Schrijf het op voor jezelf. Hang eventueel briefjes op als geheugensteuntje. Bijvoorbeeld: ‘zaterdag en maandag eet ik vegetarisch’ of ‘woensdag bonendag’.

Peulvruchten, ongezouten noten, tofu, tempé en ei kun je eten in plaats van vlees. Denk bij peulvruchten aan bruine bonen, kidneybonen, kikkererwten, linzen en kapucijners. En bij noten aan walnoten, hazelnoten en pinda’s. Je kunt veel inspiratie vinden op onze receptenpagina of via de wekelijkse nieuwsbrief Vegetarische favorieten. Is dit misschien nog een te grote stap voor je? Je kunt ook af en toe kiezen voor kant-en-klare vleesvervangers, zoals vegetarisch gehakt of vegetarische wokstukjes.

Vlees en Gezondheid

Vlees bevat waardevolle stoffen voor het functioneren van het menselijk lichaam - als energiebron, voor de celdeling en de opbouw van botten en spieren. Nuttige stoffen in vlees zijn (onder meer) eiwitten, vitamines B1, B6 en B12 en ijzer en zink. Vlees vormt voor veel mensen een belangrijke bron van eiwitten in het dieet. De aanbevolen hoeveelheid voor gezonde volwassenen is 0,83 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht.

Vegetariërs en veganisten ligt die hoeveelheid respectievelijk 20 en 30procent hoger. Zij nemen daartoe (veelal) plantaardige eiwitten. Het is nogniet bekend of plantaardig eiwit net zo gezond is als dierlijk eiwit. Plantaardig eiwit is opgebouwd uitandere aminozuren dan die in dierlijke producten.

Het eten van te veel rood vlees (denk aan varken en rund) brengt risico’s voor de gezondheid met zich mee. Rood en - met name - bewerkt vlees zoals vleeswaren, worden in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en dikke darmkanker.

Volgens voedingswetenschappers is gezond eten met minder of helemaal geen vlees mogelijk, als je weet welke andere producten je nodig hebt. Het is belangrijk om voldoende en de juiste eiwitten en genoeg ijzer, vitamine B1 en vitamine B12 binnen te krijgen.

Duurzame Consumptie

Een bescheiden hoeveelheid vlees past in een duurzaam eetpatroon. Vee kan een nuttige rol vervullen in de voedselproductie door de dieren te voeden met biomassa die mensen niet kunnen eten, zoals reststromen en gras van bodems die niet geschikt zijn voor akkerbouw, maar waar wel gras kan groeien. De productie van voedsel heeft invloed op het milieu (bodem, lucht en water) en de leefomgeving. De veehouderij draagt in Nederland ongeveer zeven procent bij aan de uitstoot van broeikasgassen.

Met een groeiende wereldbevolking en stijging van de welvaart is de verwachting dat de vraag naar vlees en zuivel de komende decennia wereldwijd sterk zal toenemen. Op dit moment is het aanbod eiwitten onevenwichtig verdeeld in de wereld. Om voldoende eiwitten te produceren zonder de aarde uit te putten, is een diverser aanbod van eiwitten nodig voor veevoer en voedsel.

Wat is rood en bewerkt vlees?

Rood vlees komt van runderen, schapen, geiten en varkens. Bewerkt vlees is voor de verkoop bewerkt om de smaak of houdbaarheid te beïnvloeden door het te roken, door het te zouten of door conserveringsmiddelen toe te voegen. Vleeswaren, zoals worst, ham of paté, en bewerkt vlees zoals hamburger, worst en gemarineerd vlees vallen in de categorie bewerkt vlees. Door de bewerking kunnen kankerverwekkende stoffen (carcinogenen) ontstaan.

Het advies is om niet meer dan 300 gram rood vlees per week te eten. Eet liever ook geen bewerkt vlees zoals ham, salami en worst. Wissel het eten van rood en bewerkt vlees af met wit vlees zoals kip of ander gevogelte, vis, peulvruchten, noten, een dagje zonder vlees of vegetarisch (geen vis en geen vlees) met bijvoorbeeld tofu, tempé of ei.

Begin aan deze reis met een open geest en een positieve houding. Probeer de verandering in je dieet niet te zien als een beperking, maar als pure winst. De impact van vlees eten is buitensporig groot. Dierlijke producten zijn verantwoordelijk voor ongeveer 60% van de voedsel gerelateerde uitstoot van broeikasgassen. Hoge consumptie van rood vlees wordt in verband gebracht met kanker, hartaandoeningen, obesitas en diabetes. Industriële veeteelt is een belangrijke bron van door voedsel overgedragen ziekteverwekkers.

Samenvattend, minder vlees is beter voor het klimaat, beter voor je gezondheid en beter voor de dieren.

labels: #Vlees

Zie ook: