Ziek geworden na het eten van kip? Grote kans dat campylobacter, het onbekendere stiefbroertje van salmonella, de boosdoener is. Van salmonella heeft bijna iedereen weleens gehoord. Deze bacterie komt veel voor in rauwe kip en is de veroorzaker van nare voedselinfecties. Uit onderzoek blijkt echter dat er inmiddels meer besmettingen voorkomen met de onbekendere bacterie campylobacter.

Campylobacter: Een Opmars in Europa

Volgens het Voedingscentrum toont Brits onderzoek aan dat campylobacter in Europa aan een opmars bezig is. In de EU zijn jaarlijks rond de 250.000 besmettingen. Kippenvlees is daarbij de belangrijkste bron. Ook in Nederland zijn er veel gevallen. Volgens de meest recente cijfers uit 2018 zijn er dat jaar 30.000 Nederlanders ziek geworden van campylobacter. Kippenvlees is in ruim de helft van de gevallen de bron. Meer dan de helft minder, 14.000 besmettingsgevallen, zijn dat jaar door salmonella veroorzaakt.

Wat is Campylobacter?

De campylobacter-bacterie leeft in de darmen van dieren en komt via hun uitwerpselen bijna overal op voor. De bacterie overleeft goed op voedingsmiddelen, maar groeit er niet op door. Campylobacter komt voor op rauwe kip, rauw varkens- en rundvlees, maar kan ook zitten in rauwe melk of op rauwe groente. De belangrijkste bron van infectie zijn echter kippen. Bij de slacht kan de bacterie op het vlees terechtkomen. Wanneer dit vlees niet goed doorbakken wordt, kan er een voedselinfectie optreden. Er zijn maar weinig campylobacter-bacteriën nodig om ziek van te worden.

De bacteriën overleven daarnaast in zoet en zout water, waardoor ook schaal- en schelpdieren de bacterie kunnen overdragen. Door besmet water kunnen de bacteriën op groenten terecht komen. De laatste jaren neemt het aantal besmettingen met campylobacter toe. Het zorgt jaarlijks inmiddels voor meer ziektegevallen dan salmonella.

Symptomen van een Campylobacter Infectie

Een lichte besmetting kan het lichaam opvangen. Daarnaast is niet iedereen even gevoelig voor campylobacter. De meeste besmettingen leiden niet tot ernstige klachten. U kunt zich er wel flink beroerd door voelen. Klachten zoals buikpijn, diarree waarin bloed kan voorkomen en griepachtige verschijnselen treden op binnen 48 uur, tot 1 week na besmetting. Gemiddeld na 3 dagen. De klachten houden ongeveer 5 tot 7 dagen aan. Soms kunt u nog wekenlang last hebben van darmkrampen.

Mensen met een verminderde weerstand, zwangeren, jonge kinderen en ouderen zijn gevoeliger voor een besmetting. Bij deze kwetsbare groepen kan de campylobacter zorgen voor een vochttekort. Zonder medische begeleiding kan dit levensbedreigend worden.

Ernstige Gevolgen

In uitzonderingsgevallen kan de bacterie het Guillain Barré-syndroom veroorzaken. Dit tast het zenuwstelsel aan. Heel soms treedt er blijvende spierzwakte op, met symptomen als ernstige verzwakking van spieren, polioachtige verschijnselen en pijn. Ook kan er in zeldzame gevallen reactieve arthritis (Syndroom van Reiter) optreden. Beide zijn auto-immuunziektes.

Salmonella: De Bekende Boosdoener

Salmonella is een bekende, beruchte bacterie die regelmatig in rauwe kip wordt aangetroffen. De salmonellabacterie behoort tot de familie van de enterobacteriën. Er zijn zo’n 1500 verschillende typen salmonellabacteriën, ook wel ‘serotypen’ genoemd. De verschillende serotypen hebben vaak een eigen gedrag.

Besmetting en Symptomen

De salmonellabacterie komt veelvuldig voor bij dieren. Besmetting kan ontstaan door het eten van dierlijke producten en in zeldzame gevallen door contact met dieren. Een salmonellabesmetting kan zowel in Nederland als in het buitenland opgelopen worden. In sommige landen, met mindere hygiënische omstandigheden, is de kans op infectie veel groter dan in Nederland.

Het duurt ongeveer 6 tot 48 uur voordat een salmonellabesmetting klachten veroorzaakt. Deze periode wordt de incubatietijd genoemd. Klachten die kunnen ontstaan zijn: misselijkheid, overgeven, diarree (soms met slijm en bloed), buikkrampen, koorts en hoofdpijn. Met name bij een infectie met de Salmonella typhi en de Salmonella paratyphi bacterie kunnen de klachten heel hevig zijn. De infectie die ontstaat door deze bacteriën wordt ook wel buiktyfus of paratyfus genoemd. Deze aandoeningen kunnen, wanneer ze niet behandeld worden, dodelijk zijn.

Risicogroepen

Ouderen, zuigelingen en mensen met een verzwakt immuunsysteem zijn een risicogroep voor een salmonella infectie. Een klein aantal mensen dat een salmonellabesmetting heeft opgelopen, kan blijvende (chronische) klachten houden. Dit kunnen buikklachten zijn, zoals buikkrampen of diarree, maar ook gewrichtsklachten kunnen ontstaan als de salmonellabacteriën in de bloedbaan zijn doorgedrongen. De kans dat dit gebeurt is groter bij mensen met een (ernstig) verzwakt immuunsysteem.

Preventie van Voedselvergiftiging door Kip

Veel mensen zijn bang voor een voedselvergiftiging door kip. Maar hoe kan je een voedselvergiftiging door kip voorkomen?

  • Verhitting: Door verhitting, zoals koken, bakken of braden wordt campylobacter gedood. De salmonellabacterie wordt gedood wanneer een product geheel (dus ook aan de binnenkant) tot 70 °C verhit wordt. Bak vlees dus goed door.
  • Hygiëne: Was je handen altijd na een toiletbezoek, voordat je begint met koken en voordat je begint met eten. Pas op met rauwe dierlijke producten. Was keukenmateriaal, zoals messen en snijplanken, goed met heet water en afwasmiddel na contact met rauw vlees.
  • Koeling: Invriezen en koelen van producten doodt de bacterie niet maar gaat wel vermeerdering tegen. Net als bij gekoelde biertjes is het erg belangrijk om je vlees van de barbecue gekoeld te houden. Stop daarom alles wat bederfelijk is in een goede koeltas.
  • Houdbaarheid: Eet nooit voedsel dat over de te gebruiken tot (TGT)-datum is. Producten met een ten minste houdbaar tot (THT)-datum kunnen vaak nog veilig worden gegeten als ze goed zijn bewaard.

Behandeling van een Voedselinfectie

Door middel van ontlastingsonderzoek kan de diagnose gesteld worden. Bij kortdurende klachten hoeft er geen onderzoek te worden gedaan. Bij klachten die langer aanhouden laat de arts de ontlasting onderzoeken op de aanwezigheid van de bacterie. Een bloedkweek wordt gedaan om een eventuele infectie van het bloed met de bacterie aan te tonen.

De eerste paar dagen van de infectie bestaat de behandeling vooral uit het voorkomen van uitdroging als gevolg van diarree. Het is dan ook belangrijk om extra te drinken, omdat je door de diarree, misselijkheid en koorts veel vocht verliest. Bij drogist en apotheek is ORS poeder verkrijgbaar. Dit poeder kun je oplossen in water en vervolgens opdrinken. Bij een darminfectie mag je in principe alles eten. Het advies om alleen thee en beschuit te nemen is achterhaald. Het is juist goed om zoveel mogelijk normaal te eten. Op die manier sterk je snel weer aan en verbeter je de conditie.

Wanneer een arts raadplegen?

  • Zit er bloed in de diarree?
  • Heeft u hoge koorts?
  • Is de diarree na een week niet minder geworden?
  • Wanneer de koorts na drie dagen niet verminderd is, is het raadzaam een arts te raadplegen.

Overige Bacteriën en Infecties

Er zijn meerdere bacteriën die een voedselvergiftiging door kip kunnen veroorzaken.

  • Listeriabacterie: De kans op besmetting door de listeriabacterie is zeldzaam. De bacterie komt met name voor in producten die langdurig gekoeld worden bewaard en die zonder verhitting worden opgegeten. Voorbeelden hiervan zijn vleeswaren, zoals kip- of kalkoenfilet. Behalve in kip komt deze bacterie ook voor in veel andere dierlijke voedingsmiddelen, zoals in rauwe eieren, in kaas gemaakt van rauwe melk en in voorverpakte, gerookte vis. De symptomen van listeria komen overeen met die van griep.
  • ESBL: ESBL kan voorkomen op kippenvlees. ESBL staat voor Extended-Spectrum Beta-Lactamase, een enzym dat bacteriën aanmaken waardoor ze resistent worden tegen bepaalde antibiotica. Het is niet de stof zelf die gevaarlijk is, maar de bacteriën die dit enzym produceren. Wanneer je een infectie hebt met een bacterie die ESBL aanmaakt, kan dit dus moeilijker te behandelen zijn met antibiotica. ESBL komt niet zo vaak voor en is niet gevaarlijk voor gezonde mensen.

Voedingsadviezen bij Diarree en Overgeven

Een gezonde, gevarieerde en vezelrijke voeding is belangrijk. Een gezonde voeding bevat alle voedingsstoffen die jouw lichaam dagelijks nodig heeft. De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum schetst kaders voor een goede, gezonde voeding. Neem iedere dag voldoende producten uit elk vak en varieer genoeg! Op deze manier zorg je goed voor jouw lichaam. Bruin brood of volkorenbrood is beter dan wit brood, omdat het meer vezels bevat. Groenten en fruit bevatten ook veel vezels. Deze vezels werken als een soort spons en ze dikken de ontlasting in. Als je nog niet veel eetlust hebt, gebruik dan meerdere kleine maaltijden per dag in plaats van drie hoofdmaaltijden.

Drink geen zoete dranken als de diarree langer dan 1 week duurt of steeds terugkomt. Dus geen appelsap, melk, energie-dranken, frisdranken en light-dranken (zoals cola light). Soms kunnen de darmen tijdelijk minder goed tegen deze drank als je diarree hebt (gehad).

Tijdens en vaak ook nog na afloop van een antibioticumkuur kunnen patiënten last krijgen van diarree of andere darmklachten. Deze klachten kunnen mogelijk verminderen door probiotica te gebruiken. Probiotica zijn producten waaraan nuttige darmbacteriën zijn toegevoegd.

Overzicht van Voedselinfecties door Kip
Bacterie Symptomen Preventie Behandeling
Campylobacter Buikpijn, diarree (soms met bloed), griepachtige verschijnselen Goede verhitting, hygiëne Voldoende drinken, ORS
Salmonella Misselijkheid, overgeven, diarree, buikkrampen, koorts Goede verhitting, hygiëne, aparte bewaring Voldoende drinken, ORS, soms antibiotica
Listeria Griepachtige verschijnselen Vermijd langdurige koeling van risicoproducten Afhankelijk van de ernst
ESBL Niet direct gevaarlijk, maar kan antibioticaresistentie veroorzaken Goede verhitting, hygiëne Afhankelijk van de infectie

labels: #Kip

Zie ook: