We weten allemaal dat een kip eieren legt. Maar, weten we ook hoe een kip deze eieren legt? In dit blog maken we een reis door de kip: de reis van het ei!

De Leghen en Haar Eieren

De kip die de eieren legt, is de leghen. Deze leghen legt in haar leven zo’n 450 eieren. Dit doet ze ongeveer vanaf dat ze 17 weken oud is. We spreken dan ook wel over een geslachtsrijpe hen. Een leghen legt circa 300 eieren per jaar. Het leggen van de eieren gaat ongeveer door totdat ze 14 maanden oud is.

De Reis van het Ei

Onze reis begint in de eierstok van de kip. Hierin zitten duizenden onrijpe eicellen. Als een hen geslachtsrijp is, worden deze eieren een voor een rijp. Na iets langer dan een week is een eicel gerijpt tot dooier. Dan vindt het startsein voor de opbouw van de rest van het ei plaats: de ovulatie of de eisprong.

De eicel in de voltooide dooier komt nu in de opening van de eileider. In de eileider draait de dooier (en later het ei) alsmaar rondjes. In de eileider worden verschillende eiwitlagen rond de dooier afgezet. In de eileider worden ook de hagelsnoeren gevormd. Hagelsnoeren zijn strengen waarmee de eierdooier aan de eierschaal vastzit. Ook worden vliezen gevormd om een eventueel kuiken in het ei te beschermen tegen bacteriën.

In de periode daarna wordt het ei volgepompt met water en zouten. Dit water en deze zouten wordt vanuit de eileiderwand door de vliezen in het eiwit gevoerd. Nadat de schaalvliezen zijn gevormd, komt het ei in het schaalvormingsgedeelte van de eileider. In dit gedeelte krijgt het ei een harde schaal. Dit duurt ongeveer 20 uur.

Nadat de harde schaal is toegevoegd aan het ei, is het ei klaar voor de leg.

Bevruchting: De Rol van de Haan

Een hen kan eieren leggen zonder dat daar een haan voor nodig is. Een haan is wel nodig om een ei te krijgen waar een kuikentje in groeit. Want pas als de eicel van de kip bevrucht is door een zaadcel van de haan, kan er een kuikentje in het ei groeien.

In het infundibulum wordt ook het sperma van de haan toegevoegd als je een haan hebt rondlopen. Dit is het moment dat de eieren bevrucht kunnen worden! De spermacellen van de haan moeten dus helemaal van de cloaca naar het infundibulum zwemmen om een ei te kunnen bevruchten.

Het Maken van een Ei Stap voor Stap

  1. Het rijpen van de dooiers: Het voortplantingsstelsel van de hen bestaat uit een linker eierstok en eileiders. Kuikens worden geboren met 2 eierstokken, 1 aan de linkerkant en 1 aan de rechterkant, maar de rechter eileider ontwikkelt zich niet. Als een kuiken wordt geboren dan heeft ze een half miljoen eicellen! Dit is veel meer dan ze ooit gaat kunnen leggen. Als de hen ouder wordt dan beginnen de eicellen langzaam te ontwikkelen in dooiers, die allemaal wachten op hun beurt om te rijpen.
  2. Trechter vormige opening van de eileider (Infundibulum): Als de dooier klaar is dan wordt deze vrijgegeven in het trechtervormige, bovenste gedeelte van de eileider. Dit heet het Infundibulum. Het infundibulum vangt de eicellen die worden losgelaten uit de eierstok op. Soms kan het infundibulum de dooier niet opvangen en valt de dooier ernaast. Dit kan gebeuren, meestal absorbeert het lichaam van de kip deze dooier gewoon. Als de dooiers nooit door het infundibulum worden opgevangen dan ontwikkelt zich de ziekte ei peritonitis.
  3. Magnum: Daarna gaat de dooier door naar het magnumgedeelte van de eileider. Hier wordt in ongeveer 3 uur tijd het eiwit voor in het ei verzameld.
  4. Isthmus: Vervolgens gaat het ei naar het isthmus waar nog iets meer eiwit wordt toegevoegd. Hier wordt ook de basis laag van calcium kristallen gevormd voor de schaal.
  5. Schaalklier: In de schaalklier worden water, mineralen en calcium toegevoegd om de eischaal te kunnen maken. De schaal klier is ook verantwoordelijk voor de kleur van de schaal. Alle eieren zijn eerst wit en krijgen als ze klaar zijn een kleurtje. De kleur van de eierschaal wordt bepaald door het ras en de genetica van de kip.
  6. Vagina: In de vagina slaat de hen sperma op voordat het naar het infundibulum zwemt om de dooier te bevruchten. En als laatste wordt het beschermlaagje voor het ei toegevoegd. Dit laagje houdt sluit de poriën af zodat er geen bacteriën in het ei kunnen komen. Maar het laagje heeft nog een functie: het zorgt voor een soort glijmiddel als het ei gelegd wordt!
  7. Cloaca: Nu gaat het ei de cloaca in en is hij klaar om gelegd te worden. Net voordat het ei gelegd wordt draait het 180 graden zodat het brede uiteinde als eerst eruit komt. Als het ei er bijna uit komt dan gaat de hen staan en valt het ei op de grond!

Het Uitbroeden van Kippeneieren

Kippeneieren uitbroeden is één van de leukste dingen van de kippen hobby. Als alles goed gaat heb je in 21 dagen lieve en schattige kuikentjes rondlopen. Het is geweldig om te zien hoe je vanuit niks een ei, een kuiken, ziet opgroeien. Eenden, kwartels en ganzen hebben andere broedtijden. Deze kun je terugvinden in de broedgids.

Kuikens van pluimvee hebben warmte nodig om te groeien. Daarom kun je de eieren het beste in de lente en zomer uitbroeden. In de broedperiode leggen de meeste pluimvee soorten één ei per dag. Als ze bevrucht zijn door een haan noemen we het een broedeieren.

Wil je de eieren uitbroeden dan is belangrijk om de broedeieren op de juiste manier te bewaren om de vruchtbaarheid te behouden. Na 10 dagen neemt de vruchtbaarheid aanzienlijk af en het is dan ook belangrijk dat de eieren na de leg zo snel mogelijk uitgebroed worden. Bewaar de eieren in een koele omgeving met een temperatuur van 10 graden Celsius. Zorg ervoor dat de luchtvochtigheid tussen de 55-70% is, dit voorkomt waterverlies in het ei.

Om te voorkomen dat de broedeieren wegrollen en stuk gaan, kan je het beste gebruik maken van eierrekken of eierendozen. Hier passen de eieren goed in en hebben ze extra bescherming. Eieren uitbroeden kan met een broedmachine of door de kip zelf.

Broedse Kippen

Enkele rassen die snel broeds worden zijn zijdehoenders, Cochin krielen en Wyandotte krielen. Er zijn ook rassen die niet zo goed zijn in het uitbroeden van eieren, sommige kippenrassen worden niet broeds of verlaten het nest te vroeg. Leghybrides worden zelden broeds en ook landhoeders hebben deze eigenschap. Hiervoor, en om meer eieren tegelijk uit te broeden zijn er broedmachines ontwikkeld.

Zodra een hen (een vrouwtje) klaar is om te broeden, dan wordt ze broeds. Een broedse kip blijft overdag op het nest zitten, zet haar veren op als er een hand in de buurt komt en kan een knorrig geluid maken. Als een van de hennen broeds is geworden kun je die het beste uit het kippenhok halen zodat ze in alle rust kan broeden en de andere dames geen nieuwe eieren aan het nest toevoegen.

Alleen bevruchte eieren kunnen uitgebroed worden. Hiervoor heb je een haan nodig. Heb je geen haan, dan kun je bijvoorbeeld broedeieren kopen op Marktplaats of bij een hobbyfokker. Gebruik nep eieren om te controleren of de kip echt broeds is. Als de kip 2 dagen op de nep eieren heeft gebroed kun je deze vervangen door echte eieren. Een oneven aantal eieren geeft het beste resultaat. Dit komt omdat de kip de eieren onder het borstbeen omrolt.

Het uitbroeden van kippeneieren duurt 21 dagen. Na uitkomst zullen de eerste kuikens zich binnen 24 uur laten zien. Plaats de kloek (kip met kuikens) in een eigen hok zonder zitstok en legnest, maar met voldoende water en kuikenvoer.

Broedmachines

Broedmachines zijn ontwikkeld om het broedproces van de kippen na te bootsen. Met de broedmachine kan je de juiste luchtvochtigheid en temperatuur instellen om kippeneieren en van ander pluimvee uit te broeden. Er zijn broedmachines die de eieren automatisch voor je keren en broedmachines waar dit handmatig dient te gebeuren. De eieren moet namelijk minimaal twee keer per dag gedraaid worden.

Voor het uitbroeden van eieren zijn er drie factoren waar je rekening mee dient te houden om een succesvolle uitkomst te garanderen:

  1. Elke broedmachine heeft een thermostaat die de temperatuur regelt. Samen met een thermometer kun je de temperatuur in de gaten houden en op de juiste hoogte afstellen welke nodig is voor het type eieren dat je wilt uitbroeden. Dit is daarom de basis.
  2. Door de juiste luchtvochtigheid kan de luchtkamer in het ei groeien. Dit hebben de kuikens nodig om de eierschaal te kunnen aanpikken. Is de luchtkamer niet groot genoeg, dan zullen de kuikens sterven in het ei. Voor de eerste 18 dagen adviseren wij een luchtvochtigheid van 40-50% en voor de laatste 3 dagen een luchtvochtigheid van 70%.
  3. In de eerste 18 dagen van het broeden moeten de eieren minimaal twee keer per dag gedraaid worden. Sommige machines hebben een keerautomaat, dan wordt dit voor je gedaan. Doe je het met de hand, zorg dan dat je op het ei met potlood een kruisje zet en op de andere kant een nulletje.

Voordat je gaat broeden met een broedmachine, wil je zeker weten dat de broedmachine goed werkt en stabiel is. Zet minimaal 48 uur voor het inleggen van de eieren de broedmachine aan. De juiste waarde hangt af van het type machine, het ras en persoonlijke ervaring. Om te beginnen stel je de machine met een ventilator af op 37,5 graden Celsius of een broedmachines met stilstaande lucht op 37,7 graden Celsius. De luchtvochtigheid stel je af op 40-55%. Voor fazanten, kwartels, ganzen of eendeneieren zijn deze temperaturen iets anders.

Eieren Inleggen

Als de broedmachine goed is afgesteld en stabiel is, kun je de eieren inleggen. Als je geen eigen kippen hebt, kun je broedeieren van hobbyfokkers kopen of op Marktplaats.

Eieren Schouwen

Op dag 5-7 controleren we of de eieren bevrucht zijn. Door met een schouwlamp in de eieren te schijnen kun je zien of er zich wat in het ei ontwikkelt. De ontwikkeling van het kuiken begint met een puntje die zichtbaar wordt, later komen hier bloedvaten bij. Eieren die niet bevrucht zijn haal je uit de broedmachine. Ook gebruik je de schouwlamp later in het proces om de groei van de luchtkamer te volgen.

Gereed Maken voor Uitkomst

Op dag 19 moet de luchtvochtigheid omhoog. Ook keren we de eieren niet meer zodat de kuikens in alle rust kunnen uitkomen. Op dag 20/21 worden de eieren aangepikt door de kuikens en komen ze uit. Help de kuikens niet als het niet lukt, dit worden zwakke dieren.

Ei-inspectie: Bevrucht ei of niet

Één van de manieren waarop boeren dat kunnen doen, is door een methode te gebruiken die 'candling' of 'ei schouwen' wordt genoemd. Dit is het oudste en bekendste trucje van de boerderij. Hoe werkt dat? Nou, dat is heel eenvoudig: dit is eigenlijk gewoon het bekijken van het ei door er licht doorheen te schijnen. Dit kan op verschillende manieren gedaan worden. Er zijn speciale apparaten voor, maar je kunt ook met de zaklamp tegen de stompe kant van het eitje schijnen. Je kunt het beste kijken wanneer je in een donkere ruimte staat.

Als er een kuiken in het ei zit, zal de boer een web van bloedvaten en aderen zien vanuit een kleine witte vlek genaamd het kiemvlekje. Dit is waar het kippenembryo zich bevindt. Iedere dag kijken hoeft niet, want in de eerste paar dagen is het eitje niet goed ontwikkeld. De eieren moeten daarom op de juiste temperatuur worden bewaard en pas op dag 7 worden gecheckt. Twijfel je? Dan kun je op dag 14 weer checken om er écht zeker van te zijn. Zit er geen kuiken in? Dan zullen ze alleen een geelachtige dooier en een helderwit eiwit zien.

Broedplaatsgeheimen

Nu weet je dus hoe een boer kan zien of er een kuiken in een ei zit door middel van candling. Maar er zijn nog een paar andere dingen waar een boer naar moet kijken om er zeker van te zijn dat het ei gezond is en klaar om uit te komen.

Ten eerste moet de schaal van het ei stevig en sterk zijn. Als het ei gebarsten is, kan het ei niet uitkomen en zal het kuiken sterven. Ten tweede moet het ei groot genoeg zijn. Een te klein ei zal waarschijnlijk geen gezond kuiken opleveren, terwijl een te groot ei moeilijk uit te komen kan zijn. Tot slot moet het ei ook op de juiste manier worden bewaard. Als het ei te warm of te koud wordt bewaard, kan het bederven en zal er geen kuiken uitkomen. Zo gemakkelijk is het dus niet om een ei te laten uitkomen.

Nog wat feitjes over eitjes:

  • Wist je dat een kip alleen een ei kan bevruchten als ze broeds is? Op dat moment is haar eicel klaar voor bevruchting, maar daar is natuurlijk wel een haan voor nodig!
  • Van een klein stipje tot een schattig pluizenbolletje: een kuiken heeft ongeveer 21 dagen nodig om in een ei te groeien. Een magisch proces dat zich helemaal binnen die kleine schaal afspeelt.
  • Een ei zit vol met piepkleine gaatjes. Die zie je met het blote oog niet, maar ze zorgen ervoor dat zuurstof naar binnen kan en koolstofdioxide naar buiten. Zo kan het kuikentje gewoon ademhalen!
  • Om een kuiken in een ei te laten groeien, moet het ei goed warm blijven, rond de 37 graden Celsius. De moederkip houdt van de eieren warm door erop te zitten. Dit heet broeden.
  • In het ei heeft het kuikentje trouwens geen voeding van buitenaf nodig. Het leeft namelijk van de dooier - het gele deel van het ei. Een handig voorraadje energie!
  • Eieren komen in allerlei kleuren: wit, bruin, en zelfs blauw of groen!

labels: #Kip

Zie ook: