Misschien sta je er niet dagelijks bij stil, maar alles wat je in je mond stopt, komt er uiteindelijk weer uit als ontlasting. Ons lichaam breekt het voedsel af tot voedingsstoffen en zet die om in energie en bouwstenen die we nodig hebben om te groeien of om beschadigde cellen in het lichaam te vervangen. Dit ingewikkelde proces heet de spijsvertering, en er zijn meerdere organen bij betrokken.

Het Spijsverteringsproces: Van Mond Tot Anus

Vanaf de mond tot de anus is voeding 24 tot 48 uur onderweg. De verteringstijd van voedsel verschilt sterk per persoon, maar gemiddeld duurt de totale spijsvertering zo’n 24 tot 48 uur.

1. De Mond: Het Begin van de Reis

Elke hap eten belandt eerst in je mond. In de mond komt het eten binnen. Door te kauwen vermeng je het met speeksel, waarin enzymen zitten. Die beginnen meteen met de vertering. Het eten wordt glad en smeuïg, zodat je het makkelijk kunt doorslikken. Je tong duwt het voedsel daarna naar je slokdarm. Het zetmeel wordt al in de mond verteerd. Als we aan eten denken komt er al speeksel vrij. In totaal produceren we ongeveer een liter speeksel per dag.

Grappig weetje: je geribbelde gehemelte is een soort antislipmat. Hierdoor schiet voedsel niet ongekauwd je slokdarm in.

2. De Slokdarm: Een Snelle Doorreis

En daar gaat het voedsel, de 25 centimeter lange buis in die slokdarm heet. Deze is er alleen voor het transport. De spieren eromheen trekken samen en ontspannen zich weer, zodat het voedsel langzaam naar je maag ‘reist’. Eten, het begint eigenlijk al voordat je ook maar een hap of een slok hebt genomen. Je hersenen bereiden je lichaam al voor op het verteren van voedsel, want speeksel zet het verteringsproces in gang. Eenmaal aangekomen in je slokdarm, wordt het eten naar je maag geduwd. Dit noemen we een peristaltische beweging.

Onder aan de slokdarm zit een soort klepje, een sluitspier: de slokdarmsfincter. Dit sluit als het voedsel vanuit de slokdarm naar de maag gaat. Zo kunnen het voedsel en maagsap niet terug naar de slokdarm.

3. De Maag: Kneden en Malen

Je maag kneedt, maalt en mengt je eten zo’n drie uur lang. Daardoor wordt het nog kleiner. In de maag komt het eten samen met het maagsap. Daarnaast voegt je maag zuur maagsap toe, dat spijsverteringsenzymen bevat die het voedsel verder afbreken. En zoutzuur, dat ziekmakende bacteriën doodt die we met ons voedsel binnenkrijgen. Ook de vertering van eiwitten en vetten begint hier. En daarom is de binnenkant van de maag beschermd met een slijmvlies. Vast voedsel blijft ongeveer 3 uur in de maag, mogelijk langer als het vetter is.

Is de maag klaar, dan geeft hij via een sluitspiertje kleine beetjes voedsel door aan de dunne darm. Maagsap is namelijk opgebouwd uit verschillende stoffen: zoutzuur, spijsverteringsenzymen, slijm en een speciale stof; intrinsieke factor. Die speciale stof zorgt ervoor dat vitamine B12 opgenomen kan worden in de dunne darm. Zoutzuur is de reden dat we spreken van brandend maagzuur. Het breekt voedsel af en het beschermt tegen bacteriën.

4. De Dunne Darm: Het Belangrijkste Onderdeel

Nu komt het belangrijkste deel van het proces: het opnemen van de voedingsstoffen door de dunne darm. Maar eerst komen spijsverteringssappen en enzymen uit de alvleesklier en galblaas hier hun ding doen. Vervolgens gaat de dunne darm aan de slag om vetten, eiwitten en suikers te verteren. De darm breekt het voedsel af naar kleinere deeltjes: voedingsstoffen, die vervolgens via de darmwand in het bloed terechtkomen. In de twaalfvingerige darm (duodenum) komen de spijsverteringssappen uit de alvleesklier en galblaas bij. De dunne darm bestaat uit de volgende onderdelen: de twaalfvingerige darm, de nuchtere darm en de kronkeldarm.

De voedselbrij verlaat de maag beetje bij beetje, door een sluitspier die de brij gecontroleerd doorgeeft aan de twaalfvingerige darm. Dat is het begin van de dunne darm en hier wordt de brij vermengd met spijsverteringsenzymen. In het middelste deel, de nuchtere darm, wordt de voedselbrij door die enzymen in hapklare brokjes ‘geknipt’, die door het bloed opgenomen kunnen worden. Brokjes energie en bouwstoffen, die overal in je lichaam hard nodig zijn. De voedingsstoffen worden opgenomen in het bloed, komen zo eerst langs de lever. De dunne darm is sterk geplooid en heeft daardoor een groot oppervlakte. Aan de voedselbrij uit de dunne darm wordt gal toegevoegd, de voedselbrij komt uit de galblaas. Gal wordt gemaakt door de lever.

5. De Dikke Darm: Vocht Onttrekken

Na de dunne darm gaat de dikke darm aan de slag. Dit orgaan ligt als een omgekeerde ‘u’ in de buikholte. Bijna alle voedingsstoffen zijn onttrokken aan de voedselbrij wanneer het aankomt bij de dikke darm. Voedsel dat we niet kunnen verteren, gaat hier als een waterdunne brij naartoe. De dikke darm haalt er vocht en zouten uit, zodat er dikke ontlasting ontstaat. Vezels in je eten zorgen ervoor dat de ontlasting soepel blijft.

6. De Endeldarm en Anus: Het Einde van de Reis

Het laatste stukje van je darmen, de endeldarm. De ontlasting arriveert via de dikke darm en wordt hier opgespaard. Is je endeldarm vol? Dan krijg je aandrang, die je het beste niet kunt negeren.

De anus - ook wel kringspier genoemd - is een stevig poortje dat opengaat als we naar de wc gaan. De ontlasting die uiteindelijk je lichaam verlaat, is niet alleen onverteerd eten. Er zitten ook bacteriën, dode darmwandcellen, slijm, galkleurstof en water en zouten in.

De Rol van de Lever, Galblaas en Alvleesklier

Naast de darmen spelen ook andere organen een belangrijke rol in de spijsvertering:

  • Lever: De lever (het grootste afvalstoffen verwerkende orgaan in ons lichaam) helpt een handje mee bij de spijsvertering. Alle voedingsstoffen die zijn opgenomen in het bloed komen eerst langs de lever. Die zet ze om in bouwstoffen of in energie. Daarnaast maakt de lever gal om vet voedsel te verteren. Ook verwijdert dit orgaan schadelijke stoffen, zoals alcohol.
  • Galblaas: Dit is een tijdelijke opslagplaats van galvloeistof die de lever maakt. Als we vet eten, krijgt de galblaas een signaal om samen te trekken. En hup, daar gaat de gal vanuit de galblaas naar de dunne darm. Daar helpt het de spijsverteringsenzymen die het vet moeten verteren.
  • Alvleesklier: Deze maakt alvleeskliersap. Hierin zitten spijsverteringsenzymen die de dunne darm helpen suikers, eiwitten en vetten uit het voedsel te halen. Verder produceert de alvleesklier de hormonen insuline en glucagon, die de bloedsuikerspiegel in evenwicht houden. Wordt ook wel pancreas of buikspeekselklier genoemd.

Factoren Die de Spijsvertering Beïnvloeden

Verschillende factoren kunnen de spijsvertering beïnvloeden, waaronder:

  • Voeding: De samenstelling van je voeding heeft een grote invloed op de spijsvertering. Vezelrijke voeding bevordert een gezonde spijsvertering. Niet al het voedsel wordt volledig verteerd: met name vezels zijn grotendeels onverteerbaar en verlaten het lichaam vaak als ontlasting.
  • Leeftijd: Naarmate we ouder worden, kan de spijsvertering trager verlopen.
  • Stress: Te veel stress is niet goed, en ook onze darmen zijn er niet blij mee. Bij hevige stress staat ons lijf klaar om gevaar af te wenden door te vluchten of te vechten. Het bloed gaat vooral naar de hersenen en spieren, waardoor er minder overblijft voor de organen en dus ook onze darmen.
  • Medicatie: Sommige medicijnen kunnen de spijsvertering verstoren.
  • Beweging: Voldoende beweging is belangrijk voor een goede spijsvertering. Meer bewegen zorgt voor een betere beweging en doorbloeding van je darm waardoor die beter zijn werk kan doen en je bloed makkelijker voedingsstoffen opneemt. Daarnaast helpt het verstopping tegen te gaan doordat het de duwbeweging van de darm stimuleert.

Tips voor een Gezonde Spijsvertering

Je kunt je spijsvertering een handje helpen door de volgende tips te volgen:

  • Goed kauwen: Goed kauwen helpt om het eten beter te verteren. Waarom? Omdat de belangrijke enzymen uit het speeksel dan al een deel van je eten gaan verteren. Bovendien krijgt je maag een seintje dat hij alvast maagzuur aan moet gaan maken. Daarnaast maak je al kauwend het voedsel klein - onze spijsvertering kan geen hele brokken voedsel verder afbreken. En onverteerd voedsel bevordert de groei van slechte bacteriën in de darmen. Een optimale vertering begint dus al in de mond. Nog een voordeel: wie goed kauwt, eet niet snel en daardoor vaak ook minder. De hersenen krijgen de tijd om een seintje te geven als je voldoende gegeten hebt. Plus: door uitgebreid te kauwen, proef je meer.
  • Vezelrijk eten: Een must voor de spijsvertering: vezels eten. Die komen alleen voor in plantaardige producten. Het is slim om zowel oplosbare als onoplosbare vezels binnen te krijgen. Doordat onoplosbare vezels vocht opnemen, maken ze de ontlasting dikker en soepeler. Ze zitten bijvoorbeeld in asperges, koolsoorten, wortels, paprika’s, bonen, noten en quinoa. Oplosbare vezels - in onder andere pompoen, zoete aardappel, banaan, ui en haver - zijn goed voor een gezonde darmflora. Vezels eten heeft trouwens alleen zin als je er genoeg bij drinkt. Het liefst minimaal 1,5 liter per dag. Onoplosbare vezels hebben namelijk veel vocht nodig om hun werk te doen. Te weinig drinken geeft extra kans op verstopping. Eet veel vezels. Er zitten onder andere veel vezels in volkorenproducten, groente en fruit.
  • Regelmatig eten: Eet regelmatig en sla geen maaltijden over. Voor sommige mensen werkt het goed om 3 hoofdmaaltijden per dag te eten met enkele tussendoortjes. Verdeel de maaltijden goed over de dag. Nadat u een maaltijd heeft gegeten worden de darmen geprikkeld. Daardoor ontstaat aandrang. Sla daarom geen maaltijd over. Ontbijten is extra belangrijk, omdat hierdoor de maag-darmreflex wordt gestimuleerd. Deze reflex zorgt ervoor dat de ontlasting naar het einde van de dikke darm wordt verplaatst. Naast de drie hoofdmaaltijden zorgen vezelrijke tussendoortjes voor een goede darmwerking.
  • Voldoende drinken: Het is belangrijk om elke dag genoeg te drinken. Zo voorkomt u dat u door extra vezels te gebruiken een verstopping veroorzaakt. Als u niet genoeg vocht inneemt, kunnen de vezels niet genoeg vocht opnemen. Daardoor wordt de ontlasting harder. Gebruik daarom minimaal twee liter vocht per dag. Dit zijn tien tot twaalf glazen of vijftien kopjes. Bij warm weer, zware lichamelijke arbeid, sporten en bij vochtverlies als gevolg van koorts, braken of diarree heeft u extra vocht nodig. Het beste is om het vocht goed over de dag te verdelen. Door verschillende dranken te drinken voorkomt u dat het drinken gaat tegenstaan.
  • Neem de tijd op het toilet: Als u aandrang heeft om naar het toilet te gaan, is het belangrijk om hier niet mee te wachten en er de tijd voor te nemen. Wanneer u aandrang heeft en deze prikkel negeert, kan er obstipatie ontstaan en raken de darmen van slag.
  • Vermijd stress: Probeer voor de broodnodige ontspanning te zorgen, waaronder een goede nachtrust. Zo heeft je lichaam alle tijd en energie om bloed naar je darmen te pompen, wat een goede darmwerking bevordert. Neem ook rustig de tijd voor de maaltijd. Je darmen zijn je dankbaar als je na een zware maaltijd even rust neemt en daarna een stuk gaat wandelen om je spijsvertering een boost te geven.
  • Volwaardige voeding: Zorg voor een volwaardige voeding met voldoende variatie. De Schijf van Vijf is daarvoor een richtlijn.

Het Dumpingsyndroom

Het dumpingsyndroom is een aandoening die optreedt wanneer voedsel te snel van je maag naar je dunne darm beweegt. Dit sydroom is vrijwel altijd het gevolg van een operatie waarbij (een deel van) de maag verwijderd is. Het syndroom wordt zo genoemd omdat het voedsel letterlijk ‘gedumpt’ wordt in de dunne darm.

Symptomen van het Dumpingsyndroom

Symptomen van het dumpingsyndroom kunnen variëren van persoon tot persoon, maar gaan vaak om het volgende:

  • Buikpijn of krampen
  • Misselijkheid
  • Braken
  • Diarree
  • Duizeligheid of licht in het hoofd voelen
  • Vermoeidheid of zwakte
  • Flauwvallen
  • Een snelle hartslag of hartkloppingen kort na het eten
  • Opgeblazen gevoel of een ongemakkelijk vol gevoel
  • Zweten
  • Blozen of roodheid van het gezicht en de hals
  • Trillen of beven
  • Een gevoel van onrust of nervositeit

Deze symptomen kunnen optreden in twee fasen: de vroege fase, die binnen enkele minuten na het eten begint en de late fase, die één tot drie uur na het eten optreedt. De late fase wordt vaak geassocieerd met een daling van de bloedsuikerspiegel (hypoglykemie) als gevolg van de snelle maaglediging.

Behandeling van het Dumpingsyndroom

Veel ongemakken kunnen worden voorkomen of verminderd door het opvolgen van suggesties en aanbevelingen van je behandelend arts of diëtist. Het is raadzaam om je dieet aan te passen als een deel van je maag is verwijderd. De mate en het ontstaan van klachten variëren per patiënt. Het is het beste om zelf te ontdekken wat en hoeveel je kunt eten. Vaak verminderen de klachten na verloop van tijd door aanpassingen in het lichaam.

De Gastrocolische Reflex

Sommige mensen moeten gelijk na het eten poepen. Hoe kan dat als het eten er gemiddeld 1 tot 2 dagen over doet om verteerd te worden? Dit heeft vaak te maken met de zogenoemde gastrocolic reflex: als je gaat eten, gaat vooral de dikke darm extra bewegen om ruimte te maken voor het nieuwe voedsel. Dit wordt getriggerd doordat je maag wordt opgerekt wanneer er nieuw eten inkomt. Deze extra bewegingen starten al binnen enkele minuten nadat je begint met eten.

Wanneer Naar de Dokter?

Heb je wel eens direct na het eten het gevoel dat je moet rennen naar de wc? Of heb je regelmatig last van verstopping, diarree of andere stoelgangproblemen? Je bent niet alleen. Als je denkt dat bepaalde klachten veroorzaakt worden door een bepaald voedingsmiddel, bespreek dit dan met je huisarts of met een diëtist. Zij kunnen helpen te achterhalen of een voedingsmiddel werkelijk de oorzaak is van bepaalde klachten. Bij overgewicht kan afvallen een gunstig effect hebben op de klachten.

Raar maar waar: onze ontlasting vertelt veel over onze gezondheid. Daarom is het verstandig om altijd even een blik in de wc-pot te werpen. Daarbij kun je letten op kleur en structuur. Heb je ineens keiharde keutels, een waterige brij of een raar kleurtje van bijvoorbeeld stopverf? Oftewel: anders dan anders? Check www.mlds.nl/poepwijzer van de Maag Lever Darm Stichting. Vertrouw je het niet, ga dan langs je huisarts.

Voedingsvezels in Verschillende Producten

Hieronder een tabel met voorbeelden van het vezelgehalte in verschillende voedingsmiddelen. Het advies is om 30-40 gram vezel per dag te gebruiken, of 10-15 gram meer dan wat u gewend bent.

Voedingsmiddel Portie Vezel (gram)
Volkorenbrood 1 snee 2
Bruinbrood 1 snee 1.5
Groenten 100 gram 2-5
Fruit 1 stuk 2-4
Peulvruchten 100 gram 5-15
Noten 25 gram 2-4

Het is belangrijk om te onthouden dat de exacte hoeveelheid vezels kan variëren afhankelijk van het merk en de specifieke variant van het product. Raadpleeg altijd de voedingswaardetabel op de verpakking voor de meest accurate informatie.

labels:

Zie ook: