Voedsel- en waterconsumptie is essentieel voor het menselijk leven. De vele systemen in je lichaam werken optimaal met een gevarieerde voeding en voldoende waterinname per dag. Je lichaam heeft energie uit voedselbronnen en hydratatie uit water nodig om goed te kunnen functioneren. Maar ons lichaam is ook in staat om dagenlang zonder water te overleven.

Je lichaam kan na een dag of twee zonder voedsel of water aan verhongering onderhevig zijn. Het weglaten van voedsel- en wateropname gedurende een aanzienlijke periode wordt ook wel verhongering genoemd. Op dat moment begint het lichaam anders te functioneren om de hoeveelheid energie die het verbrandt te verminderen. Uiteindelijk leidt verhongering tot de dood.

Factoren die de overlevingsduur beïnvloeden

Om daadwerkelijk exact te kunnen zeggen hoelang het precies duurt voordat een mens overlijdt na het stoppen met eten is onmogelijk. Deze factoren zijn vooral gewicht, leeftijd, geslacht en vooral ook hoeveel water de persoon nog inneemt. Het hangt namelijk van een aantal factoren af die per persoon verschillen.

Waterinname

Waterinname is in deze situaties heel erg belangrijk. Wanneer je er voor zorgt dat je goed gehydrateerd blijft voorkomt dat hoofdpijn, urineweginfecties en nierstenen. Dit is namelijk cruciaal voor de werking van het lichaam. Daarnaast reguleert het ook de lichaamstemperatuur en is het goed voor je huid. Als laatste is het ook zo dat het je energie, mentale alertheid en fysieke prestaties verhoogt. Kortom: blijf gehydrateerd.

Wat gebeurt er met je lichaam als je niet eet?

Als u niet eet, verdwijnt uw hongergevoel na enkele dagen. Naarmate van tijd wordt je steeds vermoeider en zwakker. Je zal steeds slaperiger worden en op den duur je bewustzijn verliezen. Je lichaam vecht tegen het uithongeren en zal op dat moment glucose aanmaken en vetweefsel afbreken, later begint ook het afbreken van de spieren. Meestal heeft u geen dorst. Het is wel belangrijk om uw mond goed te verzorgen. U wordt vermoeider en zwakker, en u gaat steeds meer tijd in bed doorbrengen.

Als iemand heel weinig kan eten, wordt vaak gevraagd of speciale producten (zoals medische drinkvoeding, vitamine- of eiwitpreparaten en voedingssupplementen) goed zijn. Maar deze middelen doen in deze fase meer kwaad dan goed. Daar zitten veel voedingsstoffen in. De organen kunnen de voeding niet meer verwerken. Eventuele kunstmatige toediening van eten en drinken via een sonde of infuus wordt verminderd en gestopt.

De rol van vetreserves

Er schijnt een bepaald “minimum” getal op de schaal van de lichaamsmassa-index (BMI) te zijn om te overleven. Hoe meer vetreserves beschikbaar zijn, hoe langer iemand gewoonlijk tijdens een hongerdood kan overleven. Een van de redenen waarom vrouwen hongersnood langer kunnen volhouden dan mannen is dat hun lichaam een hogere vetsamenstelling heeft.

Spierafbraak

Je begint ernstige bijverschijnselen te krijgen tijdens het stadium van verhongering waarin je lichaam zijn spierreserves voor energie gebruikt. Om overmatig spierverlies te voorkomen, begint het lichaam te vertrouwen op vetreserves om ketonen aan te maken voor energie, een proces dat ketose heet.

Gemiddelde overlevingsduur zonder eten

Er is geen harde en snelle “vuistregel” voor hoe lang je zonder voedsel kunt leven. Er is een gebrek aan wetenschappelijk onderzoek naar verhongering omdat het nu onethisch wordt geacht verhongering bij menselijke proefpersonen te bestuderen. Een studie in het British Medical Journal haalde verschillende hongerstakingen aan die na 21 tot 40 dagen eindigden. Een doorsnee, goed doorvoede man van 70 kilo heeft technisch gezien genoeg calorieën opgeslagen om tussen 1 en 3 maanden te overleven.

Een studie in het British Medical Journal stelt dat mensen die een hongerstaking ondergaan goed in de gaten gehouden moeten worden op ernstige bijverschijnselen van verhongering nadat ze 10 procent van hun lichaamsgewicht verloren hebben.

Bewust stoppen met eten en drinken

Steeds minder kunnen of willen eten is normaal in de laatste weken van het leven. In de allerlaatste levensfase (terminale fase) werken de organen steeds minder goed. Ze houden er langzaam mee op. Ook de maag en de darmen werken steeds minder, waardoor voedsel niet goed verteerd wordt. Zo laat het lichaam merken dat eten (voeding) niet meer nodig is. Dit hoort bij het stervensproces. Steeds minder eten en drinken is dan een natuurlijke weg naar een rustige dood.

Om het moment van sterven te bespoedigen, kan een ernstig zieke er bewust voor kiezen met eten en drinken te stoppen. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Weken. Als hij af en toe nog wat water drinkt, kan het iets langer duren (meerdere weken). Als dit proces echter gepaard gaat met goede begeleiding en verzorging, kan het tot een rustige en zachte dood leiden. Dat heeft het menselijk lichaam grotendeels aan zichzelf te danken: door te vasten maakt het endorfine aan. Dit zorgt voor een prettig gevoel. Op den duur komt daar een zekere sufheid bij.

Het besluit om het levenseinde te bespoedigen door te stoppen met eten en drinken, kan niet zomaar worden genomen. Het vraagt om een goede voorbereiding en ondersteuning van zorgverleners. Anders is de kans dat de zieke het doel - rustig sterven - haalt, niet zo groot. De voorbereiding kan bestaan uit een gesprek met de naasten en de huisarts of het invullen van een wilsverklaring. Het is ook om die reden dat een patiënt die voor deze weg kiest, wordt gevraagd vooraf een behandelverbod te ondertekenen, met daarin het verbod om eten of drinken te geven.

Als u aangeeft geen hulp te willen in de vorm van het toedienen van vocht of voeding, dan mag de verpleegkundige dit ook niet geven. Bewust afzien van eten en drinken geeft een natuurlijke dood. Verder kan het voor uw familie een tijd zijn om met elkaar afscheid van u te nemen.

Tips voor naasten

Vooral voor naasten is dit erg moeilijk. Als je merkt dat je dierbare steeds minder wil of kan eten en drinken, kan dat moeilijk zijn. Dat is begrijpelijk en normaal. Goed eten wordt gezien als normaal en gezond, en nodig om beter te worden of op te knappen. Dat idee laat je niet zomaar los. Maar er is meer. Voor iemands eten zorgen, zien we als teken van goede zorg en liefde.

Bedenk of vraag wat je dierbare lekker vindt. Of probeer samen iets uit. Weet dat iemand in deze fase het ene moment zin kan hebben in iets en het volgende moment is dat weer weg. Ga geen discussie aan. Steun je dierbare, ook al zijn er beslissingen die je niet goed kunt begrijpen. Samen zijn is belangrijk, juist als samen eten niet meer kan. Je kunt samen foto’s bekijken, herinneringen ophalen of naar een tv-programma kijken. Zorg voor ontspanning.

Probeer goed en regelmatig te eten en bespreek of je bij je dierbare eet of juist niet. Zorg ook goed voor jezelf; een stervensproces meemaken en de periode daarna vragen veel van je. Neem voldoende rust. Maak een afspraak met een zorgverlener om je gevoelens te bespreken.

Hieronder een samenvatting van de tips voor naasten:

  • Praat erover
  • Bedenk wat je dierbare lekker vindt
  • Geen discussie
  • Samen zijn
  • Zorg voor ontspanning
  • Zorg goed voor jezelf

labels:

Zie ook: