De piepkleine etiketten lezen in de supermarkt kan soms verrassend veel opleveren. Helemaal bij aardappels. Supermarkten gebruiken veel benamingen op de verpakking van aardappelen. Van bakken tot prakken, poffen tot koken. Maar om welke aardappelsoort gaat het nou precies?
Het blijkt vaak om precies hetzelfde aardappelras te gaan: de Jazzy. Op de zakken pronken dus vele gebruiken, maar in de zakken weinig pieperdiversiteit. Met verschillende verpakkingen én prijzen staat de Jazzy bijvoorbeeld als snelkookaardappel of als culinaire variant in de schappen. Soms verschilt het tot wel 43 cent per kilo.
Dus gaat het de supermarkten wel echt om het gemak van de consument, of is er een andere reden? Het antwoord is simpel: marketing. Door dezelfde soorten aardappelen te verkopen voor verschillende doeleinden - en dus eigenlijk als verschillende aardappelen - kan er meer winst gemaakt worden. Je betaalt namelijk meer voor de ene zak dan voor de andere zak, terwijl dezelfde hoeveelheid van dezelfde aardappels erin zit.
Aardappelontwikkelaar Guus Heselmans begrijpt wel waarom aardappelverpakkers kiezen voor zijn Jazzy. ‘Je zou denken dat een aardappel een aardappel is. Toch is dat niet zo. Er gaat een heel proces aan vooraf: het telen, vervoeren en verpakken. En daar kunnen dingen gebeuren die niet goed zijn voor de aardappel, zoals dat ze snel bederven of beurs worden. Daarom blijven we telkens aardappelrassen doorontwikkelen.
Michiel Meijering, manager bij een aardappelverpakker, vindt dat hij klanten helpt door de verpakking te bestempelen als vastkokend of kruimig. Eerst stond op de verpakking het ras en daarna is het veranderd naar gebruik: ‘vastkokend’ of ‘kruimig’. Meijering: ‘De kennis van aardappelen loopt steeds verder terug. Aan ons is het om zoveel mogelijk kennis te vergaren.
Het is dus gewoon mogelijk om aardappelen te bereiden zonder naar het label op de verpakking te kijken. Aardappelen zijn namelijk gewoon aardappelen - zo simpel is het! Aardappelen om te stampen kunnen prima voor andere doeleinden gebruikt worden. Andersom is hetzelfde natuurlijk mogelijk.
Wil je zeker zijn dat je niet te veel betaalt voor dezelfde pieper? Bekijk dan de achterkant van je zak aardappelen. Supers zetten groots de kunstjes op de verpakking: van bakken tot prakken, poffen tot koken. Maar wat voor aardappels zijn dat dan? Supermarkten bestempelen hun zakken piepers tegenwoordig als vastkokend, kruimig of zeer kruimig.
Deze termen werden vroeger minder gebruikt, omdat aardappels bij hun oorspronkelijke naam genoemd werden. Bijvoorbeeld Dorés, Nicola’s en Frieslanders. Maar hoewel het nu lijkt alsof er meer aardappelsoorten dan ooit tevoren zijn, is het tegenovergestelde waar. De piepers in verschillende zakken lijken verdacht veel op elkaar. En dat klopt.
Ongeveer 60% van de smaak van een ras is genetisch bepaald. De bodem, de hoeveelheid water, de temperatuur tijdens de rijping, het oogstmoment: allemaal zaken die, nog los van het vinificatieproces, van invloed zijn op de smaak van wijn. Zo is het ook bij aardappels.
Er zijn enorm veel rassen ontwikkeld voor de teelt. Voor de diverse bereidingen van de aardappel zijn ook weer verschillende kooktypes en daarmee rassen nodig. Er zijn wereldwijd wel duizenden verschillende soorten aardappelrassen. Te veel om op te noemen. Een overzicht van in Nederland toegelaten aardappelrassen kun je vinden in het Nederlandse rassenregister.
Ieder aardappelras heeft zijn eigen smaak, kenmerken en verleent zich het beste voor een bepaalde manier van bereiden. Hier in Nederland en in de rest van de wereld kennen we veel verschillende aardappelrassen. Maar er zijn ook aardappelen die op talloze verschillende manieren van bereiding heerlijk smaken.
De Bildtstar is een vastkokende aardappel die na het koken aan de buitenkant iets kruimig blijft. Deze aardappel is ontstaan uit een kruising tussen de rassen Winda en Saturna en heeft een rode gladde schil. De Bildtstar kan het beste bereidt worden door hem te koken, bakken of in de oven te doen.
Bintje aardappelen vallen onder de vastkokende aardappelen en behoren tot een van de oudste aardappelrassen van Nederland. Deze aardappel heeft een ovale vorm met blakke ogen.
De Doré aardappel is te herkennen aan de bruingele schil, rond ovale vorm en het gelige vlees. Het is een vroeg aardappelras dat net als de Bintje aardappelen behoren te de oudere rassen. Deze kruimige aardappel is het lekkerste om te pureren, te verwerken in verschillende stamppotten maar kan ook uitstekend gekookt worden.
De Eigenheimer is een kruimige aardappel die zich kenmerkt door zijn diepliggende ogen en ovale maar onregelmatige vorm. Hij heeft een lichtgele schil en kan soms een paars getinte top hebben.
De Frieslander is een vastkokende aardappel met een mooie ovale vorm en een lichtgele kleur. Doordat deze aardappel uit de klei komt heeft hij een rijke smaak. De Frieslander is een aardappel die zich voor verschillende manieren van bereiding verleend.
De Irene aardappel komt uit een voedselrijke kleigrond en heeft een bijzondere smaak. De Irene aardappel behoort tot het late ras en wordt in september gerooid en wordt daarom ook vele gebruikt in Winterse gerechten zoals de oer-Hollandse stamppot.
De Menopper is een exclusieve aardappel afkomstig van de akkers in de Hoeksche Waard. De Menopper is een vastkokende aardappel en is boterzacht. Hij verleend zich erg goed om te koken, bakken of in de oven te bereiden.
De Nicola aardappel is een vastkokende aardappel met een iets zoete smaak. Het uiterlijk van de Nicola is langwerpig en ovaal, de schil is geel en glad.
De Opperdoezer behoort tot de vastkokende aardappelen, heeft een ovaalronde vorm en geel vlees. Velen beschouwen deze aardappel als een ware delicatesse en vinden dat iedereen deze aardappel eens geproefd moet hebben.
De Roseval is een vastkokende aardappel met een volromige smaak en kan zowel met als zonder schil gegeten worden. De Roseval wordt vaak gebruikt in professionele keukens maar wordt steeds vaker door consumenten gebruikt.
Er bestaan ondertussen 5.000 verschillende aardappelsoorten die kunnen variëren in kleur en vorm. Naast de klassieke gele variëteiten uit de supermarkt zijn er ook blauwe soorten zoals de "Vitelotte" met paars-wit gemarmerd vruchtvlees. Verder wordt er een onderscheid gemaakt tussen bloemige en vastkokende aardappelrassen en tussen vroege en late rassen.
Tijdens de bloeiperiode vormt de aardappelplant besjes. Die zijn helaas giftig en mogen daarom zeker niet worden opgegeten. Het eetbare gedeelte van de plant - de knol - groeit in de grond. Deze knol is rauw niet eetbaar. Ongekookte aardappelen bevatten namelijk veel solanine. Solanine dient als natuurlijke verdediging tegen ziekteverwekkers. Overmatige consumptie van rauwe aardappelen kan vergiftigingsverschijnselen veroorzaken. Daarom moeten aardappelen steeds worden gegaard of gekookt voordat je ze opeet.
De aardappelplant is een echt "zomerkind". De plant houdt van een warme omgeving, maar is niet zo gek op de middaghitte. Verder stelt de groente weinig eisen wat betreft de omgeving : een klassieke moestuin, een verhoogde moestuinbak, een plantzak en grote kuipen zijn allemaal geschikt voor de aardappelteelt. Zorg altijd voor voldoende ruimte. De aardappelplant heeft namelijk ruimte nodig voor de ontwikkeling van de wortels en de knollen. Een pot moet een diameter hebben van minimum 25 centimeter, bij voorkeur 30 of 40 centimeter.
Aardappelen voelen zich goed in een voedingsrijke en luchtige bodem die in de zon snel opwarmt en niet te lang vochtig blijft. Een zandgrond of zanderige kleibodem is dus ideaal. Ook in een normale, zware kleigrond komen aardappelen goed terecht. De enige voorwaarde is dat je de bodem in de herfst ploegt zodat de grotere klonters in de winter door de vorst uiteenvallen. Tip voor gewasrotatie : plant aardappelen niet in een tuinbed waar het jaar voordien nachtschadeplanten zoals tomaten hebben gegroeid. Zo voorkom je ziekteverwekkers die zich in deze plantenfamilie hebben gespecialiseerd.
Aardappelen kan je zonder probleem in een moestuinbak of in een pot aanplanten, zolang ze over genoeg ruimte beschikken. Bovendien is het belangrijk dat je de moestuinbak op de juiste manier opvult. Als je aardappelen in een pot of bak wilt kweken, raden we je aan om er eentje te kiezen met een inhoud van minimum 15 liter. Deze moet eveneens voorzien zijn van minstens één afvoergat zodat het overtollige water gemakkelijk kan weglopen. Bedek de bodem met een laagje drainagemateriaal (vb. puimsteenkorrels). Deze korrels zullen zorgen voor een goede beluchting, het overtollige water zal gemakkelijker weglopen en de wortels zullen beter worden voorzien van verse zuurstof. Een voedingsrijke biologische potgrond voor groenten vormt de ideale basis voor een gezonde wortelontwikkeling.
Wanneer worden aardappelen geplant?Pootaardappelen planten is mogelijk van maart tot juni. Alles hangt echter af van de variëteit. In maart of april kan je aardappelen zaaien op de vensterbank. Laat de jonge plantjes (of ze nu vers gekocht of zelf gekweekt zijn) wel eerst wennen aan het zonlicht door ze een paar uurtjes buiten te zetten.
Correct verzorgenAardappelen verzorgenHebben aardappelen veel water nodig?Of en hoeveel hongerige magen je zal kunnen vullen met je eigen aardappeloogst, hangt in grote mate af van hoeveel water de plant krijgt. De toevoer van water is namelijk heel belangrijk voor de dochterknollen. Daarbij moet je het juiste evenwicht zoeken : niet te veel, maar ook niet te weinig. We raden je aan om net voor de gietbeurt een vinger in de grond te stoppen om te voelen of bodem nog vochtig is. De waterbehoefte is afhankelijk van meerdere factoren : de weersomstandigheden, het substraat, de lichtinval en de vruchtvorming. De vruchten worden steeds groter tussen de tiende en veertiende week. Kort na het begin van de bloeiperiode heeft de aardappel de grootste hoeveelheid water nodig. Hoewel de gietbeurt de eerste drie weken kan worden verwaarloosd, heeft de plant tussen de derde en de zesde week voldoende water nodig. Vuistregel : een lichtrijke en vochtige bodem is ideaal. Geef je aardappelen 's avonds water.
Aardappelen bemestenAardappelen zijn sterk terende gewassen die veel voedingsstoffen nodig hebben om je aan het einde van de zomer van grote en smakelijke knollen te kunnen voorzien. Om dit te realiseren, kan je de bodem net voor de aanplanting verrijken met compost. Na acht tot twaalf weken kan je je aardappelplant voorzien van een verse portie meststof. Kies voor een aangepaste biologische meststof die alle belangrijke voedingsstoffen bevat. Strooi de korrels rond de plant en werk ze lichtjes in de bodem in. Geef vervolgens rijkelijk water om de werking van de meststof te activeren.Verzorgingstip : aardappelen aanaardenAardappelen worden traditioneel aangeaard. Dit betekent dat de grond rond de scheuten wordt opgehoogd. Jonge planten worden zo diep aangeplant, dat enkel het bovenste bladpaar nog boven de grond uitsteekt.
Ziekten en plagen op aardappelenEr zijn heel wat verschillende ziekten, plagen en teeltfouten die aardappelen kunnen aantasten : alternaria, schurft, knolrot en de aardappelziekte. Voorzie voldoende afstand tussen verschillende nachtschadeplanten (vb. tomaten).
Je kan eindelijk aardappelen oogsten!Aardappelen kunnen tussen juli en oktober worden geoogst, afhankelijk van het ras. Uitgedroogde bladeren zijn een duidelijk teken dat het tijd is om te oogsten. Omdat de schil van de aardappelen hard wordt tot ze rijp zijn, mag je niet te vroeg rooien. Aardappelen met groene schil moet je verder laten rijpen. Gebruik bij het oogsten een aardappelschoffel en een schopje. De aardappelen mogen net vóór de opslag niet gewassen worden. Voor de opslag van aardappelen kan je luchtdoorlatende houten kisten gebruiken. Deze plaats je in een droge, donkere en koele ruimte. Bij een te lage temperatuur zullen de knollen een zoete smaak ontwikkelen. Bij een te hoge temperatuur en veel licht zullen de aardappelen echter beginnen kiemen. Omdat de kiemen en ook de groene schil solanine (een giftige stof) bevatten, vormen gekiemde aardappelen een gezondheidsrisico. Uitzondering : het solaninegehalte in verse scheuten is zo laag dat je nog steeds aardappelen kunt eten met een spruitlengte van maximaal één centimeter. Niet alleen de omgevingsfactoren, maar ook de aardappelsoort bepaalt hoe lang de aardappelen bewaard kunnen worden.
Van friet tot gnocchi: met aardappels kan je alle kanten op! Potatoes! Het middelpunt van vele (Hollandse) maaltijden. Gepoft, gebakken, gekookt of verwerkt tot patat of stamppotje: er is bijna geen product zo veelzijdig als de aardappel.
Aardappels kan je in vier catagorieën verdelen: vastkokend, vrij vastkokend, kruimig en zeer kruimig. Goed om te weten: de smaak is ongeveer hetzelfde, daar hoef je je geen zorgen om te maken! Het verschil zit 'm vooral in de structuur. Kruimige aardappels vallen iets sneller uit elkaar en zijn (geloof het of niet) wat kruimiger. Per catagorie heb je verschillende rassen aardappels.
Welke aardappel is nu voor welke bereiding geschikt? Hoe bewaar je ze het beste? En zijn ze nu gezond of niet? Daar geven we graag antwoord op. Aardappels kan je in vier catagorieën verdelen: vastkokend, vrij vastkokend, kruimig en zeer kruimig. Goed om te weten: de smaak is ongeveer hetzelfde, daar hoef je je geen zorgen om te maken! Het verschil zit 'm vooral in de structuur. Kruimige aardappels vallen iets sneller uit elkaar en zijn (geloof het of niet) wat kruimiger. Per catagorie heb je verschillende rassen aardappels.
Soorten aardappelen
Met zo veel soorten aardappelen, is het soms lastig te kiezen welke voor jouw gerecht het beste is. Want niet iedere aardappel is hetzelfde! Aardappelen kunnen we grofweg onderverdelen in 4 categorieën: vastkokend, kruimig/bloemig en zeer kruimig (afkokers). De bekendste rassen hebben we hier voor je uitgewerkt:
| Soort | Rassen | Toepassing voor bereiding |
|---|---|---|
| Vastkokend | Nicola, Ditta, Lady Christl, Inova, Ballerina, Charlotte | Geschikt voor salades, ovenschotels en andere gerechten waarbij je de structuur wilt behouden |
| Redelijk vastkokend | Bildtstar, Mozart, Platina, Agria | De perfecte aardappel voor schotels, om mee te bakken en om te frituren |
| Kruimig/bloemig | Frieslander, Milva, Melody, Maritiema, Victoria, bintje | Goed om te poffen, bakken, pureren en frituren |
| Zeer kruimig/afkokers | Eigenheimer, Irene, Doré | Voor een romige puree, soep en soufflés |
De zeer kruimige aardappelrassen worden ook wel afkokers of afkokende aardappelen genoemd en zijn perfect voor romige purees en souffles. Deze zijn zo zacht van structuur, dat ze op een unieke manier gekookt moeten worden om er een succesvolle stamppot van te maken. Allereerst schil je de afkokers waarna ze met voldoende water aan de kook gebracht kunnen worden. Kook ze in 10 minuten zachtjes gaar (blijf in de buurt!). Kook ze niet langer door, dan worden ze al snel te gaar en vochtig kun je ze niet meer goed afgieten. Giet de aardappelen af en laat ze met het deksel op de pan ongeveer 10 minuten nagaren. Schud dan de pan goed heen en weer en je afkokers zullen mooi uiteenvallen. Ze nemen op deze manier lekker veel jus op, waardoor het heerlijke puree aardappelen zijn!
De grondsoort waarin de aardappel groeit is belangrijk voor de smaak en structuur. Dit heeft voornamelijk invloed op de bloemigheid van de aardappel. Aardappelen uit de kleigrond koken iets zachter dan hetzelfde ras uit zand. Door de andere grondsamenstelling heeft dit ook invloed op de smaak. Onze smaakvolle aardappelen komen altijd uit de klei, en die vinden we zelf het allerlekkerst!
Dan zijn er nog de nieuwe aardappelen. Dit is de verse oogst van het jaar. Over het algemeen worden aardappelen in februari gepoot (geplant) en meestal in juni geoogst. Bij het oogsten zijn nieuwe aardappelen nog jong, voordat de suikers worden omgezet in zetmeel. Hierdoor zijn nieuwe aardappelen vaak klein met een zeer dunne schil. De smaak en structuur is bijzonder zacht!
Aardappelen zijn, mits goed bewaard, redelijk lang houdbaar. Zeker tot een aantal weken. Hierbij is het vooral belangrijk dat ze donker en droog liggen. Licht en warmte bevorderd de aanmaak van uitlopers en het stofje Solanine. Deze stof maakt de aardappel groen en is giftig bij hoge consumptie. Is je aardappel uitgeschoten maar nog niet groen aan de binnenkant. Dan kun je de uitlopers ruim uitsnijden en de aardappel geschild alsnog gebruiken.
De temperatuur waarin je jouw piepers het beste kunt bewaren ligt rond de 7 graden. Aardappelen kunnen niet goed tegen vrieskou en gaan snel schimmelen in vochtige ruimtes. De kelder of schuur is hierdoor niet altijd geschikt. Zorg altijd voor voldoende ventilatie. Uien en aardappelen samen bewaren? Beter van niet! De uien versnellen het rijpingsproces van de aardappelen, waardoor ze sneller zullen bederven. Uien nemen daarentegen zelf snel het vocht op uit de aardappelen waardoor ook deze eerder gaan rotten. Leg ze dus niet dicht bij elkaar.
Aardappelen zijn heel gezonde knollen en worden vaak ten onrechte bestempeld als ongezond of dik-makend. Ze bevatten voornamelijk langzame koolhydraten (zetmeel) aan de binnenkant en vezels in de schil. Deze geven het lichaam de juiste energie om te bewegen en na te denken en ondersteunen een gezonde darmwerking. De aardappel draagt ook bij tot de inname van enkele vitaminen en mineralen: Vitamine C, foliumzuur, magnesium, vitamine B1, zink en ijzer. Door de aanwezigheid van vitamine C en de afwezigheid van fytinezuur (wat de opname van ijzer remt) is de beschikbaarheid van ijzer effectiever dan uit graanproducten.
Afhankelijk van de soort bevatten aardappelen bioactieve stoffen, zoals antioxidanten die het lichaam beschermen tegen schade aan de cellen. De aardappelen met diepgeel vruchtvlees bevatten relatief hoge concentraties carotenoïden en het paarse vruchtvlees levert anthocyaninen. Beide zijn erg gezond voor het lichaam. Aardappelen passen dan ook prima in een gezond eetpatroon.
Verse aardappelen kun je gewoon met schil eten. Omdat hier de meeste vezels en voedingsstoffen zitten, is het zelfs aan te raden! Ook voor stamppot hoef je niet perse te schillen. Door de schil mee te koken wordt deze zachter en krijg je een prachtige robuuste stamppot vol voedingsstoffen. Liggen aardappelen al langer, zijn ze gerimpeld, hebben ze een groene schil of uitlopers? Dan kan de aardappel glycoalkaloïden bevatten die kunnen zorgen voor misselijkheid en buikklachten. Zie je groene plekken op je aardappelen of hebben ze uitlopers? Dan is het dus beter om ze te schillen en de uitlopers goed te verwijderen. Ook wanneer ze erg zanderig zijn is het slim om ze te schillen of grondig te wassen tot al het zand eraf is.
De voedingswaarden van zoete aardappelen zijn erg gelijkaardig aan die van de gewone aardappel. Ze bevatten zelfs evenveel koolhydraten. De gewone aardappel behoort net als bijvoorbeeld tomaat en paprika tot de nachtschadefamilie. Zoete aardappel komt uit de windefamilie en is botanisch gezien dusgeen familie van de aardappel. Dit maakt het grote verschil voor mensen met een nachtschade intollerantie.
Voor de teelt en de opslag van aardappelen is niet veel energie nodig en de opbrengst per hectare is hoog. Bovendien is er voor Nederlandse aardappelen weinig transport nodig. Ook de aarde waar de aardappel in groeit hoeft niet sterk bewerkt te worden. Een lokale, verse aardappel is dus redelijk laag in milieubelasting. Door met de seizoenen mee te eten én de transportafstand laag te houden, verlaag je jouw ecologische voetafdruk. Dat is niet enkel goed voor de boeren in je omgeving, maar ook voor je lichaam en het klimaat!
Aardappelsoorten - Aardappelen zijn wij Nederlanders gek op, net als vele andere volken in deze wereld. Er zijn dan ook ontzettend veel aardappelsoorten. Er zijn duizenden soorten wereldwijd. En alleen al in Nederland worden er 550 soorten geteeld. Niet alle aardappelen zijn voor de verkoop bij de groenteman. Een aantal aardappelsoorten zijn voor een speciaal doel zoals bijvoorbeeld voor de chipsfabrikanten of aardappelmeelfabrieken.
labels: #Aardappel
