Water is cruciaal in ons leven. Water wordt ook gebruikt in vrijwel elk industrieel proces en is onmisbaar voor de groei van planten en dieren. Met ons consumptiepatroon hebben we invloed op de beschikbaarheid van water. Voor vrijwel alles wat we consumeren is water nodig. De zogenoemde waterfootprint is een maat voor de impact die een product kan hebben op de beschikbaarheid van water.

Wat is de Waterfootprint?

De watervoetafdruk weergeeft de hoeveelheid zoetwater dat nodig is om goederen te produceren. Aan het gehele productieproces om gebruiksvoorwerpen, kleding en eten te maken, komt veel water te pas. Dit noemen we de watervoetafdruk of water footprint. Baanbrekend voor het berekenen van de watervoetafdruk is het onderzoek van Mekonnen en Hoekstra (2012).

Voor de waterfootprint van vlees worden verschillende getallen genoemd. Wat betekent deze waterfootprint? Hoe kan het dat deze cijfers voor Nederlands vlees lager zijn? Dit beslaat de hele productiecyclus, vanaf de ruwe grondstof tot aan het eindproduct ‘vlees’.

Laten we eens kijken naar de cijfers. Een kilo biefstuk kost 15.000 liter water, een spijkerbroek 8.000 en een kopje koffie zo’n 130 liter. De productie van een kilo rundvlees kost al snel 15.000 liter water. Bij een biefstuk van 150 gram is dat zelfs 2.312 liter water! Als je je bedenkt dat een koe alleen al 100 tot 150 liter water drinkt per dag, dan is dat ook niet heel gek.

We zien dat vlees proportioneel veel water vraagt tijdens de productie. Bovendien is er ook nog water nodig om zijn voedsel te produceren, zijn stallen schoon te maken, hem te transporteren, hem te slachten, zijn vlees te verwerken en te verpakken om het stukje vlees vervolgens te koelen en te verkopen aan de consument.

Groen, Blauw en Grijs Water

Het is belangrijk te weten welk type water wordt gebruikt bij de vleesproductie: groen (regenwater), blauw (grondwater) of grijs water (water voor het verdunnen van vervuild water).

1. Dit getal slaat op de hele productiecyclus, vanaf de ruwe grondstof tot aan het eindproduct ‘vlees’.

2. Groen water is regenwater in de bovenlaag van de bodem. Planten benutten dit voor hun groei. Groen water is het minst belastend voor de natuurlijke waterhuishouding.

3. Vooral blauw en grijs water wordt geput uit grondwater of oppervlaktewater. Een groot verbruik heeft invloed op de waterhuishouding.

4. Circa 5 tot 8% is blauw water en 5 tot 10% is grijs water.

5. MAAR: de hogere waterfootprint zit vooral in (het minst belastende) groen water.

Voor de productie van vlees komt 85 tot 87% van de waterfootprint voor rekening van groen water. Het verbruik van blauw en grijs water heeft een grotere impact. Voor blauw en grijs water wordt geput uit grondwater of oppervlaktewater. Een groot verbruik heeft invloed op de natuurlijke waterhuishouding.

In drogere regio’s, zoals de VS en China, waar blauw water voor de verbouw van veevoer wordt gebruikt, leidt dit tot vernietigende gevolgen voor de rivieren en de natuur.

Waterfootprint van Rundvlees versus Andere Producten

Voor rundvlees is de ‘totale’ waterfootprint het hoogst van alle dierlijke producten. De productie van rundvlees is minder efficiënt dan van varkensvlees of kip. Het duurt langer tot een rund slachtrijp is; er is dus meer voer nodig per kilogram vlees. Bovendien eten runderen gras en andere ruwvoeders.

De hogere waterfootprint zit vooral in (het minst belastende) groen water. In de behoefte aan blauw en grijs water verschilt de rundvleesproductie niet veel van de varkens- of kippenvleesproductie. Intensieve veehouderijsystemen gebruiken meer voer en vergen meer blauw water. Dit hangt echter af van de samenstelling van het voer.

Uitgedrukt in liters water per kilo product is voor vlees meer water nodig dan voor plantaardige producten. Dat betekent niet dat vleesproductie in alle gevallen zomaar kan worden vervangen. Zo is er landbouwgrond die niet geschikt is voor het verbouwen van granen of andere plantaardige voedingsmiddelen, maar wel voor gras waarop vee kan grazen.

Tabel 1: Geschatte gemiddelde mondiale water footprint per product (liter/kg)

Product Waterfootprint (liter/kg)
Rundvlees 15.415
Varkensvlees 5.988
Kippenvlees 4.325
Eieren 3.265
Kaas 3.178
Melk 1.020
Aardappelen 287
Rijst 2.497
Mais 1.222
Tarwe 1.827

De Nederlandse Aanpak

6. De meeste Nederlandse koeien hebben een dubbel doel. Volgens het CBS komt zo’n 96% van het Nederlandse rundvlees van koeien die gehouden worden voor de melkproductie.

Ten opzichte van het internationaal gemiddelde is de waterfootprint voor rund-, varkens- en kippenvlees in Nederland laag. Dit is te danken aan de efficiëntie van de moderne Nederlandse veehouderijbedrijven. Deze gebruiken relatief weinig voer per kilogram geproduceerd vlees of per liter melk. Nederlandse veehouders behoren wat dit betreft tot de wereldtop.

5. Nederlands vlees heeft ten opzichte van vlees van elders een lagere waterfootprint. Voor Nederlandse vlees wordt minder water gebruikt in de productie per kilo product. Dat is te danken aan de efficiëntie van de productie op de moderne Nederlandse bedrijven. Ze gebruiken relatief weinig voer per kilogram geproduceerd vlees of per liter melk. Nederlandse veehouders behoren tot de wereldtop.

Zo is de carbon footprint van Nederlands vlees relatief klein. Ook het Nederlandse (kracht)voer draagt bij aan de lage waterfootprint. Dit bevat veel hergebruikte restproducten uit de levensmiddelenindustrie. Deze restproducten hebben een lagere waterfootprint dan grondstoffen, die speciaal voor het voer worden geteeld, zoals bepaalde granen.

Alternatieven en Duurzaamheid

Om de impact op de natuurlijke waterkringlopen te beoordelen is vooral het verbruik van blauw en grijs water van belang. Nederlands vlees heeft ten opzichte van vlees uit andere landen een bescheiden waterfootprint. Ook op het gebied van waterverbruik zijn in de slachterijen volop ontwikkelingen gaande. Hoewel veel duurzaamheidsprogramma’s niet gericht zijn op water, is de tendens dat veehouderijbedrijven en vleesbedrijven steeds efficiënter werken.

De watervoetafdruk van elk dierlijk product is groter dan die van plantaardige producten met gelijkwaardige voedingswaarde. Het rapport toont confronterende cijfers: de gemiddelde water footprint per calorie is voor rundvlees twintig keer hoger dan voor graan. Het meeste waterverbruik (98%) dat op conto van dierlijke producten geschreven wordt, is nodig voor de verbouw van veevoer.

7. Vaak geldt, dat voedingsmiddelen met een hoge voedingswaarde meer water nodig hebben. Voedingsmiddelen die veel eiwitten en/of vetten bevatten, hebben doorgaans een wat hogere watervoetafdruk.

Minder of geen vlees eten is beter voor het milieu én gezond. In Nederland eten we meer dierlijke eiwitten dan nodig is voor onze gezondheid. Vind je dierenwelzijn of milieu belangrijk, kies dan voor vlees met het Europese keurmerk voor biologisch (het groene blaadje), EKO, Demeter of het Beter Leven Keurmerk 2 of 3 sterren.

De productie van vlees en zuivel belast het milieu over het algemeen meer dan plantaardige alternatieven. Er is meer energie, mest, water en landoppervlak voor nodig. Daarnaast zorgt de veehouderij voor meer uitstoot van broeikasgassen en stikstof. Deze komen bijvoorbeeld vrij uit mest. Ook stoten herkauwers zoals koeien en schapen veel methaan (een heel sterk broeikasgas) uit.

labels:

Zie ook: