Struikel jij ook altijd over de d'tjes en de t'jes? Je kunt er helemaal verstrikt in raken, en dat kan best frustrerend zijn. Gelukkig zijn er een paar handige methodes die je kunt gebruiken. In deze blog leggen we ze allemaal uit. Even verder lezen dus, dan maak jij straks geen dt-fouten meer!

Wanneer gebruik je d of dt?

Dt-fouten worden vaak gemaakt wanneer je in de gesproken taal niet hoort op welke letter een werkwoord eindigt. Leer in een uur hoe het nu ook alweer met die d’t en t’s zit en het kofschip. Je doet het daarna nooit meer fout!

De Smurfenmethode

Was jij vroeger gek op de Smurfen? Dan herinner je je vast het smurfentaaltje nog. Alle werkwoorden in de zin werden vervangen door het woord 'smurfen'. Grote Smurf zei dan bijvoorbeeld trots tegen Smurfin: 'Dat hebben wij even goed gesmurft!' Dat smurfentaaltje komt nu goed van pas.

Als je opeens niet meer weet of je een werkwoord met een -d, een -t of met -dt moet schrijven, kun je het volgende doen:

  1. Vervang het werkwoord waar je over twijfelt door het werkwoord 'smurfen'.
  2. Hoor je een -t bij het werkwoord smurfen? Dan schrijf je ook een -t bij het werkwoord waar je over twijfelde.

Kijk maar even mee:

  • Word(t) eens volwassen! Daar maak je van: Smurf eens volwassen! Je hoort geen -t, dus schrijf je het werkwoord zonder -t. Word eens volwassen!
  • Brand(t) het huis af? Daar maak je van: Smurft het huis af? Hé, nu hoor je wel een -t! Dus je schrijft: Brandt het huis af?
  • Word(t) je later danseres? Daar maak je van: Smurf je later danseres? Geen -t, dus je schrijft: Word je later danseres?
  • Word(t) je broer later brandweerman? Daar maak je van: Smurft je broer later brandweerman? Hé, ik hoor een -t! Dus: Wordt je broer later brandweerman?

Let op: dit kan alleen als het werkwoord in de tegenwoordige tijd staat!

Ezelsbruggetje verleden tijd: Soft Ketchup

Als eerste: In de verleden tijd bestaat -dt niet. Dat is goed nieuws, want dan hoeven we alleen nog maar te kiezen tussen een -d of een -t. En daar is een heel handig ezelsbruggetje voor, dat heet: Soft Ketchup. Je ouders kennen ditzelfde ezelsbruggetje waarschijnlijk onder de naam: 't kofschip, of 't fokschaap. Maar Soft Ketchup klinkt lekkerder toch?

Stel, je moet een zin schrijven en je twijfelt over het voltooid deelwoord. Moet er nu een -d of een -t komen? Dan kijk je eerst naar de stam van het werkwoord. Eindigt de stam op een -s, -f, -t, -k, -ch, of -p? Dan schrijf je het met een -t. Eindigt de stam op een andere letter? Dan schrijf je het woord met een -d. Beetje lastig onthouden he, die letters? Dat is nu het ezelsbruggetje van Soft Ketchup, daar zitten al die letters in verstopt. Dat is makkelijk onthouden!

Voorbeeld:

  • werkwoord: rusten → de stam is: rust. De stam eindigt op 't' uit 'soft ketchup' dus je schrijft het voltooid deelwoord met een 't': gerust.
  • werkwoord: kammen → de stam is: kam. De stam eindigt op 'm' en hoort niet bij 'soft ketchup', dus je schrijft het voltooid deelwoord met een 'd': gekamd.

Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord

De Soft ketchup-regel ging over voltooid deelwoorden. Maar voltooid deelwoorden worden ook weleens als bijvoeglijk naamwoord gebruikt. Bijvoorbeeld:

  • Tegenwoordige tijd: Ik verf de schuur.
  • Verleden tijd: Ik verfde de schuur.
  • Voltooid deelwoord: Ik heb de schuur geverfd.
  • Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord: De geverfde schuur.

Dat zorgt soms voor problemen. Vooral bij woorden als 'verloten' en 'vergroten'. Nog een keer op een rijtje:

  • Tegenwoordige tijd: Ik verloot een prijs.
  • Verleden tijd: Ik verlootte een prijs.
  • Voltooid deelwoord: Ik heb een prijs verloot.
  • Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord: De verlote prijs. Of is het: De verlootte prijs?

Bij nummer 4 is het werkwoord 'verloten' eigenlijk geen werkwoord meer. Het is een bijvoeglijk naamwoord geworden. Daarom verandert de spelling. De regel voor bijvoeglijk naamwoorden is: zo kort mogelijk. Nu weet je vast wel wat het goede antwoord is! Het is: De verlote prijs.

Spelling van de gebiedende wijs

De gebiedende wijs wordt gebruikt als je iemand een opdracht geeft. 'Ga mijn jas halen'. Dat komt niet zo aardig over, het klinkt een beetje als een bevel. Maar het is niet altijd negatief. In een reclamefolder zie je de gebiedende wijs ook regelmatig, bijvoorbeeld: 'Koop nu een fiets en krijg 20% korting'. En misschien zei je vader net: 'Ga je huiswerk maken.'

Ook in de gebiedende wijs kan er nooit een -dt staan. Die kunnen we dus weer afvinken. In de gebiedende wijs wordt altijd alleen de stam van het werkwoord gebruikt. Zoals:

  • Gaan, wordt: ga. Ga naar huis.
  • Lopen, wordt: loop. Loop over de stoep.
  • Blijven, wordt: blijf. Blijf staan.

Er is één uitzondering op deze regel. In de gebiedende wijs wordt normaal gesproken geen onderwerp gebruikt. Dat zie je ook in de voorbeeldzinnen: Ga mijn jas halen. Koop nu een fiets en krijg 20% korting. Er is geen onderwerp.

Bij wederkerige werkwoorden in de gebiedende wijs is er wél een onderwerp in de zin. Dat komt omdat die werkwoorden wederkerig zijn, en dus een onderwerp 'bij zich' hebben. Hierdoor komt er bij wederkerige werkwoorden in de gebiedende wijs soms wel een -t bij. Wil je het zekere voor het onzekere nemen? Gebruik dan gewoon het woord 'smurfen' zoals hierboven uitgelegd, dan weet je het zeker!

Zich melden; is een wederkerig werkwoord. Meld(t) u zich bij de balie. Is dat nu met of zonder -t? Smurft u zich bij de balie. Ja, met een -t!

Regels en Voorbeelden

In de tegenwoordige tijd wordt bij de tweede persoon enkelvoud (je, jij) en bij de derde persoon enkelvoud (hij, zij, het) altijd een -t toegevoegd aan de ik-vorm.

Moet je een -t toevoegen of niet? Vervang het werkwoord dat in de ik-vorm op een -d eindigt door een vorm van “lopen”. Hierbij geldt dat de regel (geen -t) intact blijft wanneer “je” kan worden vervangen door “jij”.

Wanneer “je” kan worden vervangen door “jou” of “jouw”, dan is “je” daarentegen niet het onderwerp (maar het lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp of een bezittelijk voornaamwoord) en dan komt er geen -t achter het werkwoord.

  • Werkt je moeder?
  • Wordt je opa 80?
  • Loopt ze naar je toe?
  • Wordt je een cadeau gegeven?

Achter een voltooid deelwoord volgt nooit de combinatie -dt. Voltooid deelwoorden van regelmatige werkwoorden eindigen met een -t of een -d afhankelijk van de laatste letter van de stam van het werkwoord.

Je gebruikt een -t wanneer die laatste letter in het woord een medeklinker is die in “‘t ex-kofschip” terugkomt. De ezelsbrug die je kunt gebruiken is: “‘t ex-kofschip”. Als de laatste letter van de stam van het werkwoord een van de letters van “‘t ex-kofschip” is, dan gebruik je een -t. Zo niet?

Je gebruikt hiervoor de stam van het werkwoord. De stam van het werkwoord is het hele werkwoord, zoals bijvoorbeeld werken, min de -en, dus werk.

Wanneer een werkwoord al eindigt op een -d of een -t, dan hoeft niet nog een -d of een -t aan het voltooid deelwoord toegevoegd te worden. Het is dus fout om gedoodt of beëindigdt te schrijven in plaats van gedood en beëindigd.

De persoonsvorm van de tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd ('je') eindigt altijd op een t, behalve bij uitzonderingen. Een uitzondering is bijvoorbeeld 'Je mag'. Ook als het onderwerp achter de persoonsvorm staat, komt er geen t. Voorbeeld: 'Bereid je je voor?'

'Bereid' in 'Bereid u voor' is een gebiedende wijs.

Over Slimleren

Met Slimleren oefen je online op een leuke en efficiënte manier stof uit de les. Met Slimleren kun je op een leuke manier thuis extra oefenen met de vakken waar jij moeite mee hebt. Met Slimleren oefen je online voor de vakken waar je nog wat moeite mee hebt, waar en wanneer je maar wilt. Theorie-uitleg, video-colleges, vuistregels en meer helpen jou om de stof sneller te begrijpen. Daarnaast krijg je bij ieder fout gegeven antwoord direct een heldere uitleg hoe je de vraag het beste kunt oplossen.

Onze programma's zijn gericht op leerlingen van groep 3 tot en met groep 8 van de basisschool en klas 1 tot en met klas 3 van de middelbare school. Met Slimleren houd je eenvoudig je voortgang bij en bereid je je optimaal voor op toetsen. Ervaar volledig adaptieve programma's door ons. Ons systeem speelt slim in op jouw uitdagingen.

Leren wordt leuker met Slimleren! Slimleren is niet alleen leuker, maar ook veel goedkoper.

Nu kun je met een gerust hart aan de slag gaan! Werkwoordspelling krijg je vooral onder de knie door veel te oefenen. Houd de regels en ezelsbruggetjes er in het begin bij en denk rustig na.

labels: #Ei

Zie ook: