Kalium is een essentieel mineraal met verschillende functies in het lichaam. Het speelt bijvoorbeeld een rol bij het regelen van de bloeddruk en de vochtbalans. Kalium is belangrijk voor het in stand houden van een normale bloeddruk. Verder is kalium betrokken bij de overdracht van zenuwprikkels en het samentrekken van de spieren.

Wat doet kalium?

Kalium heeft verschillende gunstige gezondheidseffecten:

  • Kalium draagt bij tot de instandhouding van de normale bloeddruk.
  • Kalium draagt bij tot een normale werking van de spieren.
  • Kalium speelt een belangrijke rol in het functioneren van zenuwen.

Kalium in voeding

U krijgt kalium binnen via eten en drinken. In veel verschillende voedingsmiddelen zit kalium. Voorbeelden van kaliumrijke voeding:

  • Groente (bijvoorbeeld broccoli)
  • Fruit (bijvoorbeeld banaan)
  • Aardappelen
  • Vlees (bijvoorbeeld biefstuk)
  • Vis (bijvoorbeeld zalm)
  • Noten (bijvoorbeeld pinda’s)
  • Zuivelproducten
  • Peulvruchten

Kalium is niet hetzelfde als zout, maar er bestaan wel zoutmengsels waarin kalium en natrium zitten.

Hoeveel kalium heb je nodig?

Voor zowel mannen als vrouwen geldt: dagelijks 3500 milligram kalium draagt bij aan een goede gezondheid. Er is geen maximale bovengrens voor de kaliuminname vastgesteld. Verder gelden voor verschillende (leeftijds)groepen de volgende dagelijkse aanbevolen hoeveelheden kalium:

Groep Hoeveelheden kalium in milligram
Kinderen 6-11 maanden 1100
1-2 jaar 1400
2-5 jaar 1800
6-9 jaar 2000
Mannen 9-13 jaar 3300
14-17 jaar 3500
18 jaar en ouder 3500
Vrouwen 9-13 jaar 2900
14-17 jaar 3100
18 jaar en ouder 3500
Zwangere vrouwen 3100
Vrouwen die borstvoeding geven 3100

Een tekort aan kalium

In sommige gevallen kan een kaliumtekort ontstaan. Een tekort aan kalium kan de volgende oorzaken hebben:

  • Hevig braken
  • Ernstige diarree
  • Medicijngebruik, zoals plaspillen, laxeermiddelen en luchtwegverwijders
  • Eetstoornissen
  • Langdurige ondervoeding
  • Eten van grote hoeveelheden zoethout
  • Verhoogde aanmaak van het hormoon aldosteron (een bloeddrukregulerend hormoon) door de bijnieren

Een kaliumtekort kan de volgende symptomen geven:

  • Vermoeidheid
  • Verzwakte spieren
  • Verlies van eetlust
  • Misselijkheid

In ernstige gevallen kunnen ook hartritmestoornissen optreden.

Te veel kalium

Ook een teveel aan kalium is mogelijk, maar bij gezonde mensen komt dit bijna niet voor. Als u te veel kalium binnenkrijgt via voeding en drinken, dan wordt dit via de nieren weer uitgescheiden en dit plast u vervolgens uit.

Omdat de nieren de hoeveelheid kalium in het lichaam regelen, is het wel mogelijk dat bij nierschade de hoeveelheid kalium te hoog wordt. Nierziektes kunnen dus een teveel aan kalium in het lichaam veroorzaken.

Andere oorzaken van te veel kalium in het lichaam kunnen zijn:

  • Diabetes
  • Medicijngebruik, zoals bepaalde medicijnen tegen hoge bloeddruk
  • Verzuring van het bloed

Klachten die kunnen ontstaan bij een kaliumoverschot zijn:

  • Kortademigheid
  • Tintelingen
  • Gevoelloosheid
  • Een slap gevoel

Bij een veel te hoog kaliumgehalte in het bloed: hartritmestoornissen of hartstilstand.

Hoe wordt kalium opgenomen?

Het grootste deel van het kalium uit eten en drinken wordt door het lichaam opgenomen in de dunne darm. De nieren regelen de hoeveelheid kalium in het lichaam. Hierdoor wordt het kaliumgehalte in het bloed en lichaamscellen niet te laag of te hoog. Het grootste deel van het kalium plast u weer uit. Als u weinig kalium binnenkrijgt, dan plast u ook weinig kalium uit om te voorkomen dat het lichaam op die manier kalium verliest. Een klein deel van het kalium wordt uitgescheiden via de ontlasting. Een nog kleiner gedeelte wordt uitgescheiden via de huid, door zweten.

Het meeste kalium bevindt zich in de cellen van het lichaam. Slechts 2% van het kalium is aanwezig in lichaamsvocht, waaronder het bloed. De kaliumwaarde in het bloed is te meten. Omdat de hoeveelheid kalium hier zo laag is, hebben kleine veranderingen vaak al grote gevolgen.

Supplementen met kalium

Als u weinig kalium via de voeding binnenkrijgt, dan kunt u kaliumsupplementen gebruiken als aanvulling op uw voeding. Kalium zit in veel multivitaminen, maar er bestaan ook supplementen die alleen kalium bevatten. Er zijn verschillende soorten kaliumsupplementen, waaronder:

  • Kaliumchloride
  • Kaliumcitraat
  • Kaliumfosfaat
  • Kaliumaspartaat
  • Kaliumbicarbonaat

Welke verschillende vormen van kaliumsupplementen zijn er?

Kaliumsupplementen bestaan in de vorm van capsules, poeders en tabletten.

Waar is kalium te koop?

Bij De Online Drogist zijn verschillende supplementen met kalium te koop.

  • Kaliumcapsules, bijvoorbeeld Vitals Kalium 200mg Capsules en Proviform Kalium Citraat 225mg Vegicaps
  • Kaliumpoeder, waaronder Biovitaal Kalium-Complex Poeder
  • Kaliumtabletten, bijvoorbeeld Orthica Kalium 250mg Tabletten en NOW Kalium Gluconaat 100mg Tabletten

Supplementen kunnen een aanvulling zijn op uw gezonde voedingspatroon, maar het is nooit een vervanging ervan.

Bijwerkingen kaliumsupplementen

Kaliumsupplementen hebben over het algemeen geen bijwerkingen, omdat een teveel aan kalium wordt uitgeplast.

Kalium en zoutvervangers

Kalium is, net als natrium, een mineraalzout. Kalium werkt echter op een tegenovergestelde manier als natrium. Waar natrium de functie heeft om vocht in het lichaam vast te houden, zorgt kalium er juist voor dat er een teveel aan vocht uit het lichaam wordt afgedreven. Om deze reden krijgen mensen die last hebben van hoge bloeddruk vaak het advies om meer voedingsmiddelen die veel kalium bevatten te gebruiken. Voor mensen met hoge bloeddruk en nierproblemen kan dit echter juist heel gevaarlijk zijn.

Het vervangen van gewoon tafelzout door een zoutvervanger met minder natrium en extra kalium vermindert aanzienlijk het aantal beroertes, hartaanvallen en sterfgevallen. Door een zoutvervanger te gebruiken, waarbij een deel van het natriumchloride wordt vervangen door kaliumchloride, slaat men dus in wezen twee vliegen in een klap.

De Salt Substitute and Stroke Study

Uit het onderzoek, de Salt Substitute and Stroke Study, blijkt dat het grootschalige gebruik van zoutvervangers miljoenen vroegtijdige sterfgevallen zou kunnen voorkomen. Wereldwijd consumeert bijna iedereen meer zout dan gezond is. Het overschakelen naar een zoutvervanger waarbij een kwart van het natrium is vervangen door kalium is iets wat iedereen zou kunnen doen, ze zijn in haast elke supermarkt te koop. Bovendien zijn zoutvervangers slechts iets duurder dan regulier zout, waardoor de overstap slechts een paar dollar per jaar kost.

De Salt Substitute and Stroke Study volgde 21.000 volwassenen met een geschiedenis van beroerte of slecht gecontroleerde bloeddruk uit 600 dorpen in plattelandsgebieden van vijf provincies in China - Hebei, Liaoning, Ningxia, Shanxi en Shaanxi - tussen april 2014 en januari 2015. De deelnemers in de interventiedorpen kregen voldoende kaliumzout om aan alle huishoudelijke kook- en voedselconserveringsbehoeften te voldoen, ongeveer 20 gram per persoon per dag. De andere dorpen bleven regulier zout gebruiken.

Tijdens een gemiddelde follow-up van bijna vijf jaar kregen meer dan 3.000 mensen een beroerte. Voor degenen die de zoutvervanger gebruikten, bleek het risico op een beroerte met 14 procent te zijn verminderd, het totaal aantal cardiovasculaire gebeurtenissen (beroertes en hartaanvallen samen) met 13 procent en vroegtijdig overlijden met 12 procent. Daarbij werden geen negatieve effecten van de consumptie van het kaliumzout vastgesteld.

Gezien het feit dat zoutvervangers relatief goedkoop zijn, zijn ze waarschijnlijk ook zeer kosteneffectief. Een eerdere modelleringstudie suggereerde dat jaarlijks ongeveer 400.000 vroegtijdige sterfgevallen in China zouden kunnen worden voorkomen door nationale invoering van zoutvervangers. De resultaten uit de Salt Substitute and Stroke Study bevestigen deze bevinding. Als wereldwijd zou worden overgeschakeld van regulier zout naar zoutvervangers, zouden er jaarlijks miljoenen vroegtijdige sterfgevallen kunnen worden voorkomen.

Deze studie toont aan dat de overstap van tafelzout naar een zoutvervanger een haalbare en goedkope manier is om een aanzienlijke wereldwijde gezondheidswinst te behalen. Consumenten wereldwijd zouden hun voedsel moeten koken, kruiden en conserveren met zoutvervangers in plaats van regulier zout.

Zoutconsumptie in Nederland

Het Voedingscentrum beveelt een dagelijkse zoutinname die maximaal 6 gram mag zijn, maar daar zit haast iedereen in Nederland boven. Vrouwen consumeren dagelijks gemiddeld 7,5 gram zout, en mannen bijna 10 gram. Gecombineerd met een te lage kaliuminname (door te weinig groente en fruit in het dieet) zorgt dat voor een dubbel verhoogd risico op hoge bloeddruk en de kans op daaraan gerelateerde cardiovasculaire aandoeningen.

Wie overigens bang is dat kaliumzout anders smaakt dan gewoon zout hoeft zich geen zorgen te maken: als het kaliumgehalte niet hoger is dan 25% is het verschil met gewoon zout amper te proeven. Als er meer kalium in het zout zit krijgt het een metalige, bittere smaak.

Naast het inzetten van kaliumzout zijn er meer manieren om het natriumgehalte in het dieet te verlagen. Door te kiezen voor zoutloze smaakmakers als kruiden, specerijen, uien, knoflook en chilipepers kan er veel smaak aan het eten toegevoegd worden zonder daarbij naar de zoutpot te grijpen.

Kaliumbeperkt dieet

Van de arts of diëtist hoor je of het nodig is om op het kalium in je voeding te letten. Je krijgt dan het advies om een kaliumbeperkt dieet (kaliumbeperking) te volgen. Daarbij krijg je begeleiding van de diëtist. Groente en fruit bevatten veel kalium. Maar deze voedingsmiddelen heb je nodig voor een gezond voedingspatroon. Wissel af met verschillende soorten groenten en fruit. Kalium lost op in water. Kook aardappelen en groenten in ruim water. Bij het koken verliezen ze kalium. Wissel aardappelen af met rijst of pasta. Drink liever thee dan koffie. Gebruik geen dieetzout of mineraalzout. Daarin is het natrium (zout) vervangen door kalium. Ook in zoutarme producten kan zout (deels) vervangen zijn door kalium. Kijk op het etiket of er bij de ingrediënten ‘kaliumchloride’ of ‘KCl’ staat.

labels:

Zie ook: