Is een beetje extra zout over je eten strooien overbodig? Kunnen medicijnen ook zout bevatten? Is te veel ervan slecht voor je nieren? Over zout valt het nodige te zeggen. Ongemerkt krijgen veel Nederlanders dagelijks te veel zout binnen. Dat is bij de meesten wel bekend. Veel producten bevatten extra zout om het smakelijker te maken. Maar hoe zit het precies: is te veel ervan ook slecht?

Te veel zout en je nieren

“Ja, dat klopt. Want te veel zout leidt tot een hoge bloeddruk. En dat heeft veel invloed op je hart- en vaatstelsel, waar je nieren ook onderdeel van uitmaken.” “Je kan met epidemiologisch onderzoek aantonen dat mensen die veel zout consumeren een slechtere nierfunctie hebben”, geeft Gansevoort aan. “En bij natuurvolkeren, die op geïsoleerde eilanden leven en geen zout nemen, tref je bijna geen hoge bloeddruk aan. Ook aderverkalking en nierproblemen komen bij hen minder voor.”

Zout en hart- en vaatziekten

“Ja, want te veel zout leidt tot hart- en vaatziekten door hoge bloeddruk”, onderschrijft Gansevoort de stelling. “Daar kun je wat aan doen door minder zout te eten.”

Lage bloeddruk en zoutconsumptie

“Dit geldt alleen voor sommige patiënten, dus absoluut niet voor iedereen. Bij bepaalde ziekten die voor lage bloeddruk zorgen, zal het lichaam ook niet op reageren op meer zout.” “Opmerkelijk genoeg zien we vaak jonge vrouwen die een lagere bloeddruk hebben, maar dat is geen probleem. Die hoeven zeker geen extra zout te eten”, aldus de dokter. “Ook zie je een lagere bloeddruk bij mensen met hartfalen. Die krijgen juist een zoutarm dieet, omdat ze neigen tot het vasthouden van vocht. Die moet je absoluut geen extra zout laten eten!”

“Incidenteel zou meer zout innemen voor een hogere bloeddruk kunnen zorgen, maar ga hier alleen toe over in overleg met je arts”, adviseert Gansevoort.

Zout toevoegen aan je eten?

Niet nodig, aldus dokter Gansevoort: “In veel voedsel zit al natrium. Dat moet in principe voldoende zijn voor je lichaamsbehoefte. Zout voegen wij toe omdat het een smaakstof is. Alles waar je zout over doet, smaakt lekkerder. Daarom is het zo ‘verslavend’ en gebruiken we het zoveel. Er zit al voldoende zout in de natuurproducten die we eten zoals groente, fruit en vlees. Natuurvolkeren hebben geen zoutvaatjes op tafel staan en krijgen langs natuurlijke weg weinig maar genoeg binnen."

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) raadt een zoutconsumptie aan van 3 tot 6 gram zout per dag. Onderzoeken tonen aan dat we dagelijks 9 gram, of zelfs meer, binnenkrijgen. “Met name in kant-en-klaar producten zit veel zout, omdat het een smaakversterker is. Pizza’s zijn daar een goed voorbeeld van. Daarom liggen die ook zo zwaar op de maag“, aldus Gansevoort. Tot besluit geeft de dokter nog een gratis dieetadvies bij deze stelling: “Eet zoveel mogelijk vers. Dan verklein je het risico op overconsumptie van zout.“

Alternatieve zoutsoorten

Bij deze stelling is het niet eenduidig een feit of fabel, aldus Gansevoort. “Hier is nog onvoldoende over bekend. Keukenzout is natriumchloride. We gaan ervan uit dat het natrium de gezondheidsproblemen veroorzaakt. Een nieuwe school in de medische wereld zegt dat het de chloride is. Alternatieve zoutsoorten bevatten soms kaliumchloride. Daar zit het natrium dus niet in, maar het chloride wel.”

“Bovendien, als je een heel slechte nierfunctie hebt dan kan je doodgaan aan kalium. Voor die mensen is kalium zeker niet beter dan natrium.” "Overigens is zeezout ook gewoon natriumchloride", tekent Gansevoort aan. "Net zoals Himalayazout. Dat is in ieder geval niet beter dan keukenzout." Dat een alternatieve zoutsoort gezonder is, is dus grotendeels een fabel wat hem betreft.

Kan een mens leven zonder zout?

Een eetpatroon volledig zonder zout is niet alleen af te raden, maar is praktisch onmogelijk, aldus Gansevoort. “Je hebt altijd wel wat zout nodig. Maar in groente, fruit en vlees zit al voldoende natriumchloride. Zo krijg je dus altijd iets ervan binnen. Je hoeft nergens zout aan toe te voegen.”

“We zijn zo verwend door de overconsumptie van natrium, dat we het gaan missen. Eet je een tijd minder zout? Dan kun je ineens het verschil proeven tussen verschillende rassen aardappelen. Je moet je eigenlijk trainen op het minder eten van zout.”

Fabrikanten hebben afgesproken om minder zout in brood te doen. De afgelopen jaren is dat stapsgewijs gedaan. “Dat heeft de Nederlandse bevolking eigenlijk helemaal niet gemerkt. Je kunt dus wennen aan een nieuwe situatie. Je vindt je voeding dan nog steeds smakelijk, ook al zit er minder zout in.”

Zout in medicijnen

“Die stelling is juist”, aldus Gansevoort. ”Dit kan bijvoorbeeld als je medicijnen toedient via een infuus. In antibiotica zit vaak veel natrium. In sommige tabletten zit ook veel natrium als hulpstof, bijvoorbeeld het medicijn natriumbicarbonaat. Maar het zijn maar weinig medicijnen waar net zoveel in zit als je met voeding binnenkrijgt.”

Zoutverlies door zweten

Een beetje extra zoutconsumptie tijdens tropische dagen? “Dit wordt met name geadviseerd bij warm weer aan kwetsbare mensen die plastabletten gebruiken”, geeft Gansevoort aan. “Soms wordt daar tijdelijk mee gestopt, in overleg met de huisarts. Het advies is dan om goed te blijven drinken en tijdelijk wat extra zout te nemen in de vorm van bouillon. Soms zie je dat mensen in verpleeghuizen bij hitte een extra kopje soep krijgen.” In de Tour de France verliezen renners door veel te zweten ook zout. “Tijdens de rit wordt dat via het eten en drinken aangevuld, zodat ze fysiek niet in de problemen komen.” Maar gewone, gezonde mensen hoeven geen extra zout in te nemen, is de slotsom bij deze stelling. “Het lichaam is ook in extreem weer wonderbaarlijk goed in staat om de balans te bewaren.”

Overtollig zout

Zout verdwijnt via je nieren weer uit je lichaam, beaamt Gansevoort: “Wij kunnen als nierarts aan de urine zien hoeveel zout iemand eet, door het natriumchloride te meten. Ik kan controleren of mensen het goed doen als ik een natriumarm dieet voorschrijf, of niet.”

Word je dik van zout?

“Dat is echt een fabel”, aldus de Groningse arts. “Het kan zijn dat je vocht vasthoudt vanwege zout, maar dat is wat anders dan dik zijn. Mensen met hart- of nierfalen houden vocht en zout vast. Die krijgen dikke enkels en worden wel wat zwaarder.”

“En van de meest voorgeschreven bloeddrukverlagers, die gunstig zijn voor de nieren, is bekend dat ze pas echt goed werken bij een zoutarm dieet. Een zoutbeperkt dieet hoort vaak bij een behandeling om de nieren te beschermen.”

Richtlijnen en aanbevelingen

Je lichaam gebruikt dit voor het prikkelen van zenuwen, het samentrekken van spieren en het goed opnemen en afvoeren van vocht. Je hebt zout nodig. Gemiddeld krijgen we zo'n 9 gram zout binnen. De Hartstichting adviseert om maximaal 6 gram zout per dag te eten. Minder zout eten kan helpen om de bloeddruk te verlagen. Minder zout eten is even wennen. Door creatief te zijn zet je toch al snel smaakvolle gerechten op tafel. Laat niet meteen al het zout weg. Wen stap voor stap aan een minder zoute smaak.

Internist en nierspecialist prof. dr. Karel Leunissen is geen voorstander van een zouteloos leven. Sterker nog: een mens heeft zout gewoonweg nodig. Maar gebruik het wel met mate, want zout zorgt er onder meer voor dat je vocht vasthoudt en werkt bij een groot aantal mensen bloeddrukverhogend. Daardoor is zout ook slecht voor de nieren en kan het hart- en vaatproblemen veroorzaken.

Mannen krijgen gemiddeld tien gram per dag van dit witte goedje binnen en vrouwen 7,5 gram. Terwijl beiden eigenlijk maximaal zes gram mogen hebben. Het verstandigste is het echter als je je weet te beperken tot vier à vijf gram. De meeste mensen krijgen aanzienlijk meer zout binnen, vooral omdat de meeste voedingsproducten in de winkelschappen al flink wat zout bevatten.

Het advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Het komt zelden voor dat mensen te weinig zout binnenkrijgen. Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid. Als het over zout gaat, wordt meestal keukenzout bedoeld. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). De begrippen zout en natrium worden vaak door elkaar gebruikt. Dit komt doordat zout de belangrijkste bron van natrium in ons eten is. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium.

In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout. Dit is de hoeveelheid die nodig is om het zout dat je onder normale omstandigheden verliest, bijvoorbeeld je urine en zweet, weer aan te vullen.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Dit staat gelijk aan 2,4 gram natrium.

Mannen eten gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag).

Effecten van te veel zout

  • Verhoogde bloeddruk: Te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt. Hierdoor zit er meer vocht in je bloedvaten, wat de druk op je bloedvaten verhoogt. Je hart moet harder werken om het bloed rond te pompen. Minder zout eten helpt om je bloeddruk te verlagen.
  • Nierziekten: Te veel zout kan leiden tot nierziekten. Je nieren regelen de hoeveelheid zout in je lichaam. Wanneer je veel zout binnenkrijgt, moeten je nieren extra hard werken om dit via de urine uit je lichaam te verwijderen.
  • Botontkalking: Bij te veel zout plas je het teveel aan zout samen met calcium uit. Calcium is nodig voor de opbouw en het onderhoud van je botten en gebit.

Zoutarm eten, hoe doe je dat?

Wie op een eenvoudige wijze effect wil sorteren, stopt allereerst met de reflex om overal zout op te gooien. Koop hiernaast geen groenten in blik of glas meer, maar verse of diepvriesgroenten. Op die manier verlaag je je zoutconsumptie substantieel en structureel. Al dat strooien met zout is trouwens nergens goed voor. Sterker nog: je proeft door zout uiteindelijk alleen maar minder, want je smaakpapillen vlakken er van af!" Ook als je maar één keer per week flink zout eet, is dat slecht.

Om lichamelijke klachten zoals een hoge bloeddruk of vocht vasthouden te voorkomen of te verminderen, is het nodig dat u minder natrium gaat gebruiken. Het is belangrijk gezond en gevarieerd te eten, ook al heeft u een natriumbeperkt dieet.

Verse, onbewerkte voedingsmiddelen bevatten maar weinig zout. Onbewerkte groente, fruit, aardappelen, rijst, pasta, vlees, kip, kalkoen en vis kunt u prima gebruiken in uw dieet. Kruiden en specerijen geven kleur, geur en smaak aan het eten. Dat wordt extra belangrijk als er geen zout gebruikt wordt.

U kunt het beste de smaak van zout afwennen. Als u af en toe toch zout wilt gebruiken, neem dan zoutsoorten die minder natrium bevatten, zoals halvazout en dieetzout (bijvoorbeeld JoZoVitaal en Losalt). Het natrium in deze zouten is gedeeltelijk of helemaal vervangen door kalium. Deze zouten bevatten vijftig tot negentig procent minder natrium. Toch kunt u ook deze zouten het beste zo min mogelijk gebruiken.

In een restaurant kunt u op de menukaart kijken wat binnen uw dieet past, maar u kunt ook vragen of de keuken gerechten zonder zout kan klaarmaken. Het kan handig zijn om van tevoren even te bellen, zodat het restaurant rekening kan houden met uw komst.

Misverstanden over zout

Er bestaan veel misverstanden over zout. Kun jij de feiten over zout onderscheiden van de fabels?

  • Als ik een lage bloeddruk heb, dan is zout eten juist goed: Fabel. Een lage bloeddruk heeft vaak geen duidelijke oorzaak. Bovendien heeft bijna iedereen een zoutoverschot doordat we (te) veel zout eten.
  • Na zweten moet je zoutverlies compenseren: Fabel. In zweet zit zout. Als je flink zweet, verlies je zout. Maar het is niet nodig om dit te compenseren. Doordat we allemaal (te) veel zout eten, heeft bijna iedereen een overschot.
  • Minderen met zout helpt nierschade te voorkomen: Feit. Te veel zout is een gevaar voor de gezondheid. Zout verhoogt de bloeddruk en vergroot hiermee het risico op hart- en vaatziekten.
  • Gezond zout is niet schadelijk: Fabel. Sommige zoutproducten lijken gezonder, maar zijn het niet. Het gaat om producten zoals zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. Voor het effect op je gezondheid maakt het niet uit waar het zout vandaan komt of hoe het is bewerkt. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere.
  • Zout verergert bestaande nierschade: Feit. Beschadigde nieren zijn extra gevoelig voor zout: te veel zout zorgt dat de nierfunctie sneller verslechtert.
  • Als ik het zoutvaatje laat staan, gebruik ik niet meer dan 6 gram per dag: Fabel. Zelf geen zout meer toevoegen tijdens het koken of aan tafel is een stap in de goede richting! Maar het is waarschijnlijk niet genoeg om je zoutconsumptie te verlagen naar 6 gram zout per dag (de aanbevolen dagelijkse maximum hoeveelheid) of minder. Dat komt doordat 80% van het zout komt van bewerkte voedingsmiddelen.
  • Medicatie werkt slechter door zout: Feit. Ook als je medicijnen slikt tegen hoge bloeddruk, of om verergering van nierschade tegen te gaan, is minderen met zout belangrijk.

Verschillende soorten zout

Soort Zout Kenmerken
Keukenzout Bevat bijna 100% NaCl, vaak met toegevoegd jodium.
Dieetzout Natrium is (gedeeltelijk) vervangen door kalium. Niet geschikt voor nierpatiënten die een kaliumbeperkt dieet volgen.
Fleur de Sel Zeezout uit Bretagne met fijne kristalstructuur. Bevat net zoveel natrium als gewoon keukenzout.
Himalayazout Ongeraffineerd landzout uit Pakistan, roze kleur door geoxideerd ijzer. Bevat net zoveel natrium als gewoon keukenzout.
Keltisch zeezout Wordt gewonnen uit zeewater dat afkomstig is van de zoutmoerassen in Bretagne, Frankrijk. Dit zout staat bekend om zijn ongeraffineerde karakter en bevat een breed scala aan mineralen, zoals magnesium, calcium en kalium.
Zeezout Ontstaat door verdamping van zeewater. Bevat meer mineralen dan keukenzout, maar deze hoeveelheden zijn te verwaarlozen.

Keltisch zeezout versus keukenzout

Keltisch zeezout en keukenzout zijn twee veelgebruikte soorten zout in de keuken, maar ze verschillen aanzienlijk van elkaar, zowel qua smaak als qua gezondheidsvoordelen.

Keltisch zout, ook wel bekend als Keltisch zeezout, wordt gewonnen uit zeewater dat afkomstig is van de zoutmoerassen in Bretagne, Frankrijk. Dit zout staat bekend om zijn ongeraffineerde karakter en bevat een breed scala aan mineralen, zoals magnesium, calcium en kalium. Door het ongeraffineerde karakter blijven deze mineralen behouden, wat kan bijdragen aan een betere mineralenbalans in het lichaam.

Keukenzout, ook wel bekend als tafelzout, wordt gewonnen uit zoutmijnen en ondergaat een proces van raffinage waarbij de meeste mineralen worden verwijderd. Jodium is een essentieel onderdeel van een gezond dieet. Het speelt een cruciale rol bij het reguleren van de schildklierfunctie en het handhaven van een gezonde stofwisseling.

Hieronder een overzicht van de eigenschappen van Keltisch zeezout in relatie tot gezondheid:

  • Bloeddrukverlagend: Keltisch zeezout staat bekend om zijn potentieel om de bloeddruk te verlagen. Uit onderzoek is gebleken dat het regelmatig consumeren van Keltisch zeezout kan helpen bij het verlagen van de bloeddruk.
  • Laag natriumgehalte: Keltisch zeezout staat bekend om zijn lage natriumgehalte. Dit zout bevat slechts een kleine hoeveelheid natrium, wat gunstig kan zijn voor mensen die hun bloeddruk willen verlagen.
  • Geen jodium: Keltisch zeezout bevat geen jodium. Aan de meeste soorten zout die je in de supermarkt kunt vinden wordt jodium toegevoegd. In het Keltisch zeezout zit niet tot nauwelijks jodium, dit wordt ook niet toegevoegd.

Keltisch zeezout kan een gezonde toevoeging zijn aan je dieet vanwege de mineralen die het bevat. Maar onthoud dat het nog steeds zout is. Overmatige consumptie van zout kan leiden tot gezondheidsproblemen, zoals hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.

Keltisch zeezout wordt gewonnen door zeewater te laten verdampen in ondiepe kleipannen, waardoor de mineralen behouden blijven. Dit zout is afkomstig van de Keltische zee, en het bevat van nature een breed scala aan mineralen, waaronder magnesium, calcium, kalium en ijzer.

Keltisch zeezout staat erom bekend dat het een vochtige structuur heeft, zelfs wanneer het in een droge omgeving wordt bewaard. Dit komt door het natuurlijke vochtgehalte en de mineralen die in het zout aanwezig zijn.

Sole drank

Voor het maken van sole drank, wordt Keltisch zeezout opgelost in water, wat resulteert in een verzadigde oplossing met een hoog gehalte aan mineralen en sporenelementen. Hierdoor vormt het een krachtige bron van voedingsstoffen. Het nuttigen van sole drank wordt geassocieerd met diverse gezondheidsvoordelen, zoals het ondersteunen van een gezonde zuurgraad in het lichaam, het bevorderen van de spijsvertering, het verbeteren van de hydratatie en het versterken van het immuunsysteem. Hoewel sole drank vele voordelen biedt, is het van essentieel belang om het met mate te consumeren, aangezien overmatige inname van mineralen schadelijk voor de gezondheid kan zijn.

  • Vul een glazen pot met 1/3 grof Keltisch zeezout en 2/3 water en sluit het af.
  • Schud vervolgens het mengsel goed tot er een klein laagje zout op de bodem blijft liggen.

labels:

Zie ook: